Med Info By Dr Sajjad

13/06/2026

د جون ۱۳مه، د البینیزم (Albinism) د پوهاوي نړیواله ورځ!

البینیزم (Albinism) څه شی دی؟
Albinism البینیزم یوه ارثي (جنیټیکي) ناروغي ده چې په کې د بدن د رنګ جوړونکي مادې (Melanin) تولید کم یا نه وي. د همدې له امله د پوستکي، ویښتانو او سترګو رنګ ډیر روښانه وي.
د البینیزم لاملونه
د مور او پلار څخه د جینونو له لارې انتقالیږي.
عموماً هغه وخت رامنځته کیږي چې ماشوم د دواړو والدینو څخه غیرنورمال جین ترلاسه کړي.
ساري ناروغي نه ده او له یوه کس څخه بل ته نه انتقالیږي.
ډولونه
Oculocutaneous Albinism (OCA) – پوستکی، ویښتان او سترګې اغېزمنوي.
Ocular Albinism (OA) – زیاتره یوازې سترګې اغېزمنوي.
نښې او علایم
سپین یا ډیر روښانه ویښتان.
سپین یا ډیر روښانه پوستکی.
د سترګو رنګ روښانه (آبي، خړ یا نسواري).
د لمر وړانګو ته حساسیت.
د لید کمزوري.
د سترګو غیرارادي حرکت (Nystagmus).
کږه کتنه (Strabismus).
تشخیص
فزیکي معاینه.
د سترګو معاینه.
جنیټیک ازموینې.
ستونزې
د لمر سوځیدنه.
د پوستکي د سرطان خطر زیاتوالی.
د لید ستونزې او کمزوری بینايي.
درملنه
البینیزم بشپړه درملنه نه لري، خو لاندې تدابیر مرسته کوي:
د لمر ضد کریم (SPF ≥ 30) استعمال.
خولۍ، عینکې او محافظتي جامې اغوستل.
د سترګو مناسبې عینکې.
د سترګو منظم معاینات.
د پوستکي منظم معاینات.
آیا د البینیزم ناروغان عادي ژوند کولی شي؟
هو، د مناسبې ساتنې او طبي څارنې سره د البینیزم لرونکي کسان کولی شي عادي او سالم ژوند، زده کړې او کار ولري.
د مخنیوي لار
د ناروغۍ مخنیوی ممکن نه دی، ځکه ارثي ناروغي ده؛ خو د کورنۍ د سابقې په صورت کې د جنیټیک مشورې اخیستل ګټور وي..
Med Info By Dr Sajjad

12/06/2026

ډېری خلک په نړۍ کې د لیکلو، خوړو خوړلو او شیانو غورځولو په څېر کارونو کې خپل ښی لاس کاروي، او دا بڼه د بېلابېلو کلتورونو او تاریخي دورو په اوږدو کې په حیرانوونکې توګه ثابته پاتې شوې ده. شاوخوا ۹۰٪ خلک ځانونه ښي‌لاسي ګڼي، په داسې حال کې چې یوازې نږدې ۱۰٪ خلک چپ‌لاسي یا د دواړو لاسونو ګډ استعمال لري.
ساینسپوهان باور لري چې دا تمایل د جنین د ودې په لومړیو پړاوونو کې پیلېږي، کله چې جینونه د دماغ د جوړښت او د دماغ د نیمه‌کرو (hemisphere) د فعالیت څرنګوالی تنظیموي. د دماغ چپه برخه عموماً د پیچلو حرکتي فعالیتونو او ژبې د کنټرول مسؤلیت لري، چې دواړه د لاس د دقیقو حرکتونو سره نږدې تړاو لري. له همدې امله، ښي‌لاسي توب د غالبې بڼې په توګه راڅرګندېږي.
جینونه یوازېنی عامل نه دي، بلکې داسې عصبي چوکاټ (Neural Framework) رامنځته کوي چې د ډېری خلکو لپاره د ښي لاس مهارتونه لږ څه اغېزمن او اسانه کوي. داسې اټکل کېږي چې لسګونه جنیټیکي بدلونونه د دماغ په دې لومړني جوړښت اغېزه لري او د ښي‌لاسي توب احتمال زیاتوي. چپ‌لاسي توب بیا د بېلابېلو عواملو د ګډ اغېز له امله رامنځته کېږي چې په دې بهیر کې بدلون راولي.
ځینې نظریې دا هم وړاندیز کوي چې کلتوري او تاریخي عوامل د نسلونو په اوږدو کې د ښي‌لاسي توب د پیاوړتیا سبب شوي دي. ډېری وسایل او ټولنیز دودونه د ښي لاس د کارونې لپاره جوړ شوي دي، او په ځینو پخوانیو ټولنو کې چپ‌لاسي توب حتی نه خوښېده او مخنیوی یې کېده. له همدې امله د ښي لاس کارول اسانه او عام شوي دي.
که څه هم څېړونکي لا هم د دې پدیدې بشپړ علت نه دی موندلی، خو د جینیټیک، د دماغ د ودې او د انسان د تاریخ ګډ اغېز دا تشریح کوي چې ولې ډېری خلک په لومړي سر کې خپل ښی لاس کاروي.
Med Info By Dr Sajjad

11/06/2026

د طب، ناروغیو، درملنې او درملو په اړه د کره معلوماتو لپاره Med Info By Dr Sajjad فالو کړئ. ✅
روغتیايي لارښوونې، طبي زده کړې او تازه معلومات له خپلو ملګرو سره هم شریک کړئ.
برای دریافت معلومات معتبر درباره طب، بیماری‌ها، تداوی و دواها، صفحه Med Info By Dr Sajjad را دنبال کنید. ✅
آموزش‌های صحی و معلومات تازه طبی را با دوستان خود نیز شریک نمایید.
For reliable medical information, disease management, treatment updates, and medication guidance, follow Med Info By Dr Sajjad. ✅
Stay informed and share with your friends and family.

11/06/2026

د لوړو زده کړو وزارت طبي اکمال تخصص ازموینې خبرتیا!
اطلاعیه امتحان اکمال تخصص طبی وزارت تحصیلات عالی!
https://nexa.gov.af/fa/mohe-shortlist

09/06/2026

ايا د وينې غوړ زياتوالی کولی شي د زړه حمله رامنځته کړي؟ او ايا د وينې غوړ زياتوالی کولی شي ستاسې د روزمره ژوند‌د ګډوډۍ سبب شي؟ جواب يې هو دی
که تاسې چيرته په وخت درک نکړی چې ستاسې د وينې غوړ ليول تر کومه حده لوړ شوی دی نو دا حالت کولی شي چې تاسې د يو لړ جدي ستونزو سره مخ کړي.

د وينې غوړ څه شی دي؟ (په ساده ژبه)لومړی راځئ په دې ځان پوهه کړو چې د وينې غوړ زياتوالی کوم حالت ته وايي نو په لنډ ډول داسې وايو چې
کله چې په وينه کې د کولېسټرول او ټرای ګليسرايډ اندازه له نورمال حد څخه لوړه شي، دې حالت ته د وينې غوړ (Hyperlipidemia) ويل کېږي. دا يو پټ مشکل دی چې ډېر وخت هېڅ نښه نه لري، خو بدن ته خاموش زيان رسوي.

اصلي لاملونه يې په لاندې ډول دي؟

- ډېر غوړ خواړه خوړل
- فزيکي کم تحرکي (ورزش نه کول)
- د وزن زياتوالی
- سګرټ څکول 🚬
- شکر (Diabetes)
- موروثي عوامل (د کورنۍ سابقه)

د وينې غوړ زياتوالي عامې نښې په لاندې ډول دي
- ژر ستړی کېدل
- سر درد يا سر ګرځېدل
- د سينې درد يا فشار
- د ساه لنډوالی
- د سترګو شاوخوا ژېړ داغونه
- د لاسونو او پښو بې حسي يا درد
- د وزن زياتوالی

❗ مهمه يادونه:
ډېری کسان هېڅ نښې نه لري، له همدې امله دا ناروغي “خاموشه” بلل کېږي.

د پورته حالت خطرونه څه دي؟
که د وينې غوړ کنټرول نه شي، نو دا جدي ستونزې رامنځته کوي:
- ❤️ د زړه ناروغۍ
- 🧠 د دماغ سکتې (Stroke)
- 🩸 د رګونو بندېدل
- لوړ فشار
- ناڅاپي مرګ (په شديدو حالاتو کې)

🛡️ څنګه يې مخه ونيسو؟
✔️ صحي او متوازن غذا (کم غوړ، زيات سبزيجات)
✔️ هره ورځ لږ تر لږه 30 دقيقې ورزش
✔️ د وزن کنټرول
✔️ سګرټ پرېښودل
✔️ د وينې منظم معاينات

✨ لنډه خبره:
د وينې غوړ يو خاموش خطر دی، خو د صحي ژوند له لارې په اسانه کنټرولېدای شي.
نو لهذا که تاسې په خپل ځان کې داسې نښې وليدې د اړونده ډاکټر سره ضرور مشوره وکړئ

08/06/2026

د پوزې د پولیپونو او مزمن سینوزایټس(CRSwNP) ناروغانو لپاره

نوې علمي څېړنه ښيي چې د خولې له لارې د کورټیکوسټرایډونو (Oral Corticosteroids) اوږدمهاله او زیات استعمال د جدي روغتیايي عوارضو خطر زیاتوي.

که چیرې یو ناروغ:
🔹 په کال کې له ۹۰ ورځو زیات سټرایډ استعمال کړي
🔹 په کال کې له ۱ ګرام (۱۰۰۰ ملي ګرامه) څخه زیات د پریډنیسولون معادل سټرایډ واخلي،

نو د لاندې ستونزو خطر یې لوړېږي:

🦴 د هډوکو د وینې رسونې له منځه تلل (Avascular Bone Necrosis)
🦴 د هډوکو کمزوري یا اوستیوپروز (Osteoporosis)
🫁 سینه بغل (Pneumonia)
❤️ د زړه او میتابولیزم اړوند ځینې جدي ستونزې

د CRSwNP ناروغانو په اوږدمهاله درملنه کې د خولې له لارې د سټرایډونو استعمال تر ممکنه حده محدود وساتل شي او هغه درملیزې لارې غوره شي چې د سټرایډونو اړتیا کمه کړي.
د علم پر بنسټ درملنه د خوندي او غوره پایلو تضمین کوي.
ژباړه
دوکتور غلام ربی حیاتزی

07/06/2026

07/06/2026

هایپوتایرودیزم (Hypothyroidism) د تایراید غدې د کم فعالیت له امله رامنځته کېږي په دې حالت کې د تایراید هورمونونه T3 او T4 کم وي او د TSH زیات وي (پرایمري هایپوتایرودیزم کې).

اعراض او علایم:

🌿 عمومي (General):

• ستړیا او ضعف (Fatigue, lethargy)

• خوب زیاتوالی (Hypersomnolence)

• د وزن زیاتوالی (Weight gain) سره له دې چې اشتها کمه وي

• د بدن حرارت ټیټوالی (Cold intolerance)

🌿 جلدي (Skin & Hair):

• وچ او ژیړ رنګه پوست (Dry, coarse skin)

• د وېښتانو زیات تویېدل، ابرو نری کېدل (Especially lateral eyebrows)

• ورم/پړسوب (Myxedema – په ځانګړې توګه مخ او سترګو شاوخوا کې)

🌿 عصبي (Neurological & Psychological):

• حافظه کمزوري او سستي

• خپګان (Depression)

• د عکس العملونو ورووالی (Delayed reflexes, esp. relaxation phase of ankle reflex)

🌿 د زړه – رګونو سیستم (CVS):

• Bradycardia (د زړه ضربان کمېږي)

• د وینې فشار زیاتوالی (په ځانګړې توګه Diastolic HTN)

🌿 د هاضمې سیستم (GIT):

• قبض (Constipation)

• اشتها کمه وي

🌿 د تناسلي سیستم (Reproductive):

• د حیض ګډوډي (Menorrhagia, Oligomenorrhea, Infertility)

• د لیبیدو کموالی

🌿 د عضلاتو او هډوکو سیستم:

• د عضلاتو دردونه او ضعف (Myalgia, muscle cramps)

• د بندونو سختوالی

🌿 په ماشومانو کې (Congenital hypothyroidism – cretinism):

• د ودې او ذهني پرمختګ ځنډ (Growth & mental retardation)

• ټیټ قد، غټ ژبه، Flat nose bridge

👉 په شدید حالت کې Myxedema coma هم رامنځته کېدای شي، چې د بېړنۍ درملنې اړتیا لري.

ایا غواړې زه دې د تشخیص (تشریحي لابراتوار او کلینیکي ټستونه) هم ولیکم؟

هو 👍
هایپرتایرودیزم (Hyperthyroidism) هغه حالت دی چې د تایراید غده ډېر فعاله شي او T3 او T4 زیات تولید کړي (او عموماً TSH ټیټ وي).

🌀 اعراض او علایم:

🌿 عمومي (General):

• د وزن کموالی سره د زیاتې اشتها (Weight loss with increased appetite)

• ستړیا، بې‌حوصلګي

• د حرارت نه زغمل (Heat intolerance)

• ډېر خولې کېدل (Sweating)

• خوب کمېدل (Insomnia)

🌿 عصبي او رواني (Neuropsychiatric):

• اضطراب، بې‌قراري (Anxiety, irritability, nervousness)

• لاسونو رېږدېدل (Fine tremor of hands)

• د عکس العملونو تېزوالی (Hyperreflexia)

🌿 د زړه – رګونو سیستم (CVS):

• د زړه تېز ضربان (Tachycardia)

• د زړه غیر منظم ضربان (Atrial fibrillation کېدای شي)

• د وینې فشار زیاتوالی (Systolic HTN)

🌿 جلدي (Skin & Hair):

• نرم، ګرم او لوند پوست (Warm, moist skin)

• وېښتان نری کېدل او تویېدل

🌿 د سترګو علایم (Graves’ disease کې):

• سترګې پړسوب (Exophthalmos)

• د سترګو وچوالی، د لید ستونزې

• Lid lag (کله چې مریض ښکته وګوري، پټۍ ورو تعقیب کوي)

🌿 د هاضمې سیستم:

• اسهال، د کولمو زیات حرکت (Increased bowel movements)

🌿 د تناسلي سیستم:

• د حیض ګډوډي (Oligomenorrhea, amenorrhea)

• د امیندوارۍ ستونزې

🌿 د عضلاتو او هډوکو سیستم:

• د عضلاتو ضعف (Proximal myopathy – لکه په زینو ختلو کې ستونزه)

• Osteoporosis په اوږده موده کې

⚡ شدید حالت:

• Thyroid storm (thyrotoxic crisis): یو خطرناک حالت چې د تودوخې لوړوالی، شدید Tachycardia، Arrhythmia، Delirium او حتی مړینه رامنځته کولی شي.

07/06/2026

روغتیايي پیغام!

که نس ناستی (اسهال) ډېر شدید وي، نو د ماشوم د مړینې لامل کېدای شي؛ له همدې امله د شدید نس ناستي په صورت کې ماشوم ژر تر ژره روغتیايي مرکز ته يوسئ.
....................

پیام صحی!

اگر اسهال بسیار شدید باشد، می‌تواند باعث مرگ طفل گردد؛ پس در حالت اسهال شدید طفل را به مرکز صحی انتقال دهید.
....................

Health Message!

Severe diarrhea can lead to death in children. Therefore, in cases of severe diarrhea, the child should be taken to a health facility immediately.

06/06/2026

د #تنباکو د روږدي کېدو کړۍ ماتیدلی شي؛ او ګټې یې نږدې سمدستي احساس کیږي:

⏱️ په ۲۰ دقیقو کې: ستاسو د زړه ټکان راکمیږي.

🫁 په ۲ تر ۱۲ اونیو کې: ستاسو د سږو فعالیت ښه کیږي.

❤️ په ۱ کال کې: د زړه د ناروغیو خطر نیمایي ته راکمیږي.

بل ګام پورته کړئ، دا #روږدیتوب مات کړئ.



World Health Organization (WHO) World Health Organization (Eastern Mediterranean Regional Office)