21/10/2026
Səhiyyə idarəçiliyində vahid yanaşma: daha səmərəli sistem və vətəndaş məmnuniyyəti üçün yeni imkanlar
Səhiyyə sistemində idarəetmənin təkmilləşdirilməsi, qurumlar arasında koordinasiyanın gücləndirilməsi və tibbi xidmətlərin vətəndaşların ehtiyaclarına uyğun təşkili hər bir ölkənin sosial siyasətində mühüm yer tutur. Bu baxımdan Azərbaycanda səhiyyə idarəçiliyində həyata keçirilən institusional dəyişikliklər yeni imkanlar və gözləntilər yaradır.
Prezident İlham Əliyevin 19 oktyabr 2026-cı il tarixli fərmanına əsasən, TƏBİB-in Səhiyyə Nazirliyinin tabeliyinə verilməsi ölkənin səhiyyə idarəçiliyində yeni mərhələnin başlanğıcı kimi qiymətləndirilə bilər.
Bu qərar dövlət səhiyyə müəssisələrinin idarə olunmasında vahid koordinasiyanın gücləndirilməsi, idarəetmə mexanizmlərinin daha səmərəli təşkili və səhiyyə siyasətinin icrasında əlaqələndirmənin artırılması baxımından əhəmiyyətlidir.
Vahid idarəetmə – daha əlaqəli səhiyyə sistemi
Səhiyyə sisteminin effektiv fəaliyyəti yalnız düzgün qərarların qəbul edilməsindən deyil, həmin qərarların ardıcıl, əlaqələndirilmiş və nəticəyönümlü şəkildə həyata keçirilməsindən də asılıdır.
İdarəetmə mexanizmlərinin parçalanması, qurumlar arasında koordinasiya çətinlikləri və məsuliyyət bölgüsünün vətəndaşlar üçün aydın olmaması müəyyən hallarda tibbi xidmətlərə çıxışı çətinləşdirə bilər. Belə vəziyyətlərdə pasiyentlər vaxt, maddi və mənəvi itkilərlə üzləşirlər.
Bu baxımdan səhiyyə müəssisələrinin idarə olunmasının Səhiyyə Nazirliyinin tabeliyində əlaqələndirilməsi vahid yanaşmanın formalaşmasına, qərarların icrasına nəzarətin gücləndirilməsinə və mövcud resurslardan daha səmərəli istifadəyə şərait yarada bilər.
Əlbəttə, vahid idarəetmə özlüyündə bütün problemlərin həlli demək deyil. Əsas məsələ bu modelin düzgün tətbiqi, səlahiyyətlərin aydın müəyyənləşdirilməsi və nəticələrin vətəndaşların gündəlik həyatında hiss olunmasıdır.
Səhiyyə sistemində aparılan hər bir struktur dəyişikliyinin əsas qiymətləndirmə meyarı onun insanlara verdiyi real fayda olmalıdır.
Gözlənilən müsbət nəticələr sırasında aşağıdakı istiqamətləri xüsusi qeyd etmək olar:
- Daha yaxşı koordinasiya: dövlət tibb müəssisələri arasında əlaqələrin güclənməsi və tibbi xidmətlərin daha ardıcıl təşkili.
- Məsuliyyətin aydınlaşması: idarəetmə qərarlarına, xidmətlərin keyfiyyətinə və mövcud problemlərin həllinə görə məsuliyyətin daha dəqiq müəyyən edilməsi.
- Resurslardan səmərəli istifadə: insan resurslarının, tibbi avadanlıqların, dərman vasitələrinin və maliyyə imkanlarının ehtiyaclara uyğun planlaşdırılması.
- Xidmətlərin keyfiyyətinin yüksəldilməsi: tibbi xidmətlərin əlçatanlığına, təhlükəsizliyinə və pasiyent məmnuniyyətinə daha sistemli yanaşma.
- Vətəndaş müraciətlərinin daha operativ həlli: pasiyentlərin müxtəlif qurumlar arasında yönləndirilməsinin və bürokratik maneələrin azaldılması.
Bu istiqamətlər üzrə real nəticələrin əldə olunması dövlət səhiyyə sisteminə etimadın artmasına və vətəndaş məmnuniyyətinin yüksəlməsinə töhfə verə bilər.
Yeni idarəetmə modelində mühüm məsələlərdən biri də səhiyyə xidmətlərinin təşkili ilə onların maliyyələşdirilməsi arasındakı əlaqənin səmərəli qurulmasıdır.
Burada əsas məqsəd qurumların fəaliyyətini sadəcə inzibati baxımdan əlaqələndirmək deyil, həm də ayrılan vəsaitlərin real tibbi ehtiyaclara uyğun istifadəsinə, göstərilən xidmətlərin keyfiyyətinin qiymətləndirilməsinə və nəticələrin ölçülməsinə nail olmaqdır.
Maliyyələşdirmə, xidmətin təşkili və keyfiyyətə nəzarət mexanizmləri arasında düzgün koordinasiya həm dövlət resurslarının səmərəliliyini, həm də pasiyentlərin hüquqlarının qorunmasını gücləndirə bilər.
Xroniki və nadir xəstəliklərlə yaşayan insanlar üçün yeni imkanlar
Səhiyyə idarəçiliyində vahid yanaşmanın əhəmiyyəti xüsusilə xroniki və nadir xəstəliklərlə yaşayan insanlar üçün böyükdür. Bu insanlar çox zaman uzunmüddətli müalicəyə, mütəmadi müayinələrə, müxtəlif ixtisaslı həkimlərin xidmətlərinə və fasiləsiz dərman təminatına ehtiyac duyurlar.
Belə pasiyentlər üçün tibbi xidmət yalnız bir həkim qəbulundan ibarət deyil. Diaqnostika, müalicə, reabilitasiya, dərman təminatı, tibbi müşahidə və sosial dəstək bir-biri ilə əlaqəli şəkildə təşkil edilməlidir.
Kistoz fibroz kimi ömürboyu nəzarət və kompleks tibbi yanaşma tələb edən xəstəliklərdə xidmətlərin əlaqələndirilməsi xüsusi əhəmiyyət daşıyır. Pasiyentin yaşından asılı olmayaraq davamlı tibbi müşahidəsinin təmin olunması, uşaq yaşlarından yetkinlik dövrünə keçidin düzgün təşkili və zəruri müayinələrə əlçatanlıq əsas prioritetlərdən olmalıdır.
Vahid idarəetmə yanaşması bu ehtiyacların sistemli şəkildə qiymətləndirilməsi, pasiyentlərin üzləşdiyi problemlərin müəyyənləşdirilməsi və həll yollarının əlaqələndirilməsi üçün əlverişli zəmin yarada bilər.
Bununla yanaşı, nadir xəstəliklərlə yaşayan insanların müasir müalicə üsullarına, zəruri dərman vasitələrinə, ixtisaslaşmış tibbi xidmətlərə və reabilitasiyaya çıxışının yaxşılaşdırılması xüsusi diqqət tələb edir.
İstənilən islahatın uğuru onun nəticələrinin vətəndaşların həyatında yaratdığı müsbət dəyişikliklərlə ölçülür.
Bizim gözləntimiz səhiyyə sistemində vahid koordinasiyanın güclənməsi ilə yanaşı, pasiyentlərin hüquqlarının qorunması, tibbi xidmətlərin keyfiyyətinin yüksəldilməsi, regionlarda xidmətlərə əlçatanlığın artırılması və sosial baxımdan həssas qrupların ehtiyaclarının nəzərə alınmasıdır.
Eyni zamanda, pasiyent təşkilatlarının və vətəndaş cəmiyyəti institutlarının qərarların hazırlanması və səhiyyə xidmətlərinin təkmilləşdirilməsi prosesində iştirakına imkan yaradılması vacibdir. Çünki səhiyyə sisteminin real ehtiyaclarını müəyyənləşdirmək üçün yalnız inzibati məlumatlar deyil, pasiyentlərin və onların ailələrinin təcrübəsi də nəzərə alınmalıdır.
Nəticə
Səhiyyə idarəçiliyində vahid yanaşmanın gücləndirilməsi Azərbaycanda tibbi xidmətlərin daha əlaqəli, səmərəli və vətəndaşyönümlü təşkili üçün mühüm imkan yaradır.
Bu qərarın müsbət nəticələr verməsi üçün institusional dəyişikliklər konkret hədəflər, şəffaf məsuliyyət bölgüsü, keyfiyyətə nəzarət və ölçülə bilən nəticələrlə müşayiət olunmalıdır.
İnanırıq ki, düzgün həyata keçirilən bu dəyişikliklər dövlət səhiyyə sisteminin fəaliyyətinin təkmilləşdirilməsinə, pasiyent məmnuniyyətinin artmasına və hər bir insanın sağlamlığının daha etibarlı qorunmasına xidmət edə bilər. Çünki güclü səhiyyə sistemi ilk növbədə insanı düşünən, onun ehtiyaclarını eşidən və problemlərinə real həll yolları təqdim edən sistemdir.
Səadət İdrisqızı Bayramova
Azərbaycan Respublikası Səhiyyə Nazirliyi
KIFYIB.Kistik Fibroz Xəstələrinə Yardım ictimai birliyi
Nadir Xəstəliklər Təşkilatları İttifaqı