06/03/2026
«تله شیرینکنندهها؛ آیا جایگزینهای شکر نتیجه معکوس دارند؟»
با افزایش مالیات بر نوشیدنیهای شیرین در برخی کشورها، شرکتها معمولاً مقدار شکر را کاهش داده و بهجای آن از شیرینکنندههای مصنوعی (مثل آسپارتام و سوکرالوز) یا جایگزینهای شکر (مثل اریتریتول و زایلیتول) استفاده میکنند. این مواد سالها بهعنوان گزینهای سالمتر معرفی شدهاند، اما تحقیقات جدید برخی نگرانیها را مطرح کردهاند.
مزایای کوتاهمدت
جایگزینی شکر با شیرینکنندههای کمکالری میتواند مصرف کالری را کاهش دهد.
برخی از آنها باعث افزایش قند خون و انسولین بعد از غذا نمیشوند.
این اثرات در افراد دارای اضافهوزن یا دیابت ممکن است مفید باشد.
محدودیتهای بلندمدت
شواهد قوی نشان نمیدهد که این شیرینکنندهها در درازمدت باعث کاهش وزن یا بهبود پایدار متابولیسم شوند.
برخی مطالعات مشاهدهای مصرف مداوم آنها را با افزایش خطر:
دیابت نوع ۲
بیماریهای قلبیعروقی
مرگومیر
مرتبط دانستهاند، هرچند رابطه علت و معلولی هنوز ثابت نشده است.
تأثیر بر میکروبیوم روده
برخی شیرینکنندههای مصنوعی مانند ساکارین، سوکرالوز و آسپارتام ممکن است ترکیب باکتریهای روده را تغییر دهند.
این تغییرات احتمالاً بر تحمل گلوکز، التهاب و تنظیم متابولیسم اثر میگذارند.
اهمیت بالینی این یافتهها هنوز کاملاً مشخص نیست.
نگرانیهای قلبیعروقی
اریتریتول که قبلاً بیخطر تلقی میشد، در برخی مطالعات با افزایش خطر سکته قلبی و مغزی مرتبط بوده است.
آزمایشها نشان دادهاند که ممکن است فعالیت پلاکتها و احتمال لخته شدن خون را افزایش دهد.
درباره زایلیتول نیز نگرانیهای مشابهی مطرح شده، اما شواهد هنوز محدود است.
مقایسه شیرینکنندهها
آسپارتام: تاکنون ارتباط ثابتشدهای با سرطان پیدا نشده است.
سوکرالوز و ساکارین: بیشتر با تغییرات میکروبیوم روده مرتبط بودهاند.
استویا (Stevia): در حال حاضر امیدوارکنندهترین گزینه به نظر میرسد و احتمالاً اثرات متابولیکی مطلوبتری دارد، اما دادههای بلندمدت کافی نیست.
بهترین جایگزین چیست؟
پژوهشگران توصیه میکنند:
بهجای تکیه بر شیرینکنندهها، مصرف غذاهای طبیعی شیرین مانند میوههای کامل افزایش یابد.
میوهها به دلیل داشتن فیبر، پلیفنولها و ریزمغذیها برای کنترل قند خون و سلامت روده مفیدتر هستند.
آبمیوهها چنین مزیتی ندارند.
کاهش تدریجی مصرف شکر میتواند حس چشایی را طی چند هفته سازگار کرده و میل به شیرینی را کم کند.
عسل و شربت آگاو نیز از نظر متابولیکی برتری قابلتوجهی نسبت به شکر معمولی ندارند.
شیرینکنندههای مصنوعی و جایگزینهای شکر کاملاً بیاثر و بیخطر نیستند. اگرچه میتوانند در کوتاهمدت به کاهش مصرف شکر کمک کنند، اما شواهد فزایندهای نشان میدهد که ممکن است در درازمدت بر متابولیسم، میکروبیوم روده و سلامت قلب تأثیرات نامطلوبی داشته باشند. در حال حاضر، بهترین راهکار همچنان کاهش تدریجی مصرف شیرینیها و استفاده بیشتر از غذاهای طبیعی مانند میوههای کامل است.
Medscape
