04/09/2026
ድንገተኛ ህመም መጥቶ ያፈሩትን ንብረት በአንዴ ሲያራቁት አይተው ያውቃሉ?
የሕክምና ወጪን በቀጥታ ከኪስ መክፈል የብዙ ቤተሰቦችን ኢኮኖሚ እያመሰቃቀለ ይገኛል። ይህንን አዙሪት በዘላቂነት ለመስበር በሀገራችን የጤና ፋይናንስ ላይ ትልቅ እና አስገዳጅ ለውጥ መጥቷል!
አዲሱ የጤና መድን ሕግ እርስዎን እና ቤተሰብዎን እንዴት እንደሚነካ ያውቃሉ?
ለሁለንተናዊ የጤና ሽፋን (UHC) ስኬት እና ለጠንካራ የጤና ሥርዓት ግንባታ ማህበረሰቡን ያሳተፈ ወጥ የፋይናንስ ሥርዓት መዘርጋት እጅግ ወሳኝ ነው።
የጤና ፋይናንስን በተመለከተ ህብረተሰቡ ሊገነዘባቸው የሚገቡ መሠረታዊ እና ቁልፍ ጉዳዮችን ከዚህ በታች በዝርዝር እንመለከታለን።
1. የስጋት ተጋሪነት (Risk Pooling) ፋይዳ እና የከኪስ ወጪ አደጋ
በማንኛውም ሀገር የህክምና ሥርዓት ውስጥ "የስጋት ተጋሪነት" (Risk Pooling) ዋነኛው የህልውና መሠረት ነው። የሕክምና ወጪን በህመም ጊዜ በቀጥታ ከኪስ መክፈል (Out-of-Pocket Payment) ህብረተሰቡን ለከፍተኛ የኢኮኖሚ ቀውስ ያጋልጣል። ቤተሰቦች በድንገተኛ ህመም ጊዜ ወጪን ለመሸፈን ሲሉ ከብቶቻቸውን፣ መሬታቸውን እና ንብረታቸውን እስከመሸጥ ይደርሳሉ፤ ይህም በቀጥታ ወደ ከፋ ድህነት ይመራቸዋል። ይህንን አዙሪት ለመስበር ጤነኛው ከታማሚው፣ አቅም ያለው አቅም ከሌለው ጋር አስቀድሞ ወጪ የሚጋራበት ሥርዓት የግድ ይላል።
2. የኢትዮጵያ ምርጫ : ወደ አስገዳጅ የጤና መድን
የተለያዩ ሀገራት የጤና ሽፋንን ለማረጋገጥ የተለያዩ ሞዴሎችን (በታክስ የተደገፈ፣ ማህበራዊ የጤና ፈንድ ወይም የግል መድን) ይጠቀማሉ። ኢትዮጵያ በተጨባጭ ሁኔታዋ መደበኛ እና መደበኛ ያልሆነውን ዘርፍ ለይተው የሚያስተናግዱ ሁለት አስገዳጅ (Mandatory) የጤና መድን ሥርዓቶችን መርጣለች፤ እነሱም CBHI እና SHI ናቸው። በተለይም ማህበረሰብ አቀፍ የጤና መድን (CBHI) በፈቃደኝነት ላይ ከተመሰረተ የሙከራ (Pilot) ትግበራ ወጥቶ፣ ዛሬ ላይ ሙሉ በሙሉ በሕግ ወደሚያስገድድ ሀገር አቀፍ ማዕቀፍ ተሸጋግሯል።
3. የማህበረሰብ አቀፍ የጤና መድን (CBHI) የሕግ መሠረት
ይህ ሥርዓት አርሶ አደሩን እና መደበኛ ባልሆነው ዘርፍ የተሰማራውን አብዛኛውን ህብረተሰብ ያቀፈ ነው። አሁን ላይ የሚመራው በሁለት ጠንካራ የሕግ ማዕቀፎች ነው፦
አዋጅ ቁጥር 1273/2014፡ ይህ አዋጅ አባልነትን አስገዳጅ ያደረገ ሲሆን፣ ሥርዓቱ በድንገተኛ የፋይናንስ እጥረት እንዳይፈርስ ከሚሰበሰበው መዋጮ 5% የሚሆነው በተጠባባቂ ፈንድ (Reserve Fund) እንዲቀመጥ ደንግጓል። ሰዎችን ሲታመሙ ብቻ እንዳይመዘገቡ (Adverse Selection) ለመከላከል የምዝገባ እና የእድሳት ጊዜ በዓመት ውስጥ በተወሰኑ ወራት ብቻ እንዲከናወን ተገድቧል።
ደንብ ቁጥር 535/2015፡ የቀድሞውን ወጥ የክፍያ ተመን በማስቀረት፣ የመክፈል አቅምን ያገናዘበ (Tiered Premium) አሰራርን ዘርግቷል። አባወራዎች እንደየገቢያቸው መጠን በደረጃ (ክፍል ሀ፣ ለ፣ ሐ) ይከፍላሉ። የመክፈል አቅም ለሌላቸው (Indigent) ወገኖች ደግሞ መንግሥት መዋጮውን 100% በመሸፈን የነፃ ሕክምና ተጠቃሚ ያደርጋቸዋል።
4. የማህበራዊ የጤና መድን (SHI) ለመደበኛው ዘርፍ
ይህ ሥርዓት በአዋጅ ቁጥር 690/2002 እና በደንብ 271/2004 የተዘረጋ ሲሆን ለመንግሥት ሰራተኞች፣ ለግል ድርጅት ተቀጣሪዎች እና ለጡረተኞች ያገለግላል።
መዋጮው፡ ተቀጣሪው ከደሞዙ 3% ሲያዋጣ፣ አሠሪው ድርጅት ተጨማሪ 3% ይሸፍናል። ጡረተኞች ደግሞ ከወርሃዊ አበላቸው 1% ያዋጣሉ።
ትግበራው፡ አዋጁ ከወጣ አመታት ቢቆጠሩም፣ የመንግሥት ሆስፒታሎች የአገልግሎት ጥራት እና የመድኃኒት አቅርቦት ላይ በነበረው ክፍተት ምክንያት ትግበራው ሲጓተት ቆይቷል። ነገር ግን አሁን ማዕቀፉ እየተጠናከረ ወደ ሙሉ ትግበራ ለመግባት ከፍተኛ እንቅስቃሴዎች እየተደረጉ ነው። በሕጉ መሠረት ውጭ ሀገር የሚደረጉ ሕክምናዎች፣ የውበት (Cosmetics) ቀዶ ጥገናዎች እና ከመደበኛ ህመም ጋር ያልተያያዙ ምርመራዎች በሽፋኑ ውስጥ አይካተቱም።
5. ሥርዓቱ ሙሉ በሙሉ ስኬታማ እንዲሆን ምን መደረግ አለበት?
የጤና መድን አሰራሮቹ ከወረቀት ባለፈ የተሟላ ስኬት እንዲያመጡ የሚከተሉት እርምጃዎች ወሳኝ ናቸው::
የአሰራር ዲጂታላይዜሽን፡ በኢትዮጵያ የጤና መድን አገልግሎት (EHIS) በኩል የተጀመረውን የ "Etnhis" ዲጂታል ሥርዓት ሙሉ በሙሉ ማስፋት ግድ ይላል። የአባላት ምዝገባን በማዘመን፣ እንዲሁም ሆስፒታሎች የሚያቀርቡትን የክፍያ ጥያቄ (Claims Management) በዲጂታል መንገድ በማስተናገድ ማጭበርበርን (Fraud) እና ብክነትን ማስቀረት ይቻላል።
ጥብቅ የሪፈራል ሥርዓት፡ ከጤና ጣቢያ ወደ ሆስፒታል የሚደረገው የቅብብሎሽ (Referral) ሥርዓት በጥብቅ መተግበር አለበት። ይህ ካልሆነ የፋይናንስ ሥርዓቱ በአላስፈላጊ ወጪ ይሽመደመዳል።
የመድኃኒት አቅርቦት እና ተቋማዊ ቅንጅት
በክልል ጤና ቢሮዎች፣ በጤና ተቋማት እና በመድኃኒት አቅርቦት ሰንሰለቱ (Supply Chain) መካከል ጠንካራ የኮሚዩኒኬሽን ስትራቴጂ መዘርጋት አለበት። የመድኃኒት እጥረት መኖሩ ህብረተሰቡ በሥርዓቱ ላይ ያለውን እምነት ስለሚሸረሽር አቅርቦትን ማረጋገጥ ቅድሚያ ሊሰጠው ይገባል።
የግሉን የጤና ዘርፍ ማሳተፍ እና የታሪፍ ቁጥጥር
የጤና መድን ሥርዓቱ የመንግሥት ሆስፒታሎች ላይ ብቻ መጫን የለበትም። የግል ጤና ተቋማት ከጤና መድኑ ጋር ውል ገብተው አገልግሎት እንዲሰጡ ማበረታታት ያስፈልጋል። ለዚህ ደግሞ በግል ሆስፒታሎች የሚሰጡ አገልግሎቶችን ዋጋ (Pricing) በማጥናት ወጥ እና አዋጭ የሆነ ታሪፍ መተመን ያስፈልጋል። ይህ ሲሆን፣ ከፍተኛ ግብር ከፋይ ሆኑት የኮርፖሬት ተቋማት እና ሰራተኞች በ SHI ሥርዓት ላይ ሙሉ እምነት አሳድረው ተሳትፎ ያደርጋሉ።
6. የግል የጤና መድን (Private Health Insurance) ቀጣይ ሚና
የመንግሥት የጤና መድን ሥርዓቶች (CBHI እና SHI) አስገዳጅ ቢሆኑም፣ የግል የጤና መድን ኩባንያዎች ሚና አያበቃም፤ ይልቁንም አጋዥ በመሆን የራሳቸውን ወሳኝ ድርሻ ይወጣሉ ::
በመንግሥት መድን የተከለከሉ አገልግሎቶችን (ለምሳሌ፡ የውጭ ሀገር ሕክምና፣ ውድ የሆኑ ብራንድ መድኃኒቶችን) በመሸፈን ተጨማሪ ዋስትና (Supplementary Coverage) ይሰጣሉ።
ከፍተኛ ገቢ ያላቸው ግለሰቦች እና ዓለም አቀፍ ድርጅቶች የመንግሥት የጤና ተቋማትን መጨናነቅ በማለፍ፣ በቀጥታ ከፍተኛ ደረጃ ወዳላቸው የግል ሆስፒታሎች መሄድ እንዲችሉ የፕሪሚየም አማራጭ (Duplicate Coverage) ያቀርባሉ።
እርስዎስ ምን ያስባሉ? እስኪ በዚህ ጉዳይ ላይ በኮመንት እንወያይ!
#የጤናመድን #ኢትዮጵያ
