Skjaldkirtilinn okkar og heilsufar almennt tengt honum

20/08/2026

Vanvirkur skjaldkirtill, tíðahvörf og kynlöngun:

Það er merkilegt hvað við konur eigum stundum að halda áfram að virka nákvæmlega eins og við gerðum þegar við vorum þrítugar þótt líkaminn hafi farið í gegnum tíðahvörf, hormónabreytingar og ýmislegt annað.

Minnkuð kynlöngun er ekki óalgeng eftir tíðahvörf. Hún getur líka verið algengari hjá konum með vanvirkan skjaldkirtil. Vanvirkni getur haft áhrif á orku, þreytu, skap og almenna líðan og allt þetta getur síðan haft áhrif á kynlöngun.

Svo koma tíðahvörfin ofan á.

Estrógen og prógesterón breytast verulega og með aldrinum verða einnig breytingar á andrógenum, þar á meðal testósteróni. Sumar konur finna mikinn mun á kynlöngun, aðrar lítinn og enn aðrar engan.

En hér er atriði sem mér finnst stundum gleymast:

Lítil kynlöngun er ekki sjálfkrafa sjúkdómur.

Kynlöngun er mjög einstaklingsbundin og getur breyst mikið á ævinni. Hormón, aldur, skjaldkirtill, svefn, streita, lyf og almenn líðan geta haft áhrif.

En hvað gerist þegar kynlöngun tveggja einstaklinga í sambandi verður mjög ólík?

Þar vandast málið.

Það er ekkert rangt við að maki sakni kynlífs eða óski eftir meiri nánd. Fyrir marga er kynlíf ekki bara kynlíf heldur snerting, nánd, staðfesting og mikilvæg leið til að upplifa tengsl við maka sinn.

Þess vegna er heldur ekki sanngjarnt að gera lítið úr þörfum þess sem saknar þessarar nándar.

En ósk um kynlíf og krafa um kynlíf eru ekki það sama.

Það getur ekki orðið sjálfkrafa verkefni annars aðilans að taka hormóna, lyf eða með öðrum hætti „laga“ líkama sinn svo kynlöngunin verði eins og makinn óskar eftir.

Enginn skuldar öðrum kynlíf heldur ekki í hjónabandi eða áratuga löngu sambandi.

Á sama tíma er ekki raunhæft að ætlast til þess að sá sem upplifir kynlíf sem mikilvægan hluta sambandsins hætti einfaldlega að hafa þær þarfir. Endurtekin höfnun og missir á nánd getur haft mikil áhrif á líðan og sambandið sjálft.

Og já, stundum verður bilið svo mikið að sambönd enda vegna þess.

Það þýðir ekki sjálfkrafa að annar hafi rétt fyrir sér og hinn rangt. Hvor aðilinn hefur sínar tilfinningar, sínar þarfir og sinn rétt til að ákveða hvað hann getur lifað með.

Enginn skuldar maka sínum kynlíf. En hvorugt skuldar heldur hinu að vera áfram í sambandi sem uppfyllir ekki grundvallarþarfir þess.

Þarna liggur vandinn.

Hormónameðferð getur verið mjög gagnleg fyrir sumar konur eftir tíðahvörf og testósterón getur komið til greina í ákveðnum tilvikum. En ákvörðun um slíka meðferð á að snúast um heilsu, líðan og óskir konunnar sjálfrar ekki þrýsting.

Kannski þurfum við því að hætta að spyrja:

„Hvernig fáum við kynlöngunina hennar aftur?“

og spyrja frekar:

„Hvernig mætumst við þegar þarfir okkar eru ekki lengur þær sömu?“

Með samtali. Með snertingu. Með nánd. Með hreinskilni. Og stundum með aðstoð ef fólk finnur ekki leiðina sjálft.

Líkaminn breytist með aldrinum. Hormónin breytast. Kynlöngunin getur breyst.

Það sem ætti hins vegar ekki að breytast er rétturinn til eigin líkama og virðingin fyrir þörfum hvors annars. ❤️

🦋Skjaldkirtillinn okkar🦋

Skjaldkirtilinn okkar og heilsufar almennt tengt honum

31/07/2026

Kalkkirtlarnir – litlir en gríðarlega mikilvægir

Margir halda að kalkkirtlarnir séu hluti af skjaldkirtlinum, en svo er ekki. Þeir liggja aftan á skjaldkirtlinum en hafa sitt eigið mikilvæga hlutverk.

Kalkkirtlarnir framleiða hormón sem kallast PTH (parathyroid hormone). Það stjórnar magni kalks í blóði og hjálpar líkamanum að halda réttu jafnvægi.

Þeir hafa meðal annars áhrif á:

* 🦴 Bein og beinheilsu.
* ❤️ Starfsemi hjarta.
* 💪 Vöðva og vöðvastyrk.
* 🧠 Taugar og heilastarfsemi.
* 🩸 Kalk- og fosfórjafnvægi líkamans.

Ef kalkkirtlarnir framleiða of mikið PTH getur kalk hækkað í blóði. Þá geta komið fram einkenni eins og:

* Mikil þreyta.
* Vöðvaslappleiki.
* Minnis- og einbeitingarerfiðleikar.
* Hægðatregða.
* Nýrnasteinar.
* Beinþynning eða beinverkir.

Ef þeir framleiða of lítið PTH getur kalk orðið of lágt og valdið:

* Dofa eða náladofa í höndum, fótum og kringum munn.
* Vöðvakrömpum eða kippum.
* Kvíða og pirringi.
* Í alvarlegum tilfellum flogum eða hjartsláttartruflunum.

Þar sem kalkkirtlarnir liggja svo nálægt skjaldkirtlinum geta vandamál í þeim stundum ruglast saman við skjaldkirtils sjúkdóma. Þess vegna getur verið mikilvægt að mæla kalk, PTH og D-vítamín ef einkenni skýrast ekki af skjaldkirtlinum einum.

Þó þeir séu aðeins á stærð við hrísgrjón gegna kalkkirtlarnir lykilhlutverki í starfsemi líkamans. Smáir kirtlar en með gríðarlega mikil áhrif á heilsuna.

🦋Skjaldkirtillinn okkar🦋

16/07/2026

Skjaldkirtillinn og næringin, líkaminn þarf hráefni til að starfa:

Við heyrum oft sagt að matur geti ekki læknað skjaldkirtilssjúkdóm. Það er rétt að vissu marki. Næring kemur ekki í stað skjaldkirtilshormóna þegar skjaldkirtillinn framleiðir ekki nægilega mikið af þeim.

En það þýðir ekki að næringin skipti engu máli.

Skjaldkirtilshormón hafa áhrif á orkuna, hitastjórnun líkamans, meltinguna, hjartsláttinn, vöðvana, heilastarfsemina og efnaskiptin. Til þess að líkaminn geti framleitt og nýtt þessi hormón þarf hann ákveðin næringarefni.

Joð er til dæmis nauðsynlegt hráefni í bæði T4 og T3. En meira er ekki alltaf betra. Hjá fólki með Hashimoto eða aðra sjálfsofnæmissjúkdóma í skjaldkirtli getur mikið magn joðs, sérstaklega úr joðdropum, þaratöflum og þangi, raskað starfseminni eða gert vanvirkni verri. Joð ætti því ekki að taka í stórum skömmtum án þess að raunveruleg þörf hafi verið metin.

Selen tekur þátt í starfsemi ensíma sem tengjast skjaldkirtilshormónum og andoxunarvörnum líkamans. Rannsóknir á selenuppbót við Hashimoto hafa þó ekki gefið nægilega skýrar niðurstöður til þess að allir eigi sjálfkrafa að taka stóran skammt. Selen er snefilefni og of mikið magn getur verið skaðlegt.

Járn, ferritín, B12, fólat, D-vítamín, sink og prótein geta einnig skipt máli fyrir orkuna, blóðmyndun, hárvöxt, vöðva og almenna líðan. Einkenni skorts geta líkst einkennum vanvirks skjaldkirtils: þreyta, heilaþoka, kulvísi, mæði, hárlos, máttleysi og einbeitingarskortur.

Þess vegna er ekki nóg að segja fólki að „TSH sé innan marka“ ef það er enn með mikil einkenni. Þá þarf að skoða heildarmyndina, meðal annars lyfjaskammtinn, önnur skjaldkirtilsgildi, næringarástand, svefn, streitu, meltingu og mögulega aðra sjúkdóma.

Enginn einn töframatur:

Það er enginn einn „skjaldkirtils matur“ og engin ein matartegund sem lagar Hashimoto. Grænmeti, ber, ávextir, fiskur, kjöt, baunir, hnetur, fræ, holl fita og nægilegt prótein geta hins vegar veitt líkamanum þau næringarefni sem hann þarf.

Glútenlaust mataræði getur verið nauðsynlegt fyrir fólk með glútenóþol eða selíak. Sumir með Hashimoto segjast einnig finna mun á einkennum þegar þeir sleppa glúteni, en það þýðir ekki að allir með skjaldkirtilssjúkdóm þurfi sjálfkrafa að borða glútenlaust.

Markmiðið ætti ekki að vera að óttast mat eða útiloka sífellt fleiri fæðutegundir. Markmiðið er fjölbreytt næring sem viðkomandi þolir, stöðug orka og nægilegt magn próteina, trefja, vítamína og steinefna.

Ekki gleyma því hvernig lyfin eru tekin:

Levothýroxín (T4 lyf) getur frásogast verr ef það er tekið með mat, kaffi eða ákveðnum bætiefnum. Almennt er ráðlagt að taka lyfið á fastandi maga með vatni og bíða í 30–60 mínútur áður en borðað er eða kaffið drukkið. Járn og kalk geta einnig truflað frásogið og þarf yfirleitt að hafa gott bil á milli þeirra og skjaldkirtilslyfsins.

Mikilvægast er þó að taka lyfið með sama hætti á hverjum degi. Óregluleg inntaka getur valdið sveiflum í mælingum og líðan, jafnvel þótt lyfjaskammturinn sjálfur hafi ekki breyst.

Næring er hluti af meðferðinni, ekki öll meðferðin

Við þurfum að hætta að stilla þessu upp sem annaðhvort lyf eða lífsstíl:

Fólk með vanvirkan skjaldkirtil getur þurft rétt stillt skjaldkirtilshormón og góða næringu. Það getur þurft blóðprufur og aðstoð við svefn, meltingu, hreyfingu og streitu. Það getur þurft lyf og að leiðrétta raunverulegan næringarskort.

Næring getur ekki endurlífgað skjaldkirtil sem hefur skemmst verulega af Hashimoto. En líkaminn á mun erfiðara með að ná jafnvægi þegar hann fær ekki það hráefni sem hann þarf.

Við erum ekki bara eitt TSH-gildi á blaði.

Við erum heill líkami og það þarf að meðhöndla okkur þannig.

🦋 Skjaldkirtillinn okkar 🦋

Heimildir:
American Thyroid Association (ATA) – https://www.thyroid.org
National Institute of Diabetes and Digestive and Kidney Diseases (NIDDK) – https://www.niddk.nih.gov/health-information/endocrine-diseases/hashimotos-disease

NHS (UK) – Leiðbeiningar um levótýroxín og hvernig taka á lyfið.
https://www.nhs.uk/medicines/levothyroxine/

07/07/2026

Ég veit að mörg ykkar með vanvirkan skjaldkirtil eru á GLP-1 lyfjum. Þess vegna ákvað ég að taka saman smá fræðslu og nokkur góð ráð sem gætu nýst ykkur:🦋

💉 GLP-1 lyf – svona geturðu dregið úr aukaverkunum:

GLP-1 lyf geta hjálpað mörgum við þyngdarstjórnun en fyrstu vikurnar geta fylgt aukaverkanir eins og flökurleiki, ógleði, hægðatregða, uppþemba. Þessi einkenni eru oft tímabundin og tengjast því að lyfið hægir á magatæmingu og hefur áhrif á hungur- og seddu boð í líkamanum. Sem betur fer er oft hægt að draga úr þessum einkennum með einföldum ráðum og góðri sjálfsumönnun.

🥩🍗 🍳Byrjaðu á próteini í hverri máltíð til að styðja við vöðvamassa og auka seddu. Prótein hjálpar einnig til við að halda blóðsykri stöðugum og getur minnkað líkur á orkuleysi.

🍽️ Borðaðu litlar máltíðir og tyggðu matinn vel. Það getur verið gagnlegt að skipta deginum upp í 4–6 minni máltíðir í stað færri stórra. Forðastu að borða þar til þú ert alveg södd/saddur hlustaðu frekar á líkamann og hættu þegar þú ert þægilega södd/saddur.

🥨 Ef þér verður flökurt getur hjálpað að borða þurrt hrökkbrauð, ristað brauð eða saltkex. Sumum finnst engifer, til dæmis í tei eða sem ferskt engifer, einnig draga úr ógleði. Að borða hægt og forðast sterkan lyktarmikinn mat getur líka hjálpað.

🥑 Farðu varlega í mjög feitan og djúpsteiktan mat, þar sem hann getur aukið ógleði, uppþembu og brjóstsviða. Veldu frekar léttari fitugjafa eins og avókadó, hnetur og ólífuolíu í hófi.

💧 Drekktu reglulega vatn. Það er mikilvægt að halda góðu vökvajafnvægi, sérstaklega ef matarlystin minnkar. Ef þú ert með uppköst eða niðurgang geta raflausnir (electrolytes) hjálpað til við að bæta upp vökva og steinefni.

🥦 Passaðu trefjarnar. Grænmeti, ávextir, hafrar og önnur trefjarík fæða, ásamt nægum vökva og daglegri hreyfingu, geta dregið úr hægðatregðu. Ef þú ert ekki vön/vanur trefjaríkri fæðu skaltu auka hana smám saman til að forðast aukna uppþembu.

🚶‍♀️ Léttur göngutúr eftir máltíð getur hjálpað meltingunni og minnkað óþægindi. Forðastu að leggjast niður strax eftir að þú hefur borðað, þar sem það getur aukið líkur á brjóstsviða.

⚖️ Ekki borða of lítið. Þótt matarlystin minnki þarf líkaminn áfram prótein, vítamín, steinefni og orku til að viðhalda heilsu og vöðvamassa. Ef þú átt erfitt með að borða nægilega mikið getur verið gagnlegt að fá ráðgjöf frá næringarfræðingi.

🕒 Gefðu líkamanum tíma til að aðlagast. Aukaverkanir eru oft mest áberandi í byrjun eða þegar skammtur er hækkaður. Með tímanum venst líkaminn lyfinu og einkennin minnka hjá flestum.

❤️ Vertu þolinmóð/ur. Það er eðlilegt að upplifa breytingar í líkamanum þegar byrjað er á nýju lyfi. Hlúðu að þér og gefðu þér svigrúm til að aðlagast.

⚠️ Hafðu samband við lækni ef þú færð mikla eða langvarandi ógleði, getur ekki haldið niðri vökva, færð endurtekin uppköst, mikla og viðvarandi kviðverki eða ef þú hefur áhyggjur af einkennum þínum. Einnig er mikilvægt að ræða við lækni áður en þú gerir breytingar á skömmtum.

🌿 Mundu að markmiðið er ekki bara að léttast heldur að gera það á heilbrigðan hátt og viðhalda góðri næringu, orku og vellíðan á meðan.

🦋 Skjaldkirtilinn okkar🦋
Fræðsla sem styður betri heilsu.

04/07/2026

🦋 Vissir þú þetta um sjálfsofnæmi?

Þetta snýst ekki bara um eitt líffæri heldur ónæmiskerfið í heild

Margir halda að sjúkdómar eins og skjaldkirtilsvandi, liðagigt eða húðvandamál séu einangruð vandamál í ákveðnum líffærum. En raunveruleikinn er oft sá að rótin liggur dýpra í ónæmiskerfinu sjálfu.

Sjálfsofnæmissjúkdómar verða þegar ónæmiskerfið, sem á að verja okkur gegn sýkingum, fer að ráðast á eigin vefi líkamans. Þetta getur haft áhrif á mismunandi líffæri og kerfi, allt eftir því hvaða vefir verða fyrir árás.

🦋 Við Hashimoto ræðst ónæmiskerfið á skjaldkirtilinn og dregur úr framleiðslu hormóna.

🦋 Við Graves örvar ónæmiskerfið skjaldkirtilinn of mikið og veldur aukinni hormónaframleiðslu.

🦋 Við aðra sjálfsofnæmissjúkdóma, eins og liðagigt eða celiac sjúkdóm, beinist árásin að liðum eða meltingarvegi.

⚡ Þegar ónæmiskerfið fer úr jafnvægi

Þar sem ónæmiskerfið hefur áhrif á allan líkamann geta einkenni sjálfsofnæmis verið fjölbreytt og stundum óljós. Margir upplifa:

🧠 Heilaþoku – einbeiting og minni geta versnað.

😴 Þreytu – djúp og langvarandi þreyta sem hvíld lagar ekki alltaf.

❄️Ójafnvægi í hitastjórnun– annað hvort eða bæ kulda- eða hitaóþol.

💇‍♀️ Hár- og húðbreytingar – þurr húð, hárlos eða hægari vöxtur á nöglunum.

🌿 Meltingarvandamál – uppþemba, hægðatregða eða niðurgangur.

💡 Kjarninn

Sjálfsofnæmi er flókið ástand þar sem ónæmiskerfið, hormónakerfið og lífsstíll spila saman. Það er því mikilvægt að horfa á heildarmyndina en ekki bara eitt líffæri.

Þess vegna skiptir máli að:
✨ fylgja læknismeðferð,
✨ huga að góðri næringu,
✨ sofa nægilega,
✨ draga úr langvarandi streitu,
✨ og styðja við almenna heilsu eftir bestu getu.

Þekking er fyrsta skrefið að betri líðan. 💙

🦋 Deildu endilega áfram ef þér fannst þetta áhugavert því meiri sem þekkingin er, því betur getum við skilið líkamann okkar og stutt hvert annað.

🦋Skjaldkirtillinn okkar🦋

23/06/2026

🥵 Hitaóþol og Hashimoto 🌸
Af hverju líður sumum svona illa í hita?

„Það er bara svo gott veður!“ segja margir.
En fyrir suma sem glíma við vanvirkan skjaldkirtil eða Hashimoto getur hiti verið allt annað en notalegur.

Þó að kuldaóþol sé eitt þekktasta einkenni vanvirks skjaldkirtils, upplifa margir einnig hitaóþol. Það getur verið ruglingslegt en það er raunveruleg og algeng upplifun.

Hvernig getur hitaóþol lýst sér?

🌡️ Mikil vanlíðan þegar hitinn fer yfir 20–25°C.
💓 Hjartsláttur verður hraður, óreglulegur eða óþægilegur.
🥵 Mikill sviti eða öfugt: líkaminn virðist eiga erfitt með að svitna og kæla sig.
😵 Svimi, máttleysi eða tilfinning um að ætla að líða út af.
🧠 Heilaþoka og einbeitingarskortur versna til muna.
😴 Mikil þreyta og algert orkuleysi eftir að hafa verið úti í hita.

Af hverju gerist þetta?

Það er ekki alltaf ein einföld skýring, en nokkrir samspilandi þættir skipta máli:

Stjórnstöðin bilar: Skjaldkirtilshormón stjórna efnaskiptum og innri hitastjórnun líkamans. Þegar jafnvægið vantar fer hitastillirinn úr skorðum.

Hormónalekar og sveiflur:
Við Hashimoto-sjúkdóminn geta átt sér stað tímabundin bólgublossar þar sem skjaldkirtillinn „lekur“ geymdum hormónum út í blóðrásina. Þetta getur valdið stuttum tímabilum af ofvirkniseinkennum (hyperthyroidism), þar sem hitaóþol og hjartsláttarköst verða mjög áberandi.

Truflun í taugakerfinu:
Langvinn bólga og sjálfsofnæmi geta haft áhrif á ósjálfráða taugakerfið. Það gerir líkamanum erfiðara fyrir að stýra blóðflæði, víkka út æðar og stjórna svitamyndun til að kæla sig niður.

Blóðprufan sýnir ekki allt:
Of mikið eða of lítið magn skjaldkirtilshormóna í frumunum getur valdið hitaóþoli. Þess vegna er mikilvægt að skoða ekki bara TSH-gildið, heldur einnig frítt T4, frítt T3 og hvernig einstaklingnum líður í raun og veru.

Hvað getur hjálpað?
💧 Drekka reglulega og huga vel að vökva- og steinefnabúskapnum.
🧂 Passa salt og raflausnir ef svitinn er mikill (í samráði við lækni ef þú ert með háan blóðþrýsting eða hjartasjúkdóm).
🧢 Nota léttan, víðan fatnað úr náttúrulegum efnum og forðast sterkasta sólina um miðjan daginn.
❄️ Kæla úlnliði, gólf eða háls með köldu vatni eða nota rakan kæliklút þegar hitinn verður yfirþyrmandi.
🚶‍♀️ Hreyfa sig frekar snemma á morgnana eða seint á kvöldin þegar svalara er í veðri.
🩺 Láta endurmeta skjaldkirtilslyfin ef hitaóþolið kemur skyndilega, versnar mikið eða fylgist að við aðra vanlíðan.

Mundu:
Þó að kuldaóþol sé klassískt einkenni vanvirkni, þá upplifa margir með Hashimoto algerar öfgar td: að vera hrollkaldir annan daginn en sjóðheitir og sveittir þann næsta (eða jafnvel á mismunandi tímum sama dagsins).

Líkaminn er flóknari en svo að hægt sé að lesa allt úr einni blóðprufu.
Það sem skiptir mestu máli er að hlusta á einkennin þín, ræða þau opinskátt við heilbrigðisstarfsfólk og leita skýringa þegar hitinn hefur mikil áhrif á líðan þína og daglegt líf.

🦋 Skjaldkirtillinn okkar🦋

28/05/2026

Alveg magnað hvað skjaldkirtillinn verður allt í einu „mikilvægur“ í eina viku á ári… meðan sjúklingar hafa árum saman þurft að berjast fyrir því að fá einkenni sín tekin alvarlega.

Kannski er kominn tími til að ræða aðeins meira um sjálfsofnæmið, fólkið sem er sent heim „innan marka“ og af hverju svo margir eru enn að ströggla þrátt fyrir „eðlilegar tölur“. Því ein ríkispilla er ekki nóg fyrir alla❤️🦋

https://www.facebook.com/share/v/1D8BxroQVk/?mibextid=wwXIfr

26/05/2026

Þann 25. maí var Alþjóðlegi skjaldkirtilsdagurinn.

Innkirtladeildin birti færslu á samfélagsmiðlum þar sem vakin var athygli á því að skjaldkirtilssjúkdómar séu meðal algengustu innkirtlasjúkdóma í heimi, aðeins sykursýki er algengari.

En í athugasemdakerfinu kom fram mikilvæg gagnrýni sem lýsir grafalvarlegu ástandi í íslenska heilbrigðiskerfinu. Þar var bent á hversu oft gleymist að fræða þá sem greinast með vanvirkni um raunverulega undirrót vandans: sjálfsofnæmissjúkdóminn Hashimoto.

Raunveruleikinn er nefnilega sá að fólk fær uppáskrifaða eina töflu, skilaboð um að kirtillinn sé „latur“ og er svo sent heim án frekari skýringa. Eins og bent var á í umræðunni: „Að vera með sjálfsofnæmi er bara ekkert til að gera lítið úr og við höfum flest þurft að fræða okkur sjálf. Þessu þarf að breyta!“

Sjálfsofnæmissjúkdómar ferðast sjaldan einir – Hvar er teymið?

Það sem gerir ástandið enn verra er skorturinn á heildarsýn hjá læknum. Það er læknisfræðileg staðreynd að sá sem greinist með einn sjálfsofnæmissjúkdóm, eins og Hashimoto, er í mun meiri áhættu á að þróa með sér fleiri. Ónæmiskerfið er í ójafnvægi og getur farið að ráðast á aðra staði í líkamanum hvort sem það lýsir sér í liðverkjum, meltingarsjúkdómum eða húðvandamálum.

Samt er það þannig í dag að ef þú greinist með Hashimoto, þá stoppar rannsóknin þar. Læknar vita oft ekkert hvernig þeir eiga að höndla mann heildstætt af því að þeir horfa bara á eitt líffæri í einu.

Þessu þarf að breyta. Það á að vera algjörlega sjálfsagt mál að þegar einstaklingur greinist með Hashimoto að þá verði sjálfvirkt tekið af skarið og skimað fyrir öðrum tengdum sjálfsofnæmissjúkdómum. Í kringum þetta á að vera þverfaglegt teymi sem grípur fólk, svo læknar viti nákvæmlega hvað er í gangi í líkamanum og hvernig á að meðhöndla sjúklinginn sem eina heild. Sjúklingar eiga ekki að þurfa að vera sífelldir einkaspæjarar í eigin heilsumálum af því að kerfið vinnur í einangruðum hólfum.

Kerfislægt kæruleysi og blindir blettir:

Það er þekkt staðreynd að konur á barneignaaldri, sérstaklega á milli þrítugs og fertugs eða eftir barnsburð, eru í mikilli hættu á að þróa með sér sjálfsofnæmissjúkdóma í skjaldkirtli. Samt hittir maður stöðugt konur á öllum aldri sem hafa aldrei verið teknar í skjaldkirtilsprufu, jafnvel þótt þær leiti til læknis vegna lamandi ofurþreytu.

Og blindi bletturinn nær lengra. Ef þú ert karlmaður, virðist skjaldkirtillinn nánast gleymast. Ég veit um dæmi þar sem það tók karlmann fimm ár að fá greiningu á vanvirkum skjaldkirtli. Fimm ár þar sem hann gekk um algjörlega örmagna, með lítil börn og fjölskyldu, vegna þess að engum datt í hug að tékka á jafnvæginu hjá honum. Þetta er hreint og beint kæruleysi.

Landlæknir og Innkirtladeildin verða að setja skýrari línur:

Við erum frekar veik þjóð og stór hluti af því skrifast á að það er ekkert gert í fyrirbyggjandi málum. Við þurfum að breyta reglugerðum og vinnureglum lækna almennt.

• Innkirtladeildin á að grípa inn í: Hún á að setja skýrar, strangar línur og vinnureglur um hvenær og hvernig á að skima fyrir skjaldkirtils- og sjálfsofnæmissjúkdómum.

• Kall á Landlækni:
Embætti landlæknis verður að ýta á það að fólk fái reglulegt eftirlit. Fólk almennt ætti að vera kallað í allsherjar tékk á tveggja til þriggja ára fresti en á 1 árs fresti eftir fimmtugt þar sem allt er mælt eins og skjaldkirtill, fylgni sjálfsofnæmis og helstu gildi í stað þess að bíða þar til fólk er brotnað niður af veikindum.

Konur yfir þrítugt ætti að vera skylda að skima reglulega fyrir skjaldkirtlinum.

• Þéttara eftirlit þarf fyrir þá sem eru þegar með skjaldkirtilsvanda: Við sem erum þegar greind með skjaldkirtilssjúkdóma eigum að sjálfsögðu að vera í mun þéttara eftirliti. Við sem erum hjá innkirtlalæknum erum heppin, en allir eiga að sitja við sama borð.

Forvörn er ódýrari en langvarandi veikindi:

Það er miklu betra fyrir samfélagið að við höldum heilsunni en að við séum óvinnufær og veik fyrir þjóðfélagið. Heilbrigðiskerfið á ekki að vera slökkvilið sem mætir fyrst þegar húsið er brunnið. Það á að fylgja fólki eftir, skerpa á línunum, vinna í teymum og hætta þessu kæruleysi.

Hættum að afgreiða vanvirkni sem hversdagslega „þreytu“ eða einangraðan líffæragalla. Sýnum sjálfsofnæmissjúkdómum í skjaldkirtli þá virðingu að bjóða upp á alvöru og reglubundna, heildstætt eftirlit sem þeir krefjast.

🦋Skjaldkirtillinn okkar🦋

https://www.facebook.com/share/p/1HW7UDzw3z/?mibextid=wwXIfr

📆25. maí er Alþjóðlegur skjaldkirtilsdagur (World Thyroid Day, WTD) og er aðalviðburður alþjóðlegrar vitundarviku um skjaldkirtilinn (International Thyroid Awareness Week, ITAW), sem í ár verður haldin dagana 25.–31. maí.

ℹ Eitt af meginmarkmiðum dagsins er að fræða fólk um skjaldkirtilssjúkdóma og auka vitund um einkenni þeirra. Sjúkdómar í skjaldkirtli eru meðal algengustu innkirtlasjúkdóma í heiminum og er aðeins sykursýki algengari. Tvær algengustu tegundir skjaldkirtilssjúkdóma eru vanstarfsemi skjaldkirtils (hypothyroidism) og ofstarfsemi skjaldkirtils (hyperthyroidism).

12/05/2026

Þegar barn fæðist án skjaldkirtils — lítil tafla með gríðarstórt hlutverk:

Flest okkar hugsa aldrei um skjaldkirtilinn fyrr en eitthvað fer úrskeiðis. En hjá sumum börnum byrjar lífið án þess að þessi litli kirtill sé yfirhöfuð til staðar.

Skjaldkirtillinn er lítill en hefur gríðarlega mikil áhrif á líkamann. Hann hjálpar til við vöxt, þroska, heilastarfsemi, orku og hitastjórnun. Þegar barn fæðist án skjaldkirtils kallast það meðfædd vanvirkni skjaldkirtils.

Sem betur fer eru nýburar á Íslandi skimaðir mjög snemma með blóðprufu úr hæl og þannig finnst þetta oft áður en einkenni fara að sjást. Það getur skipt sköpum. Með réttri meðferð geta flest börn vaxið og dafnað vel.

En þetta er samt lífstíðarástand.

Og þá kemur litla taflan inn í myndina.

Margir verða hissa þegar þeir heyra að svona lítil börn fái skjaldkirtilslyf. En þessi hormón eru lífsnauðsynleg fyrir vöxt, heilastarfsemi, orku og eðlilegan þroska.

Lyfið er oftast gefið í töfluformi, jafnvel nýburum. Taflan er yfirleitt mulin og gefin með örlitlu vatni, brjóstamjólk eða samkvæmt leiðbeiningum heilbrigðisstarfsfólks.

Og þó taflan sé lítil, þá getur hún skipt gríðarlega miklu máli.

Fyrstu mánuðirnir og árin í lífi barns eru sérstaklega mikilvæg fyrir þroska heilans. Þess vegna skiptir máli að meðferð hefjist snemma og að fylgst sé vel með blóðgildum og líðan barnsins.

Foreldrar verða oft litlir sérfræðingar á mjög stuttum tíma.

Þeir læra:
• hvenær best er að gefa lyfið
• hvernig á að fylgjast með einkennum
• mikilvægi reglulegra blóðprufa
• og hversu mikilvæg stöðug meðferð er

En stundum fylgir þessu líka ótti.

Ótti við að eitthvað fari framhjá manni.
Ótti um framtíðina.
Ótti sem margir sjá ekki utan frá.

Þetta getur verið yfirþyrmandi í byrjun. En með góðu eftirliti og réttri meðferð geta flest börn lifað eðlilegu og góðu lífi.

Þess vegna skiptir fræðsla máli.

Því skjaldkirtillinn er ekki „bara smá kirtill“. Hann er eins konar stjórnstöð fyrir allan líkamann jafnvel frá fyrstu mínútum lífsins.

Fyrir þessi börn er þetta ekki „bara tafla“ heldur hormón sem líkaminn getur ekki búið til sjálfur.

🦋🦋🦋🦋🦋🦋

Heimildir:

🔹 Landspítali – Skimun nýbura

🔹 Heilsuvera – Skimanir og rannsóknir hjá nýburum

🔹 American Thyroid Association – Congenital Hypothyroidism

🔹 NHS – Congenital hypothyroidism in babies

🦋Skjaldkirtillinn okkar🦋

11/05/2026

Skjaldkirtillinn: innspýting líkamans 🏎️💨

Hafið þið pælt í því hvað stjórnar því hvort þið vaknið hress á morgnana eða hvort ykkur líður eins og það hafi verið “keyrt” yfir ykkur á vörubíl?

Svarið liggur oft í þessum litla, fiðrildislaga kirtli sem situr neðst á hálsinum.

Kynnumst skjaldkirtlinum, stjórnstöð efnaskiptanna.

Hvað gerir hann eiginlega?

Skjaldkirtillinn framleiðir hormón (aðallega T4 og T3) sem virka eins og inngjöf fyrir frumur líkamans. Hann segir þeim hversu hratt þær eiga að brenna orku, hvernig hjartað á að slá og hvernig við höldum líkamsh*tanum stöðugum.

Þegar hann virkar vel finnum við varla fyrir honum.
En þegar hann fer úr jafnvægi getur það haft áhrif á nánast allan líkamann.

Tvær hliðar á sama peningi

Flest skjaldkirtilsvandamál falla í tvo flokka:

1. Ofvirkni

Hyperthyroidism

Ímyndaðu þér: Það er stigið í botn á pedalnum.

Einkenni geta verið:

* Hjartsláttur og óróleiki
* Mikil svitamyndun
* Kvíði og skjálfti
* Þyngdartap þrátt fyrir matarlyst
* Svefnvandamál

Líkaminn er á yfirsnúningi.

2. Vanvirkni

Hypothyroidism

Ímyndaðu þér: Það er dregið í handbremsuna.

Einkenni geta verið:

* Yfirþyrmandi þreyta
* Kulvísi
* Þokukennd hugsun
* Þurr húð og hármissir
* Hægari melting og þyngdaraukning

Líkaminn er bókstaflega kominn á „low battery“.

Af hverju ættum við að pæla í þessu?

Skjaldkirtilsvandamál eru mjög algeng sérstaklega hjá konum en þau leynast oft í skugganum.

Margir fá að heyra:

* „Þetta er bara stress.“
* „Þú ert bara þreytt.“
* „Þetta er aldurinn.“

En stundum er líkaminn einfaldlega að reyna að segja okkur eitthvað.

Ef þér líður eins og líkaminn sé ekki að spila með þér, þá er skjaldkirtillinn oft góður staður til að byrja að leita svara.

3 leiðir til að sýna skjaldkirtlinum smá ást 🦋

* Næring skiptir máli: Jóð, selen, sink, prótein og góð næring skipta máli fyrir hormónaframleiðslu og umbreytingu hormóna.

* Stress hefur áhrif: Langvarandi álag getur haft áhrif á hormónakerfið allt. Slökun og hvíld eru ekki leti þær eru viðhald.

* Ekki bara mæla TSH: Blóðprufur eins og TSH, frítt T4, frítt T3 og stundum mótefni geta gefið mun betri heildarmynd.

Ert þú að keyra í 1. gír eða er snúningsmælirinn í rauðu? 👇

Til þess að sjá alla myndina þarf að ýta á hana 😌

🦋