Skjaldkirtilinn okkar og heilsufar almennt tengt honum

23/06/2026

🥵 Hitaóþol og Hashimoto 🌸
Af hverju líður sumum svona illa í hita?

„Það er bara svo gott veður!“ segja margir.
En fyrir suma sem glíma við vanvirkan skjaldkirtil eða Hashimoto getur hiti verið allt annað en notalegur.

Þó að kuldaóþol sé eitt þekktasta einkenni vanvirks skjaldkirtils, upplifa margir einnig hitaóþol. Það getur verið ruglingslegt en það er raunveruleg og algeng upplifun.

Hvernig getur hitaóþol lýst sér?

🌡️ Mikil vanlíðan þegar hitinn fer yfir 20–25°C.
💓 Hjartsláttur verður hraður, óreglulegur eða óþægilegur.
🥵 Mikill sviti eða öfugt: líkaminn virðist eiga erfitt með að svitna og kæla sig.
😵 Svimi, máttleysi eða tilfinning um að ætla að líða út af.
🧠 Heilaþoka og einbeitingarskortur versna til muna.
😴 Mikil þreyta og algert orkuleysi eftir að hafa verið úti í hita.

Af hverju gerist þetta?

Það er ekki alltaf ein einföld skýring, en nokkrir samspilandi þættir skipta máli:

Stjórnstöðin bilar: Skjaldkirtilshormón stjórna efnaskiptum og innri hitastjórnun líkamans. Þegar jafnvægið vantar fer hitastillirinn úr skorðum.

Hormónalekar og sveiflur:
Við Hashimoto-sjúkdóminn geta átt sér stað tímabundin bólgublossar þar sem skjaldkirtillinn „lekur“ geymdum hormónum út í blóðrásina. Þetta getur valdið stuttum tímabilum af ofvirkniseinkennum (hyperthyroidism), þar sem hitaóþol og hjartsláttarköst verða mjög áberandi.

Truflun í taugakerfinu:
Langvinn bólga og sjálfsofnæmi geta haft áhrif á ósjálfráða taugakerfið. Það gerir líkamanum erfiðara fyrir að stýra blóðflæði, víkka út æðar og stjórna svitamyndun til að kæla sig niður.

Blóðprufan sýnir ekki allt:
Of mikið eða of lítið magn skjaldkirtilshormóna í frumunum getur valdið hitaóþoli. Þess vegna er mikilvægt að skoða ekki bara TSH-gildið, heldur einnig frítt T4, frítt T3 og hvernig einstaklingnum líður í raun og veru.

Hvað getur hjálpað?
💧 Drekka reglulega og huga vel að vökva- og steinefnabúskapnum.
🧂 Passa salt og raflausnir ef svitinn er mikill (í samráði við lækni ef þú ert með háan blóðþrýsting eða hjartasjúkdóm).
🧢 Nota léttan, víðan fatnað úr náttúrulegum efnum og forðast sterkasta sólina um miðjan daginn.
❄️ Kæla úlnliði, gólf eða háls með köldu vatni eða nota rakan kæliklút þegar hitinn verður yfirþyrmandi.
🚶‍♀️ Hreyfa sig frekar snemma á morgnana eða seint á kvöldin þegar svalara er í veðri.
🩺 Láta endurmeta skjaldkirtilslyfin ef hitaóþolið kemur skyndilega, versnar mikið eða fylgist að við aðra vanlíðan.

Mundu:
Þó að kuldaóþol sé klassískt einkenni vanvirkni, þá upplifa margir með Hashimoto algerar öfgar td: að vera hrollkaldir annan daginn en sjóðheitir og sveittir þann næsta (eða jafnvel á mismunandi tímum sama dagsins).

Líkaminn er flóknari en svo að hægt sé að lesa allt úr einni blóðprufu.
Það sem skiptir mestu máli er að hlusta á einkennin þín, ræða þau opinskátt við heilbrigðisstarfsfólk og leita skýringa þegar hitinn hefur mikil áhrif á líðan þína og daglegt líf.

🦋 Skjaldkirtillinn okkar🦋

28/05/2026

Alveg magnað hvað skjaldkirtillinn verður allt í einu „mikilvægur“ í eina viku á ári… meðan sjúklingar hafa árum saman þurft að berjast fyrir því að fá einkenni sín tekin alvarlega.

Kannski er kominn tími til að ræða aðeins meira um sjálfsofnæmið, fólkið sem er sent heim „innan marka“ og af hverju svo margir eru enn að ströggla þrátt fyrir „eðlilegar tölur“. Því ein ríkispilla er ekki nóg fyrir alla❤️🦋

https://www.facebook.com/share/v/1D8BxroQVk/?mibextid=wwXIfr

26/05/2026

Þann 25. maí var Alþjóðlegi skjaldkirtilsdagurinn.

Innkirtladeildin birti færslu á samfélagsmiðlum þar sem vakin var athygli á því að skjaldkirtilssjúkdómar séu meðal algengustu innkirtlasjúkdóma í heimi, aðeins sykursýki er algengari.

En í athugasemdakerfinu kom fram mikilvæg gagnrýni sem lýsir grafalvarlegu ástandi í íslenska heilbrigðiskerfinu. Þar var bent á hversu oft gleymist að fræða þá sem greinast með vanvirkni um raunverulega undirrót vandans: sjálfsofnæmissjúkdóminn Hashimoto.

Raunveruleikinn er nefnilega sá að fólk fær uppáskrifaða eina töflu, skilaboð um að kirtillinn sé „latur“ og er svo sent heim án frekari skýringa. Eins og bent var á í umræðunni: „Að vera með sjálfsofnæmi er bara ekkert til að gera lítið úr og við höfum flest þurft að fræða okkur sjálf. Þessu þarf að breyta!“

Sjálfsofnæmissjúkdómar ferðast sjaldan einir – Hvar er teymið?

Það sem gerir ástandið enn verra er skorturinn á heildarsýn hjá læknum. Það er læknisfræðileg staðreynd að sá sem greinist með einn sjálfsofnæmissjúkdóm, eins og Hashimoto, er í mun meiri áhættu á að þróa með sér fleiri. Ónæmiskerfið er í ójafnvægi og getur farið að ráðast á aðra staði í líkamanum hvort sem það lýsir sér í liðverkjum, meltingarsjúkdómum eða húðvandamálum.

Samt er það þannig í dag að ef þú greinist með Hashimoto, þá stoppar rannsóknin þar. Læknar vita oft ekkert hvernig þeir eiga að höndla mann heildstætt af því að þeir horfa bara á eitt líffæri í einu.

Þessu þarf að breyta. Það á að vera algjörlega sjálfsagt mál að þegar einstaklingur greinist með Hashimoto að þá verði sjálfvirkt tekið af skarið og skimað fyrir öðrum tengdum sjálfsofnæmissjúkdómum. Í kringum þetta á að vera þverfaglegt teymi sem grípur fólk, svo læknar viti nákvæmlega hvað er í gangi í líkamanum og hvernig á að meðhöndla sjúklinginn sem eina heild. Sjúklingar eiga ekki að þurfa að vera sífelldir einkaspæjarar í eigin heilsumálum af því að kerfið vinnur í einangruðum hólfum.

Kerfislægt kæruleysi og blindir blettir:

Það er þekkt staðreynd að konur á barneignaaldri, sérstaklega á milli þrítugs og fertugs eða eftir barnsburð, eru í mikilli hættu á að þróa með sér sjálfsofnæmissjúkdóma í skjaldkirtli. Samt hittir maður stöðugt konur á öllum aldri sem hafa aldrei verið teknar í skjaldkirtilsprufu, jafnvel þótt þær leiti til læknis vegna lamandi ofurþreytu.

Og blindi bletturinn nær lengra. Ef þú ert karlmaður, virðist skjaldkirtillinn nánast gleymast. Ég veit um dæmi þar sem það tók karlmann fimm ár að fá greiningu á vanvirkum skjaldkirtli. Fimm ár þar sem hann gekk um algjörlega örmagna, með lítil börn og fjölskyldu, vegna þess að engum datt í hug að tékka á jafnvæginu hjá honum. Þetta er hreint og beint kæruleysi.

Landlæknir og Innkirtladeildin verða að setja skýrari línur:

Við erum frekar veik þjóð og stór hluti af því skrifast á að það er ekkert gert í fyrirbyggjandi málum. Við þurfum að breyta reglugerðum og vinnureglum lækna almennt.

• Innkirtladeildin á að grípa inn í: Hún á að setja skýrar, strangar línur og vinnureglur um hvenær og hvernig á að skima fyrir skjaldkirtils- og sjálfsofnæmissjúkdómum.

• Kall á Landlækni:
Embætti landlæknis verður að ýta á það að fólk fái reglulegt eftirlit. Fólk almennt ætti að vera kallað í allsherjar tékk á tveggja til þriggja ára fresti en á 1 árs fresti eftir fimmtugt þar sem allt er mælt eins og skjaldkirtill, fylgni sjálfsofnæmis og helstu gildi í stað þess að bíða þar til fólk er brotnað niður af veikindum.

Konur yfir þrítugt ætti að vera skylda að skima reglulega fyrir skjaldkirtlinum.

• Þéttara eftirlit þarf fyrir þá sem eru þegar með skjaldkirtilsvanda: Við sem erum þegar greind með skjaldkirtilssjúkdóma eigum að sjálfsögðu að vera í mun þéttara eftirliti. Við sem erum hjá innkirtlalæknum erum heppin, en allir eiga að sitja við sama borð.

Forvörn er ódýrari en langvarandi veikindi:

Það er miklu betra fyrir samfélagið að við höldum heilsunni en að við séum óvinnufær og veik fyrir þjóðfélagið. Heilbrigðiskerfið á ekki að vera slökkvilið sem mætir fyrst þegar húsið er brunnið. Það á að fylgja fólki eftir, skerpa á línunum, vinna í teymum og hætta þessu kæruleysi.

Hættum að afgreiða vanvirkni sem hversdagslega „þreytu“ eða einangraðan líffæragalla. Sýnum sjálfsofnæmissjúkdómum í skjaldkirtli þá virðingu að bjóða upp á alvöru og reglubundna, heildstætt eftirlit sem þeir krefjast.

🦋Skjaldkirtillinn okkar🦋

https://www.facebook.com/share/p/1HW7UDzw3z/?mibextid=wwXIfr

📆25. maí er Alþjóðlegur skjaldkirtilsdagur (World Thyroid Day, WTD) og er aðalviðburður alþjóðlegrar vitundarviku um skjaldkirtilinn (International Thyroid Awareness Week, ITAW), sem í ár verður haldin dagana 25.–31. maí.

ℹ Eitt af meginmarkmiðum dagsins er að fræða fólk um skjaldkirtilssjúkdóma og auka vitund um einkenni þeirra. Sjúkdómar í skjaldkirtli eru meðal algengustu innkirtlasjúkdóma í heiminum og er aðeins sykursýki algengari. Tvær algengustu tegundir skjaldkirtilssjúkdóma eru vanstarfsemi skjaldkirtils (hypothyroidism) og ofstarfsemi skjaldkirtils (hyperthyroidism).

12/05/2026

Þegar barn fæðist án skjaldkirtils — lítil tafla með gríðarstórt hlutverk:

Flest okkar hugsa aldrei um skjaldkirtilinn fyrr en eitthvað fer úrskeiðis. En hjá sumum börnum byrjar lífið án þess að þessi litli kirtill sé yfirhöfuð til staðar.

Skjaldkirtillinn er lítill en hefur gríðarlega mikil áhrif á líkamann. Hann hjálpar til við vöxt, þroska, heilastarfsemi, orku og hitastjórnun. Þegar barn fæðist án skjaldkirtils kallast það meðfædd vanvirkni skjaldkirtils.

Sem betur fer eru nýburar á Íslandi skimaðir mjög snemma með blóðprufu úr hæl og þannig finnst þetta oft áður en einkenni fara að sjást. Það getur skipt sköpum. Með réttri meðferð geta flest börn vaxið og dafnað vel.

En þetta er samt lífstíðarástand.

Og þá kemur litla taflan inn í myndina.

Margir verða hissa þegar þeir heyra að svona lítil börn fái skjaldkirtilslyf. En þessi hormón eru lífsnauðsynleg fyrir vöxt, heilastarfsemi, orku og eðlilegan þroska.

Lyfið er oftast gefið í töfluformi, jafnvel nýburum. Taflan er yfirleitt mulin og gefin með örlitlu vatni, brjóstamjólk eða samkvæmt leiðbeiningum heilbrigðisstarfsfólks.

Og þó taflan sé lítil, þá getur hún skipt gríðarlega miklu máli.

Fyrstu mánuðirnir og árin í lífi barns eru sérstaklega mikilvæg fyrir þroska heilans. Þess vegna skiptir máli að meðferð hefjist snemma og að fylgst sé vel með blóðgildum og líðan barnsins.

Foreldrar verða oft litlir sérfræðingar á mjög stuttum tíma.

Þeir læra:
• hvenær best er að gefa lyfið
• hvernig á að fylgjast með einkennum
• mikilvægi reglulegra blóðprufa
• og hversu mikilvæg stöðug meðferð er

En stundum fylgir þessu líka ótti.

Ótti við að eitthvað fari framhjá manni.
Ótti um framtíðina.
Ótti sem margir sjá ekki utan frá.

Þetta getur verið yfirþyrmandi í byrjun. En með góðu eftirliti og réttri meðferð geta flest börn lifað eðlilegu og góðu lífi.

Þess vegna skiptir fræðsla máli.

Því skjaldkirtillinn er ekki „bara smá kirtill“. Hann er eins konar stjórnstöð fyrir allan líkamann jafnvel frá fyrstu mínútum lífsins.

Fyrir þessi börn er þetta ekki „bara tafla“ heldur hormón sem líkaminn getur ekki búið til sjálfur.

🦋🦋🦋🦋🦋🦋

Heimildir:

🔹 Landspítali – Skimun nýbura

🔹 Heilsuvera – Skimanir og rannsóknir hjá nýburum

🔹 American Thyroid Association – Congenital Hypothyroidism

🔹 NHS – Congenital hypothyroidism in babies

🦋Skjaldkirtillinn okkar🦋

11/05/2026

Skjaldkirtillinn: innspýting líkamans 🏎️💨

Hafið þið pælt í því hvað stjórnar því hvort þið vaknið hress á morgnana eða hvort ykkur líður eins og það hafi verið “keyrt” yfir ykkur á vörubíl?

Svarið liggur oft í þessum litla, fiðrildislaga kirtli sem situr neðst á hálsinum.

Kynnumst skjaldkirtlinum, stjórnstöð efnaskiptanna.

Hvað gerir hann eiginlega?

Skjaldkirtillinn framleiðir hormón (aðallega T4 og T3) sem virka eins og inngjöf fyrir frumur líkamans. Hann segir þeim hversu hratt þær eiga að brenna orku, hvernig hjartað á að slá og hvernig við höldum líkamsh*tanum stöðugum.

Þegar hann virkar vel finnum við varla fyrir honum.
En þegar hann fer úr jafnvægi getur það haft áhrif á nánast allan líkamann.

Tvær hliðar á sama peningi

Flest skjaldkirtilsvandamál falla í tvo flokka:

1. Ofvirkni

Hyperthyroidism

Ímyndaðu þér: Það er stigið í botn á pedalnum.

Einkenni geta verið:

* Hjartsláttur og óróleiki
* Mikil svitamyndun
* Kvíði og skjálfti
* Þyngdartap þrátt fyrir matarlyst
* Svefnvandamál

Líkaminn er á yfirsnúningi.

2. Vanvirkni

Hypothyroidism

Ímyndaðu þér: Það er dregið í handbremsuna.

Einkenni geta verið:

* Yfirþyrmandi þreyta
* Kulvísi
* Þokukennd hugsun
* Þurr húð og hármissir
* Hægari melting og þyngdaraukning

Líkaminn er bókstaflega kominn á „low battery“.

Af hverju ættum við að pæla í þessu?

Skjaldkirtilsvandamál eru mjög algeng sérstaklega hjá konum en þau leynast oft í skugganum.

Margir fá að heyra:

* „Þetta er bara stress.“
* „Þú ert bara þreytt.“
* „Þetta er aldurinn.“

En stundum er líkaminn einfaldlega að reyna að segja okkur eitthvað.

Ef þér líður eins og líkaminn sé ekki að spila með þér, þá er skjaldkirtillinn oft góður staður til að byrja að leita svara.

3 leiðir til að sýna skjaldkirtlinum smá ást 🦋

* Næring skiptir máli: Jóð, selen, sink, prótein og góð næring skipta máli fyrir hormónaframleiðslu og umbreytingu hormóna.

* Stress hefur áhrif: Langvarandi álag getur haft áhrif á hormónakerfið allt. Slökun og hvíld eru ekki leti þær eru viðhald.

* Ekki bara mæla TSH: Blóðprufur eins og TSH, frítt T4, frítt T3 og stundum mótefni geta gefið mun betri heildarmynd.

Ert þú að keyra í 1. gír eða er snúningsmælirinn í rauðu? 👇

Til þess að sjá alla myndina þarf að ýta á hana 😌

🦋

01/05/2026

Margir heyra setningar eins og
„Þetta er líklega bara streita“ eða „þú ert bara þreytt/ur“.

En stundum liggur líffræðileg orsök að baki sem sést í blóðprufum.

Hér koma 5 mikilvægar prufur sem geta gefið vísbendingar:

1. Skjaldkirtill (TSH, FT4, FT3)
Vanvirkur skjaldkirtill getur hægt á efnaskiptum og valdið mikilli þreytu.

2. Ferritín (járnbirgðir)
Lágar járnbirgðir geta valdið orkuleysi, svima og andþyngslum.

3. B12 vítamín
Skortur getur valdið þreytu, dofa, einbeitingarerfiðleikum og taugavandamálum.

4. D-vítamín
Lágt gildi tengist oft orkuleysi, vöðvaverkjum og slappleika.

5. Blóðhagur (Hb)
Getur sýnt hvort blóðleysi sé til staðar.

Þreyta er ekki alltaf bara þreyta.
Stundum er líkaminn að biðja um hjálp.

🦋 Skjaldkirtillinn🦋

29/04/2026

Stöðugur óróleiki?

Skjaldkirtillinn stjórnar hraða margra ferla í líkamanum, meðal annars efnaskiptum, hjartslætti, orku og hitastjórnun.

Þegar skjaldkirtillinn verður ofvirkur framleiðir hann meira af hormónum en líkaminn þarf. Þá getur líkaminn farið í eins konar ofkeyrslu.

Sumir finna fyrir:
• hraðari eða óreglulegum hjartslætti
• innri óróleika eða kvíða
• svefnvandamálum
• miklum hita og svita
• skjálfta í höndum
• þyngdartapi þrátt fyrir góðan matarlyst

Aðrir upplifa meltingartruflanir, þreytu eða breytingar á hári og húð.

Algeng orsök ofvirks skjaldkirtils er Graves sjúkdómur, sem er sjálfsofnæmissjúkdómur. En ofvirkni getur einnig átt sér aðrar skýringar.

Það er mikilvægt að muna að svipuð einkenni geta einnig stafað af öðrum þáttum, til dæmis járnskorti, B12 skorti, D-vítamínskorti, blóðleysi, mikilli streitu eða blóðsykursveiflum.

Ef einkenni eru viðvarandi eða hafa áhrif á daglegt líf getur verið gagnlegt að ræða við heilbrigðisstarfsfólk og skoða heildarmyndina.

Kannast þú við eitthvað af þessu?

🦋 Skjaldkirtillinn okkar🦋

27/04/2026

Stöðug þreyta? Skjaldkirtillinn getur verið einn þáttur.

Margir velta fyrir sér hvers vegna þeir eru stöðugt þreyttir þó þeir sofi vel.
Ein möguleg skýring sem stundum gleymist er starfsemi skjaldkirtilsins.

Skjaldkirtillinn framleiðir hormón sem hafa áhrif á efnaskipti og orkuframleiðslu líkamans. Þegar starfsemi hans breytist getur það haft áhrif á orkustig og hvernig líkaminn vinnur úr næringu.

Fólk sem glímir við vanvirkan skjaldkirtil lýsir til dæmis oft:

• þreytu sem lagast ekki við svefn
• kulvísi
• heilaþoku eða einbeitingarerfiðleikum
• hægari meltingu
• þynnra hári eða hárlosi
• þurrri húð
• þyngdarbreytingum

Það er þó mikilvægt að muna að þreyta getur átt margar orsakir og skjaldkirtillinn er aðeins einn mögulegur þáttur.

Til dæmis getur þreyta einnig tengst:

• járnskorti eða lágu ferritini
• B12 skorti
• D-vítamín skorti
• blóðleysi
• svefnvandamálum
• miklu álagi eða streitu
• sýkingum eða bólgu í líkamanum
• blóðsykursveiflum

Ef þreyta er viðvarandi eða hefur áhrif á daglegt líf getur verið gagnlegt að ræða við heilbrigðisstarfsfólk og skoða heildarmyndina.

Líkaminn sendir okkur stundum merki um að eitthvað sé úr jafnvægi og þau merki er gott að taka alvarlega.

🦋Skjaldkirtillinn okkar🦋

20/04/2026

Þegar líkaminn hægir á sér – gæti skjaldkirtillinn verið að segja eitthvað?

Skjaldkirtillinn er lítið líffæri í hálsinum en hann hefur áhrif á nánast alla starfsemi líkamans.
Hann stýrir meðal annars orkuframleiðslu, efnaskiptum, hitastjórnun, hjartslætti og meltingu.

Þegar skjaldkirtillinn fer úr jafnvægi getur það haft áhrif á marga þætti í daglegu lífi.

Algeng einkenni sem fólk með vanvirkan skjaldkirtil lýsir eru til dæmis:

• mikil þreyta og orkuleysi
• kulvísi
• þyngdaraukning eða erfiðleikar við að léttast
• hægari melting eða hægðatregða
• þurr húð og hárlos
• einbeitingar erfiðleikar eða „heilaþoka“

Stundum koma einkennin smám saman, sem gerir það að verkum að fólk tengir þau ekki strax við skjaldkirtilinn.

Það er líka mikilvægt að muna að ekki allir með vanvirkan skjaldkirtil hafa sömu einkenni.
Hjá sumum eru þau fá og væg, hjá öðrum geta þau haft veruleg áhrif á lífsgæði.

Ef grunur vaknar um skjaldkirtilsvanda er hægt að ræða við lækni um blóðprufur og mat á einkennum.

Fræðsla og vitund hjálpar fólki að þekkja merkin og leita sér hjálpar þegar þarf.

🦋Skjaldkirtillinn okkar🦋

10/04/2026

Ég er þreytt/ur á að vera alltaf þreytt/ur 😔

Ég er ekki að tala um venjulega þreytu eftir annasaman dag.

Ég er að tala um þreytuna sem situr í líkamanum frá morgni til kvölds.
Þreytuna sem hverfur ekki þó maður sofi.
Þreytuna sem lætur einföldustu hluti stundum verða erfiðari en þeir ættu að vera.

Það er þessi þreyta sem aðrir sjá ekki.

Þú brosir.
Þú heldur áfram.
Þú gerir það sem þarf að gera.

En inni í þér hugsarðu stundum:

„Ég er svo þreytt/ur á að vera alltaf þreytt/ur.“

Margir sem glíma við skjaldkirtilsvanda þekkja þessa tilfinningu.

Þetta er ekki leti.
Þetta er ekki viljaleysi.
Og þetta er ekki eitthvað sem hægt er að „harka af sér“.

Þetta er líkami sem er að reyna að halda jafnvægi.

Líkaminn er stundum að berjast við meira en aðrir sjá.

Ef þú þekkir þessa tilfinningu vil ég bara segja eitt:

Þú ert ekki ein.
Og það er ástæða fyrir því hvernig þér líður.

🦋 Skjaldkirtilinn okkar 🦋