17/05/2025
Sayid Maxamed Cabdulle Xasan – Halyeeygii Daraawiishta Soomaaliyeed
Yaa uu ahaa Sayid Maxamed Cabdulle Xasan?
Sayid Maxamed wuxuu ku dhashay deegaanka Sacmadeeqo ee gobolka Togdheer sanadkii 1856. Wuxuu barashadiisa diinta ka bilaabay Soomaaliya, kadibna wuxuu aaday xarumo cilmiga Islaamka sida Xarameynka (Makkah & Madinah) halkaas oo uu cilmiga sare iyo suufinimada ka baran jiray.
Maxay ahayd ujeedkiisu?
Markii uu dib ugu soo laabtay Soomaaliya, wuxuu la kulmay gumeysiga reer Yurub ee kusoo duulay dhulka Soomaaliyeed. Sayidku wuxuu arkay dhibaatada gumeysigu u keenay shacabka Soomaaliyeed — burburka dhaqanka, diinta, iyo midnimada ummadda. Sidaas darteed, wuxuu bilaabay dhaqdhaqaaq lagu difaacayo dalka, diinta iyo dadka.
Daraawiish: Dowladdii ugu horreysay ee Soomaaliyeed
Sayid Maxamed wuxuu aas-aasay dhaqdhaqaaq Daraawiish ah sanadkii 1899, taas oo ahayd dowlad hubeysan oo leh:
Calan, ciidan, iyo nidaam xukun
Xarumo saldhigyo u ah oo ay ka mid yihiin Taleex, Eyl, iyo Halin
Suuqyo, xafiisyo, iyo xeerar ciqaabeed
Gumeysigii uu la dagaallamay:
Ingiriiska (waqooyiga Soomaaliya)
Talyaaniga (koofurta Soomaaliya)
Itoobiya (gobollada galbeedka)
Maxaa lagu xusuustaa?
Wuxuu guulo ka gaaray dagaallo badan oo uu ku jabiyay gumeysigii Ingiriiska.
Gabayadiisa waxaa ka buuxa wacdaro, dhiirrigelin, iyo caro ka dhan ah gumeysiga.
Waxa uu ahaa nin u dagaallama karaamo, diin, iyo dowladnimo Soomaaliyeed.
Gabay caan ah oo uu tiriyey:
> "Dhulkaan gumeysiga diidiyo, daarihii Taleexoo,
Daraawiishtu lahayd baan, duug baa ka hadlaaya.”
Geeridiisii: Sayidku wuxuu ku dhintay sanadka 1920 kadib markii diyaaradaha Ingiriiska ay duqeeyeen saldhiggiisa Taleex. Wuxuu ahaa dagaalyahan, abwaan, iyo hogaamiye dhiiran.
Dhaxal uu reebay: Sayid Maxamed Cabdulle Xasan wuxuu ka tagay dhaxal weyn oo suugaaneed, taariikhi ah iyo mid ruuxi ah. Taariikhyahanno badan ayaa ku tilmaamay inuu ahaa halgamaa aan la mid ahayn Afrika gudaheeda xilligii gumeysiga.
Sayid Maxamed Cabdulle Xasan – Halyeey Soomaaliyeed
Sayid Maxamed Cabdulle Xasan wuxuu ahaa halgamaa Soomaaliyeed oo si geesinimo leh ugu kacay gumeysigii Ingiriiska, Talyaaniga iyo Itoobiya intii u dhaxaysay 1899 ilaa 1920. Wuxuu ahaa abwaan, hogaamiye diimeed, iyo halyeey qaran, waxaana uu aas-aasay dhaqdhaqaaqii Daraawiishta oo ahayd xoog difaac u ah dhulka Soomaaliyeed.
Sayidku wuxuu lahaa hal-abuur sare, wuxuuna gabayo xoog leh ugu adeegsan jiray wacyigelinta dadka Soomaaliyeed iyo dhiirrigelinta halganka. Ingiriiska ayaa ugu yeeri jiray “The Mad Mullah” (wadaadka waalan), balse Soomaalidu waxay u arkaan halyey taariikhi ah oo caaqil ah — "Wadaadka Caqilka ah."
Waxqabadkiisa waxaa ka mid ahaa:
Ku dhiirrigelinta shacabka Soomaaliyeed in ay ka hortagaan gumeysiga.
Sameynta dowlad Daraawiish ah oo xukuumad leh, calan leh, ciidan leh.
Isticmaalka suugaanta si loo mideeyo dadka.
Taallada aad sawirka ka aragto waa xusuus-qor la dhigay si loo xasuusto halgankiisa iyo geesinimadiisa.
Sayid Maxamed Cabdulle Xasan wuxuu dhintay sanadkii 1920 kadib weerar duqeyn ah oo ay sameeyeen Ingiriiska.
