01/09/2026
ඇඳට සීමා වූ රෝගියෙකු රැකබලා ගැනීම: ප්රායෝගික මඟ පෙන්වීම (Part 02)
රෝගියෙකු ඇඳටම සීමා වූ විට, ඔවුන්ගේ ශාරීරික මෙන්ම මානසික සුවතාවය රඳා පවතින්නේ සාත්තු සපයන්නා මතය. මෙහිදී අවධානය යොමු කළ යුතු ප්රධාන කරුණු කිහිපයකි:
1. පීඩන තුවාල (Pressure Sores) වැළැක්වීම
දිගු වේලාවක් එකම ඉරියව්වෙන් සිටීම නිසා සමේ රුධිර ගමනාගමනය අඩාල වී තුවාල ඇති විය හැක.
ඉරියව් මාරු කිරීම: අවම වශයෙන් සෑම පැය 2කට වරක්වත් රෝගියාගේ ඉරියව්ව (පැත්තට හැරවීම) මාරු කරන්න.
සම පරීක්ෂා කිරීම: රතු පැහැ ගැන්වුණු ස්ථාන තිබේදැයි දිනපතා පරීක්ෂා කරන්න (විශේෂයෙන් විලුඹ, කොන්දේ පහළ කොටස සහ වැලමිට).
විශේෂ මෙට්ට: වායු මෙට්ට (Air mattress) භාවිතය පීඩනය අඩු කිරීමට උපකාරී වේ.
2. පෞද්ගලික පිරිසිදුකම සහ සම රැකබලා ගැනීම
ඇඳ මත ස්නානය (Sponge Bath): දිනපතා මද උණුසුම් ජලයෙන් ශරීරය පිසදා පිරිසිදු කරන්න.
තෙතමනය පාලනය: සම නිතරම වියළිව තබා ගන්න. මුත්රා හෝ මළපහ පිට වූ විගස පිරිසිදු කර සම ආරක්ෂා කරන ක්රීම් වර්ගයක් (Barrier cream) ආලේප කරන්න.
මුඛ සෞඛ්යය: දිනකට දෙවරක් මුඛය පිරිසිදු කිරීම මගින් විෂබීජ පෙනහළු වලට යාම වැළැක්විය හැක.
3. පෝෂණය සහ ජලය ලබා දීම
නිවැරදි ඉරියව්ව: ආහාර ලබා දෙන විට රෝගියාගේ හිස පැත්ත ඉහළට ඔසවා තබන්න (පිට උගුරේ යැම වැළැක්වීමට).
ජලය: විජලනය වැළැක්වීම සඳහා ස්වල්පය බැගින් නිතර ජලය හෝ දියර වර්ග ලබා දෙන්න.
4. සන්ධි සහ මාංශ පේශි ක්රියාකාරිත්වය
රෝගියාට තනිවම කළ නොහැකි නම්, අත් පා සෙමින් නැවීම සහ දිග හැරීම වැනි ව්යායාම සිදු කරන්න. මෙයින් සන්ධි තද වීම වළක්වා ගත හැක.
5. නහර වල රුධිරය කැටි ගැසීම (DVT)
දීර්ඝ කාලයක් ඇඳටම වී සිටින රෝගීන්ගේ පාදවල රුධිර ගමනාගමනය අඩාල වීම නිසා නහර තුළ රුධිරය කැටි ගැසීමේ වැඩි අවදානමක් පවතී. මෙය DVT (Deep Vein Thrombosis) ලෙස හැඳින්වේ. මෙම රුධිර කැටියක් ගැලවී ගොස් පෙනහළු වල සිරවීම (Pulmonary Embolism) ජීවිත අවදානමක් පවා ඇති කළ හැකි බැවින් ඒ පිළිබඳව අවධානයෙන් සිටීම අත්යවශ්ය වේ.
රෝග ලක්ෂණ (හඳුනා ගන්නේ කෙසේද?)
රෝගියා රැකබලා ගන්නෙකු ලෙස ඔබ පහත ලක්ෂණ කෙරෙහි නිතරම විමසිලිමත් විය යුතුය:
එක් පාදයක ඉදිමීම: සාමාන්යයෙන් එක් කකුලක පමණක් ඇතිවන අසාමාන්ය ඉදිමීම.
වේදනාව: කෙණ්ඩ ප්රදේශයේ හෝ කලවයේ ඇතිවන තද බල වේදනාව (මස් පිඬු පෙරළීමක් වැනි දැනීමක්).
සම රතු වීම: සමේ පැහැය වෙනස් වීම හෝ තද රතු/නිල් පැහැයක් ගැනීම.
සමේ උණුසුම: ඉදිමුණු ප්රදේශය ස්පර්ශ කරන විට අනෙක් ප්රදේශවලට වඩා උණුසුම් බවක් දැනීම.
වළක්වා ගන්නේ කෙසේද? (පූර්ව ආරක්ෂණ පියවර)
පාද චලනය කිරීම: රෝගියාට තනිව කළ නොහැකි නම්, රෝගියාගේ පතුල් සහ කකුල් සෙමින් ඉහළට පහළට සහ වටේට චලනය කරවන්න.
රෝගියාගේ ඉරියව් වෙනස් කිරීම: අවම වශයෙන් පැය දෙකකට වරක්වත් රෝගියාගේ ඉරියව්ව (පැත්ත හැරවීම වැනි) වෙනස් කරන්න.
දියර වර්ග ලබා දීම: විජලනය නිසා රුධිරය ඝන වීම වැළැක්වීමට වෛද්ය උපදෙස් මත ප්රමාණවත් තරම් ජලය සහ දියර වර්ග ලබා දෙන්න.
මේස් (Compression Stockings): වෛද්යවරයා නිර්දේශ කර ඇත්නම්, රුධිර ගමනාගමනය පහසු කරන විශේෂ මේස් වර්ග පළඳවන්න.
ඖෂධ: රුධිරය කැටි ගැසීම වැළැක්වීමට වෛද්යවරයා ලබා දී ඇති ඖෂධ (Blood thinners) නියමිත වේලාවට ලබා දෙන්න.
විශේෂ අනතුරු ඇඟවීමක්: රෝගියාට හදිසියේම හුස්ම ගැනීමේ අපහසුවක්, පපුවේ වේදනාවක් හෝ තද බල කැස්සක් ඇති වුවහොත්, එය කකුලේ ඇති වූ රුධිර කැටියක් පෙනහළු කරා ගමන් කිරීමේ ලක්ෂණයක් විය හැකිය. එවැනි අවස්ථාවක ප්රමාද නොකර වහාම වෛද්ය ප්රතිකාර ලබා ගන්න.
වෛද්ය සිතිර සෙනෙවිරත්න
(වැඩිහිටි රෝග පිළිබඳ විශේෂඥ වෛද්ය)
