11/05/2026
🧠 ХҮНИЙ БИЕИЙН ГОЛ ДААВРУУДЫН ТАЙЛБАР
1. 🧩 Тархины удирдлагын төв (Гипоталамус)
* Биеийн бүх дотоод шүүрлийн системийг “удирдана”
* Өлсөх, цангах, халуун/хүйтэн, стрессийг хянадаг
* Бусад булчирхайг идэвхжүүлж эсвэл дарангуйлна
⸻
2. 🎯 Өнчин тархи (Pituitary – “Master gland”)
* Бусад булчирхайг удирддаг хамгийн чухал төв
Гол үүргүүд:
* 🧬 Өсөлтийн даавар (GH) → өсөлт, яс, булчин
* 🔥 TSH → бамбай булчирхайг идэвхжүүлнэ
* ⚡ ACTH → стрессийн дааврыг идэвхжүүлнэ
* 🧬 LH/FSH → үржил, нөхөн үржихүй
* 🤱 Пролактин → сүү ялгаруулна
⸻
3. 🦋 Бамбай булчирхай
* Биеийн “энергийн хурд”-ыг тохируулна
Даавар:
* T3, T4 → бодисын солилцоо, дулаан, зүрхний цохилт ↑
* Кальцитонин → кальцийг бууруулна
👉 Хэт идэвхтэй бол: турах, зүрх хурдан
👉 Бага идэвхтэй бол: ядрах, таргалах
⸻
4. 🍬 Нойр булчирхай (Pancreas)
* Цусан дахь сахарыг зохицуулна
Даавар:
* Инсулин → сахар бууруулна (эс рүү оруулна)
* Глюкагон → сахар нэмэгдүүлнэ (энерги гаргана)
👉 Чихрийн шижин нь энэ тэнцвэр алдагдсанаас үүсдэг
⸻
5. ⚡ Бөөрний дээд булчирхай (Adrenal gland)
* Стрессийн төв
Дааврууд:
* Адреналин → яаралтай стресс, зүрх ↑, амьсгал ↑
* Норадреналин → даралт ↑, анхаарал ↑
* Кортизол → удаан стресс, сахар ↑, үрэвсэл ↓
* Альдостерон → ус, давс хадгалж даралт ↑
⸻
6. 🧬 Бэлгийн булчирхай
👩 Өндгөвч
* Эстроген → эмэгтэй шинж, сарын тэмдэг
* Прогестерон → жирэмслэлт хадгална
👨 Төмсөг
* Тестостерон → булчин, үс, эрэгтэй шинж
⸻
7. 🌙 Тархинаас ялгарах тусгай дааврууд
* ADH → ус барина, шээс багасгана
* Окситоцин → төрөлт, хайр, сэтгэл холбоо
* Мелатонин → нойр, өдөр-орны хэмнэл
