Dylan Cutajar Nutrition & Health

02/09/2026

For younger children

25/08/2026

🐟 Lampuki – tradizzjoni Maltija u għażla nutrittiva tajba

Il-lampuka hija ħuta popolari ħafna f’Malta, speċjalment lejn l-aħħar tas-sajf u fil-ħarifa. Għal ħafna familji Maltin, platt bil-lampuki huwa parti mit-tradizzjoni tagħna.

Għaliex hija għażla tajba?
Il-lampuka tipprovdi:

- proteina ta’ kwalità tajba, importanti għall-muskoli u s-saħħa;
- xaħam relattivament baxx;
- vitamini u minerali importanti, fosthom vitamina B12, selenium u phosphorus;
- ukoll xi omega-3, li jagħmlu parti minn dieta tajba għas-saħħa tal-qalb.

Kif nistgħu nsajruha?
Tista’ ssir:

- fil-forn;
- grilled;
- moqlija ħafif fit-tagen;
- biz-zalza tat-tadam u l-kappar;
- jew fil-famuża torta tal-lampuki Maltija.

Il-mod kif insajruha u ma’ xiex inservuha jagħmel differenza. Il-forn jew il-grill, flimkien ma’ ħafna ħaxix u ammont moderat ta’ patata, jistgħu jagħmlu ikla bilanċjata u fit-togħma.

Illejla jien se niekol lampuki bil-patata, haxix u zalza tat-tadam bil-kappar. 🇲🇹

Intom x’se tieklu għall-ikla ta’ filgħaxija?

16/08/2026

L-ALKOĦOL: X’TAJJEB LI NKUNU NAFU?

L-alkoħol ħafna drabi jkun parti minn okkażjonijiet soċjali, ikliet, ċelebrazzjonijiet u ħin mal-ħbieb jew mal-familja. Madankollu, huwa importanti li ngawdu dawn l-okkażjonijiet b’għarfien u kawtela, għaliex l-alkoħol xorta jista’ jaffettwa s-saħħa, speċjalment meta jiġi kkunsmat b’mod frekwenti jew f’ammonti kbar.

L-alkoħol fih il-kaloriji.
Gramma alkoħol tipprovdi madwar 7 kaloriji, kważi daqs ix-xaħam. Cocktails u mixers biz-zokkor jistgħu jżidu aktar kaloriji li jwassal ghal piz zejjed.

M’hemmx livell ta’ alkoħol li jista’ jitqies kompletament sigur għas-saħħa.
Skont il-World Health Organization (WHO), ir-riskju għas-saħħa jibda anke b’ammonti żgħar u, b’mod ġenerali, aktar ma nixorbu, aktar jiżdied ir-riskju.

Jekk tagħżel li tixrob, evita li tikkonsma ħafna alkoħol f’okkażjoni waħda.
Jekk jiġi kkunsmat matul il-ġimgħa, huwa aħjar li l-konsum ikun mifrux fuq diversi ġranet, minflok jinġabar f’ġurnata jew tnejn. Il-limiti rakkomandati m’għandhomx jitqiesu bħala livelli “siguri”, iżda bħala għodda biex jitnaqqas ir-riskju.

L-alkoħol jista’ jagħmel ħsara lill-fwied.
Konsum għoli jew regolari jista’ jwassal għal akkumulazzjoni ta’ xaħam fil-fwied (fatty liver) u, maż-żmien, jista’ jikkontribwixxi għal infjammazzjoni u ħsara aktar serja fil-fwied.

Ftakar ukoll li l-alkoħol jista’:

- jaffettwa l-irqad u l-konċentrazzjoni;
- iżid ir-riskju ta’ ċerti tipi ta’ kanċer;
- jinteraġixxi ma’ xi mediċini;
- iżid ir-riskju ta’ inċidenti u korrimenti;
- jikkontribwixxi għal żieda fil-konsum tal-kaloriji.

Fejn tidħol is-saħħa, inqas alkoħol ifisser inqas riskju.

12/08/2026

Studju ġdid qed jissuġġerixxi li t-tadam jista’ jkun ta’ benefiċċju għas-saħħa tal-fwied. 🍅

F’dan l-istudju, persuni b’xaħam żejjed fil-fwied (fatty liver) kielu kuljum madwar 200g tadam frisk u 50g zalza tat-tadam għal 6 ġimgħat. Ir-riżultati wrew tnaqqis akbar f’indikatur tax-xaħam fil-fwied meta mqabbla ma’ dawk li evitaw it-tadam.

Importanti li ngħidu li dan kien studju żgħir u għal żmien qasir. Għalhekk, ma nistgħux ngħidu b’ċertezza li t-tadam inaqqas ix-xaħam fil-fwied. Ir-riżultati huma interessanti u promettenti, iżda hemm bżonn ta’ aktar riċerka.

Il-messaġġ jibqa’ wieħed sempliċi: it-tadam jista’ jkun parti minn dieta Mediterranja varjata u bilanċjata, iżda mhuwiex kura għall-fatty liver.

Sors: POMOSANO Study, Nutrients (2026) https://l1nq.com/2yycazx

People with MASLD who ate tomatoes on a daily basis had less fat buildup in the liver, a recent study found.

08/08/2026

Illum nixtieq naqsam parir wieħed biss, biex niffokaw fuqu u forsi jkun aktar faċli biex niftakruh.

Meta mmorru nixtru fis-supermarket jew f’postijiet simili waqt li nkunu bil-ġuħ, jista’ jkun aktar faċli li nagħżlu ikel li jiġbidilna l-attenzjoni, inkluż prodotti ppakkjati b’mod attraenti u ikel b’densità għolja ta’ enerġija (kaloriji), li ħafna drabi jkun ukoll għoli fiz-zokkor, melħ jew xaħam.

Nafu kemm l-ambjent tal-ikel ta’ madwarna jista’ jagħmilha diffiċli biex nagħżlu prodotti aktar nutrittivi.

Għalhekk, parir sempliċi iżda prattiku: meta jkun possibbli, evita li tmur tixtri bil-ġuħ biex niprovaw nagħmlu għażliet aktar ippjanati u inqas influwenzati mill-ġuħ tal-mument.

05/08/2026

Organiku ma jfissirx “mingħajr pestiċidi” jew “mingħajr riskju”.

Fil-biedja organika jistgħu jintużaw ċerti sustanzi għall-kontroll tal-pesti, iżda huma rregolati u limitati. Dawn jistgħu jinkludu pestiċidi jew sustanzi minn sorsi naturali. “Naturali” ma jfissirx awtomatikament li sustanza hija mingħajr riskju ta xejn.

Bl-istess mod, frott u ħaxix imkabbar b’mod konvenzjonali mhux bilfors mhux sikur. Fl-UE, ir-residwi tal-pestiċidi huma mmonitorjati u għandhom limiti legali maħsuba biex jipproteġu lill-konsumatur. L-aħħar valutazzjoni tal-EFSA sabet riskju baxx għas-saħħa mill-esponiment stmat għar-residwi fl-ikel ittestjat.

L-iktar ħaġa importanti għas-saħħa tagħna? Li nieklu aktar frott u ħaxix, madwar 5 porzjonijiet kuljum (400g). Il-benefiċċji ta’ din l-għażla għal saħħet il-qalb u l-prevenzjoni ta’ mard kroniku huma ħafna akbar mir-riskju potenzjali ta’ residwi li jkunu fil-limiti regolati.

Agħżel organiku jekk dan jaqbel mal-preferenzi tieghak, il-baġit jew il-valuri tiegħek. Iżda qatt tħalli l-biża’ mir-residwi twaqqfek milli tiekol frott u ħaxix konvenzjonali.

Parir prattiku: aħsel il-frott u l-ħaxix taħt l-ilma ġieri qabel tiekolhom, dan jgħin inaqqas ħmieġ, mikrobi u xi residwi tal-wiċċ.

02/08/2026

Looking for a comforting chocolate drink? Try this warm cacao recipe:

Heat one cup of unsweetened almond milk until warm (do not boil the milk), then whisk in one tablespoon of unsweetened cacao powder and one or two small squares of dark chocolate (70% or higher) until smooth. Add a little cinnamon, if desired.

Cacao and dark chocolate contain magnesium, flavanols and theobromine. Although this drink is not a “serotonin shot”, its warm taste and relaxing preparation can still make it an enjoyable part of a balanced diet and a calming routine.

01/08/2026

Il-“protein craze” tal-lum qed tagħti l-impressjoni li kulħadd għandu bżonn jiekol aktar proteina - imma verament hekk hu? Qabel ma nżidu protein bars, shakes u prodotti “high-protein”, għandna nistaqsu x’qed jissostitwixxu fid-dieta tagħna. Qed nieklu inqas frott, ħaxix, ċereali integrali u fibra minħabba fihom? Il-proteina hija importanti, iżda għal ħafna nies għandha tiġi primarjament minn ikel naturali bħal ħut, bajd, legumi, prodotti tal-ħalib, laħam mhux ipproċessat, ġewż u żrieragħ, u idealment tkun inkluża ma’ kull ikla.

Xi persuni jistgħu jkollhom bżonn aktar proteina minħabba l-età, mard, telf ta' piz, irkupru jew attività fiżika intensa, iżda aktar mhux dejjem aħjar. In-nutrizzjoni hija dwar id-dieta kollha kemm hi, mhux dwar l-aħħar moda fuq il-midja soċjali.

28/07/2026

⚠️ Mhux il-piż biss jgħodd!

Persuna tista’ tidher irqaq, iżda xorta jkollha xaħam moħbi madwar l-organi jew fil-fwied. Dan ix-xaħam jista’ jżid ir-riskju tad-dijabete, pressjoni għolja u problemi tal-qalb.

Wisq zokkor, alkoħol, nuqqas ta’ attività fiżika, stress u rqad ħażin jistgħu jikkontribwixxu għal din il-problema.

Biex nieħdu ħsieb saħħitna:

🥗 Nieklu ikel bilanċjat u nnaqqsu z-zokkor miżjud
🚶‍♀️ Niċċaqilqu regolarment
💧 Nagħżlu l-ilma minflok xarbiet biz-zokkor
😴 Norqdu biżżejjed u nnaqqsu l-istress
🩺 Nagħmlu kontrolli mediċi meta jkun meħtieġ

Il-miżien ma jurix l-istampa kollha. Iċ-ċirkonferenza tal-qadd (waist), il-pressjoni tad-demm u ċerti testijiet tad-demm jistgħu jagħtuna tagħrif aktar siewi dwar is-saħħa metabolika tagħna.

Żgħar bidliet ta’ kuljum jistgħu jagħmlu differenza kbira. 💚

Din hija informazzjoni ġenerali u ma tissostitwixxix il-parir tat-tabib tal-familja tieghak.

26/07/2026

🍞🥔 Kont taf li meta ċertu ikel bil-lamtu jitkessaħ, parti mil-lamtu tinbidel f’“resistant starch”?

Meta ssajjar u mbagħad tħalli patata, ross, għaġin jew ħobż jiksħu, parti mil-lamtu ma tibqax tiġi diġerita kompletament fl-imsaren. Minflok, tasal sal-musrana l-kbira fejn taġixxi b’mod simili għall-fibra u sservi ta’ ikel għall-batterji tajbin tal-musrana.

✅ Dan jista’ jgħin:
• iżommok mimli għal aktar ħin;
• inaqqas iż-żieda mgħaġġla taz-zokkor fid-demm wara l-ikel;
• jappoġġja s-saħħa tal-musrana.

📌 Kemm tiżdied il-fibra?

Ir-resistant starch mhuwiex fibra “ġdida”, iżda jaġixxi bħalha. L-ammont jiddependi mit-tip ta’ ikel u kif jitħejja, iżda ġeneralment:

- porzjon ta’ 150 g patata mkessħa jista’ jipprovdi madwar 2–4 grammi ta’ resistant starch;
- porzjon ta’ 150 g ross jew għaġin imsajjar u mkessaħ jista’ jipprovdi madwar 1–3 grammi.

Dan ifisser li l-ikel jista’ jkollu madwar 1 sa 4 grammi aktar “fibra funzjonali” meta mqabbel ma’ meta jittiekel sħun, għalkemm il-valur ivarja skont l-ikel u l-mod ta’ preparazzjoni.

💡 Parir sempliċi: Sajjar kwantità akbar, aqsamha f’porzjonijiet u ffriżaha jew żommha fil-friġġ. Meta terġa’ ssaħħanha, parti mir-resistant starch tibqa’ preżenti.