17/03/2026
CHORÓB JEST WIELE – PRZYCZYNA MOŻE BYĆ WSPÓLNA
Mikrobiom jelit, cykl menstruacyjny, endometrioza, mięśniaki, kamienie w pęcherzyku żółciowym, enzym glukuronodazy– gdzie jest związek?
Wszystkie narządy i układy w organizmie są ze sobą powiązane i wzajemnie od siebie zależne. Porozmawiajmy o ścisłym związku zaburzeń pracy pęcherzyka żółciowego z miesiączką, a dokładniej- z zaburzeniami hormonalnymi. Organizm jest systemem całościowym- reaguje na wszystkie bodźce jednocześnie. Dlatego dzielenie go na odrębne części nie jest do końca zasadne, skoro funkcjonuje jak jeden mechanizm. Spróbujemy więc, opierając się na danych współczesnej nauki, znaleźć to, co wspólne i co może stanowić pierwotną przyczynę obu problemów.
Bardzo często zdarza się, że jedna choroba ma wiele przyczyn. Przykładem są cukrzyca, choroba Alzheimera, nowotwory, otyłość, choroby tarczycy, nerek itd. Nie mniej często bywa odwrotnie-jedna przyczyna może prowadzić do setek zupełnie różnych chorób. Przykładem jest zespół zwiększonej przepuszczalności jelit, SIBO lub zespół jelita drażliwego (IBS). Praktycznie wszystkie choroby autoimmunologiczne mają te zaburzenia u podstaw. A to już setki jednostek chorobowych – od stwardnienia rozsianego, choroby Crohna, Hashimoto i Gravesa po toczeń rumieniowaty układowy i reumatyzm. Proces powstawania kamieni w pęcherzyku żółciowym zaczyna się od pogorszenia jakości żółci oraz zaburzenia jej przepływu w drogach żółciowych. Początkowo żółć staje się gęstsza, traci swoją płynność. Zaczynają tworzyć się płatki bilirubinowe i cholesterolowe. Uszkadzają one nabłonek pęcherzyka żółciowego, powodując stan zapalny i jego złuszczanie. Z czasem złogi zagęszczają się i powiększają. Mogą blokować przewody i ich zwężenia, co objawia się dyskomfortem, a niekiedy silnym bólem.
Do głównych czynników sprzyjających powstawaniu cholesterolowych kamieni żółciowych należą: płeć żeńska, otyłość, dieta uboga w błonnik i składniki odżywcze, stłuszczenie wątroby oraz stosowanie leków (doustne środki antykoncepcyjne zawierające głównie estrogeny, leki hipolipemizujące, metformina). Zaburzony odpływ żółci stwarza warunki do namnażania bakterii, dochodzi do zakażenia żółci drobnoustrojami. Gdy w żółci, a także w wątrobie (bo jeśli źle funkcjonuje żółć, cierpi również wątroba), pojawia się nadmiar Escherichia coli i Clostridium perfringens, problemy narastają jak kula śnieżna. Bakterie te produkują enzym beta-glukuronidazę. Jego nadmiar prowadzi do zwiększenia ilości słabo rozpuszczalnej, niesprzężonej bilirubiny. Wątroba nie radzi sobie ani z jej sprzęganiem (konjugacją), ani z transportem bilirubiny powstającej w nadmiarze. Złogi zawierające bilirubinę znacząco pogarszają płynność żółci, prowadząc do jej zastoju. Zastój sprzyja dalszemu namnażaniu bakterii w żółci. Powstaje patologiczne błędne koło, które prowadzi do rozwoju kamiczego zapalenia pęcherzyka żółciowego. Szczególną uwagę należy zwrócić na enzym beta-glukuronidazę, którego rola w organizmie jest wieloaspektowa. Bakterie takie jak Escherichia coli, Clostridium perfringens oraz Proteus vulgaris są głównymi producentami tego enzymu.
Osoby, których mikrobiom zawiera dużą liczbę bakterii produkujących beta-glukuronidazę, wykazują znacznie wyższą aktywność enzymatyczną w żółci niż osoby, u których bakterii tych jest niewiele. Mikrobiom człowieka to biliony bakterii odgrywających kluczową rolę w fizjologii i metabolizmie. Każdy układ w organizmie jest ze sobą powiązany, a jelita są nierozerwalnie związane z ogólnym stanem zdrowia i równowagą hormonalną.
Na czym polega związek pomiędzy zaburzeniami miesiączkowania a zdrowiem jelit? Odpowiedź kryje się w estrobolomie i enzymie beta-glukuronidazie. Estrobolom to ogół bakterii jelitowych zdolnych do metabolizowania i regulowania krążących w organizmie estrogenów. To właśnie bakterie jelitowe wpływają na poziom estrogenów, a te z kolei oddziałują na masę ciała, libido i nastrój. Optymalizacja zdrowia jelit jest kluczowa dla utrzymania równowagi hormonalnej. Mikrobiom:
◾wspomaga syntezę i regulację hormonów oraz neuroprzekaźników,
◾ułatwia wchłanianie makro- i mikroelementów,
◾odgrywa istotną rolę w funkcjonowaniu układu odpornościowego,
◾uczestniczy w regulacji poziomu estrogenów. Estrogeny są produkowane głównie w jajnikach i nadnerczach. Istnieją trzy typy estrogenów, z których każdy pełni istotne funkcje w organizmie. U kobiet estrogeny regulują rozmieszczenie tkanki tłuszczowej, są niezbędne dla funkcji rozrodczych oraz wspierają zdrowie układu sercowo-naczyniowego, kości i mózgu (w tym pamięci). U mężczyzn estrogeny uczestniczą w dojrzewaniu plemników i utrzymaniu libido.
Ciekawostka: u kobiet libido jest silnie powiązane z testosteronem, natomiast u mężczyzn – z estrogenem.
Gdy mikrobiom jelitowy jest zdrowy, estrobolom produkuje optymalną ilość beta-glukuronidazy. Jeżeli jednak enzymu jest zbyt dużo, dochodzi do zaburzenia równowagi estrogenowej. Wątroba metabolizuje estrogeny, przekształcając je w formę sprzężoną, nieaktywną. W tej postaci estrogeny wraz z żółcią trafiają do jelit w celu wydalenia. Zdrowy estrobolom minimalizuje ich ponowne wchłanianie, umożliwiając bezpieczne usunięcie z organizmu wraz z kałem i moczem.
W przypadku dysbiozy jelitowej nadmiar bakterii produkujących beta-glukuronidazę prowadzi do ponownej aktywacji estrogenów. Następnie są one ponownie wchłaniane do krwiobiegu, co skutkuje stanem określanym jako dominacja estrogenowa. Z kolei niskie zróżnicowanie mikrobiomu może prowadzić do niedostatecznej dekoniugacji estrogenów, a w konsekwencji do obniżenia ich stężenia w organizmie. Stany te mogą sprzyjać rozwojowi otyłości, zespołu metabolicznego, nowotworów, przerostu endometrium, endometriozy, PCOS, niepłodności, chorób sercowo-naczyniowych oraz zaburzeń funkcji poznawczych. Istnieje dwukierunkowa zależność pomiędzy metabolizmem estrogenów a mikrobiotą jelitową w chorobach zależnych od estrogenów. Poprzez wpływ na mikrobiom możemy modulować profil metaboliczny i łagodzić wiele schorzeń związanych z działaniem estrogenów.
Kamienie w pęcherzyku żółciowym bardzo często stanowią wskazanie do jego usunięcia (cholecystektomii), co istotnie obniża jakość życia. Problem ten dotyczy przede wszystkim kobiet – i przyczyna tego zjawiska staje się zrozumiała. Kamienie rosną średnio o 3–4 mm rocznie. Pierwsze objawy po posiłkach to: gorycz w ustach, uczucie ciężkości lub ból w prawym podżebrzu, nudności – szczególnie po tłustych potrawach (a także podatność na chorobę lokomocyjną). W badaniu USG widoczne bywają zawiesina, „piasek” lub cienie. Ból nasila się po błędach dietetycznych, stresie emocjonalnym lub wysiłku fizycznym. Stawiana jest diagnoza dyskinezy dróg żółciowych – zaburzenia czynnościowego, będącego etapem poprzedzającym zmiany organiczne.
Czy warto czekać, aż choroba się rozwinie i konieczna stanie się operacja?
Czy może można zatrzymać ten proces, a nawet go odwrócić?
Droga od dyskinezy do kamiczego zapalenia pęcherzyka żółciowego trwa latami i z całą pewnością nie należy zaczynać od gwałtownego „pędzenia żółci”.