29/05/2026
Zachęcamy do lektury 👇🏼
▌𝗡𝗼𝘄𝗮 𝗽𝘂𝗯𝗹𝗶𝗸𝗮𝗰𝗷𝗮 | 𝗣𝘀𝘆𝗰𝗵𝗼𝗗𝘆𝗻𝗮𝗺𝗶𝗰𝘀 𝗟𝗮𝗯
Ukazał się nasz nowy artykuł poświęcony praktyce opartej na dowodach (EBP) oraz wyzwaniom związanym z jej wdrażaniem w psychoterapii. Omawiamy w nim kluczowe obszary refleksji istotne dla praktyki przy interpretacji badań nad skutecznością psychoterapii.
⸻
Jańczak, M. O., Cierpiałkowska, L., & Górska, D. (2026). O wdrażaniu praktyki opartej na dowodach i tolerowaniu niepewności w psychoterapii: Praktyczny przewodnik. Psychiatria i Psychologia Kliniczna. Advance online publication.
:: link do pełnej wersji artykułu w komentarzu ::
⸻
◼︎ W artykule analizujemy, czym jest evidence-based practice w psychoterapii i dlaczego samo odwoływanie się do „badań naukowych” często okazuje się znacznie bardziej złożone, niż sugerują uproszczone debaty wokół skuteczności terapii. Punktem wyjścia była dla nas refleksja nad tym, że badania nad psychoterapią nie dostarczają prostych odpowiedzi na pytanie „jaka terapia działa najlepiej”, lecz wymagają uwzględniania metodologii badań, rodzaju mierzonej zmiany, cech pacjenta, kompetencji terapeuty i kontekstu klinicznego, a ostateczna integracja tych danych zachodzi w umyśle eksperta-terapeuty w kontekście pracy z konkretnym pacjentem. Zwracamy też uwagę, że wyniki badań mogą być użyteczne klinicznie tylko wtedy, gdy są interpretowane refleksyjnie, z uwzględnieniem ograniczeń metodologicznych i obszaru niepewności, który będzie zawsze obecny, gdy próbujemy przełożyć dane z badań na pracę z konkretnym pacjentem w realnym kontekście klinicznym.
◼︎ Artykuł ma charakter praktycznego przewodnika i omawiamy w nim m.in.:
⟡ różne sposoby definiowania zmiany w psychoterapii i ich znaczenie dla interpretowania wyników badań
⟡ problem science-to-practice gap, czyli trudności w przenoszeniu wyników badań do codziennej praktyki klinicznej
⟡ różnice między różnymi rodzajami badań, w tym ograniczenia randomizowanych badań kontrolowanych (RCT) i znaczenie badań jakościowych i podejść idiograficznych
⟡ znaczenie badania mechanizmów zmiany, różnic indywidualnych między pacjentami oraz procesów zachodzących w relacji terapeutycznej.
◼︎ Jak piszemy w artykule:
„Nie ma takiej psychoterapii (ani takiego terapeuty), która jest skuteczna w leczeniu wszystkich zaburzeń psychicznych i zaburzeń zachowania. Sensowne i odpowiedzialne budowanie przez terapeutów własnego stanowiska na temat skuteczności oddziaływań terapeutycznych wymaga zadania sobie kilku ważnych pytań i sformułowania rzetelnych odpowiedzi na podstawie współczesnej wiedzy teoretycznej i empirycznej, które być może pozwolą upewnić się lub zrewidować własne przekonania oraz odkryć nieuniknione obszary niepewności.
W artykule nie udzieliłyśmy ostatecznych odpowiedzi na wiele pytań, ale opisałyśmy nasz sposób myślenia o badaniach nad psychoterapią, który w naszym przekonaniu odpowiada aktualnemu stanowi wiedzy w tej dziedzinie. (…) Zależało nam na podkreśleniu, że zachęcanie do refleksji i zdolność do tolerowania niepewności to kluczowe kompetencje terapeuty, który stara się łączyć dane naukowe z realiami codziennej praktyki klinicznej. Mamy nadzieję, że udało się nam przekonująco uzasadnić tę perspektywę. Stoimy na stanowisku, że badania stanowią niezbędne wsparcie dla praktyki klinicznej, ale powinny być interpretowane w zakresie ich trafności, z uwzględnieniem ograniczeń, wynikających z konkretnych właściwości pacjenta oraz osobistych cech terapeuty, które poznaje poprzez analizę własnej pracy, własną terapię i superwizję. Nawet wynikom najbardziej rzetelnych badań warto przyglądać się z otwartością i refleksją, pamiętając, że zawsze istnieją obszary pozostające poza ich zasięgiem. Jak trafnie ujmują to Leibovich i McCarthy (2025), 𝘵𝘩𝘦 𝘳𝘰𝘰𝘮 𝘪𝘯𝘴𝘪𝘥𝘦 𝘪𝘴 𝘣𝘪𝘨𝘨𝘦𝘳 𝘵𝘩𝘢𝘯 𝘪𝘵 𝘭𝘰𝘰𝘬𝘴 𝘧𝘳𝘰𝘮 𝘸𝘪𝘵𝘩𝘰𝘶𝘵 – proces psychoterapii jest bogatszy i szerszy niż to, co można zmierzyć, a wyniki badań odsłaniają jedynie fragment tej złożonej całości.”
