30/07/2026
ኣይበዝሐንዶ...!
ሓደ ፊልሞን ድዩ ሄርሞን ዝተባህለ ዩቲበር፡ ንብዙሕ ዓመታት፡ ንፊልምታት ሃገርና ከዕኑ፡ ክደቁስ፡ ክርምስ፡ ከብርስ ሰሪሑን ይሰርሕ ኣሎን።
ፊልሞን፡ ንስነ-ጥበብ ሃገርና ጥራይ ዘይኮነ፡ እንኮላይ ንስነ-ጥበባውያንና'ዩ፣ ከም ድላዮም ከይጽሕፉ ብርዖም ኣሕዲጉ፡ ኣእዳዎም፡ ሞራሎም ሰይሩ፡ ፈቐዶ ሸላታት ከም ዝሰፍሩ ገይርዎም። ዝተረፉ ዕድለኛታት ድማ ካብታ ዘፍቕርዋ ሃገሮም ኤርትራ ወጺኦም፣ ስደት ከም ዝሰፍሩ ገይሩ።
ንኣብነት ከም ስነ-ጥበባዊ ፍስሃ ዮሃንስ (ጆሽዋ) ንስነ-ጥበብ ሃገርናን ንቓልሲ ህዝቢ ኤርትራን ዝለፋዓሉን ዝደኸመሉን የለን።
ጆሽዋ ኣብ ኣስመራ ከም ፈዳይን ኮይኑ'ዩ ዝሰርሕ ነይሩ።
ብሰንኪ ሓበሬታ ናይ ጸላእቲ ድማ ብ1977 ንሜዳ ወጺኡ፡ ኣብ ብረታዊ ቃልሲ ህዝቢ ኤርትራ ተሰሊፉ።
ኣብ ዝተፈላለያ ኣሃዱታት ተመዲቡ ድማ፡ ሞይኡን ዓቕሙን ዘፍቅዶ ኣበርክቶ ገይሩ። ኣብ መፋርቕ ሰማንያታት፡ ኣብ ጉጅለ ባህሊ፡ ክፍለ ሰራዊት 16 ተመዲቡ፡ ድራማታት ብምድራስን ብምእላይን ከምኡ' ውን ግጥምታት ብምጽሓፍን ከኣ፡ ንኡድ ስነ-ጥበባዊ ኣበርክቶ ገይሩ።
ፍስሃ ዮሃንስ፡ ሓደ ካብ'ቶም፡ ኣብ እዋን ብረታዊ ቃልሲ ዝፈረዩ፡ ምኩራት ስነ-ጥበበኛታት ሃገርና እዩ።
(ምንጪ-ጋዜጣ መፍትሕ
ነፍሲሔር ጋዜጠኛ ኣሮን ብርሃነ)
ህጻናት ዓንድን ተስፋ መጻእን ናይ ሓንቲ ሃገር ምዃኖም፡ ብዝግባእ ዝርዳእ ዝነበረ ጆሽዋ፡ ዳሬክተር ናይ ህጻናት ሰርከስ ኮይኑ ክሰርሕ፡ ሞራላዊ ግዴታ'ዩ ነይሩ ንዕኡ።
መዓስ እዚ ጥራይ፣ ኣብ 1994 ምስ ኢሰያስ ጸጋይ ብምዃን፡ ሓንቲ ንህጻናት ሙዚቃን ድራማን እትምህር፡ናይ ቆልዑ ጉጅለ ትያትር 'ሰዊት' ክምስርት'ውን ክኢሉ'ዩ።
ጆሽዋ፡ ኣብ 2001 ምስ ብሕታዊት ጋዜጣ ሰቲት እናሰርሐ እንከሎ'ዩ፡ ምስ ከምኡ ጋዜጠኛታት ብጾቱ፣ ብሰሪ ፊልሞን ዝተባህለ፡ ነቓፊ'የ በሃሊ ለፍላፊ ዩቲበር ተጨውዩ። ኣብ ሸላታት ዒራዒሮ ከም ዝዳጎን ተገይሩ።
ጆሽዋን ብጾቱን ካብ እዝሰሩ፣ ድሮ 25 ዓመታት፡ 9, 131 መዓልታት፡ 219, 114 ሰዓታት ሓሊፉ ኣሎ።
ስለ'ዞም ፊልሞን ዝዳጎኖም ውጹዓት ግን ተዛሪብና ዲና፧ ኣይተዛረብናን። ሕጂዶ ኣደብ ይገብር፧ ሎሚዶ ስርዓት ይገዝእ፧ ጽባሕዶ ሸረፉ ይሕዝ፧ ብዝብል ትዕግስቲ ነዊሕ ተጻዊርናዮ። ነዊሕ ተጸሚምናዮ።
ሕጂ ግን በዚሑ። ኣብዚሕዎ ፊልሞን!
ስውእ ኢሰያስ ጸጋይ፡ ፊልም "ትማሊ" ድሕሪ ምስርሑ፣ ዓሊ ዓብዱን ብጾቱ ተወዳዲቦም፡ ንኢሰያስ ከጥቅዕዎ እንከለው፡ ፊልሞን'ዩ መራሒ ነይሩ።
ዓሊ ምስ ፊልሞን ተማኺሩ፣ ዕሱባት ወዲቡ፡ ኣብ ኤሪ-ቲቪ፣
"ትማሊ ከምዚ ኣይነበረን፡ ሽጋራ ትሰቲ፡ ሓለፍታ ዘይትሰምዕ ስዲ፡ ዘይምእዝዝቲ ገጸ-ባህሪ ሃኒጽካ፡ ታሪኽ ገድልና ኣበላሽኻዮ፡ በሊልካዮ!" ከም ዝጽረፍ ገይሩ፡ ክነቕፎ፡ ክሳብ ዓራት ዝሕዝ ከዋርዶ፡ ተስፋ ሰፊፉ፡ ሞራሉ ሃደሽደሽ ኣቢሉ መቓብር ክሶዶ ርኢናን ሰሚዕናን ኢና።
ግን'ከ ተዛሪብና!፧ ኣይተዛረብናን! ፍጽም ምዩቕ ኣይበልናን! ምዕጒ ኣይመለስናን! ኤርትራዊ ኒሕን ሓቦን ተቖራጽነትን ተዓጢቕና፡ ከም ቀደምና ስቕታ መሪጽና። በቃ ስቕ!
ስቅታና ግን መሻደኒ ፊልሞን ኮይኑ! መሸይጠኒ ሓደ ለፍላፊ!
ስኔማ ሓማሴን፡ ስኔማ ካፒቶል፡ ኢምፔሮ፡ ሮማ ወዘተ... ሎሚ ኣበይ ኣለዋ፧ ጉቡእ ኣገልጉሎተን ይህባዶ ኣለዋ፧
ደርጊ'ኳ እዚ ጸላኢ፡ ባዕዳዊ ገዛኢ ንስኔማታትና ኣይዓጸዎን፡ ፊልምታትና ኣይሓየሮን። ፊልሞን ግን፡ ጸላኢ ዘይገብሮ ውዲት፡ ኣብ ልዕሊ ስነ-ጥበባዊ ስርሓትና ብርሰት ኣጻዊዱ። መቒሕዎ።
ብናጽነት ከይንጽሕፍ፡ ከይንደርስ፡ ብሳንሱር ከም ንዋጠር ገይሩ፡ ሓርነትና ከይንእውጅ ናይ ሓሳብ እሱራት ገይሩና።
ሎሚ እቶም ብናጽነት ክጽሕፉ ዝኽእሉ፡ ዓበይቲ ኣርካናትና ኣበይ ኣለው፧
ደራሲ "መን ይፈልጥ፡ ወይ ሰብ ደቀይ፧ ግዳይ ከምኡ 'ውን ተርጓሚ ፊልም ረሚ ኣንጭዋ" ቢንያም ዮሴፍ ኣበይ ኣሎ፧ ድሃዩ ሓቲትና ንፈልጥ፧ ኣይንፈልጥን! ሳንድያጎ ዝኣክል ፍላስፋ ስለምንታይ ካብ ሃገሩ ወጺኡ ይነብር፧
ደራሲ ዳኒኤል ሰመረ ተስፋይ፡ ጋዜጠኛ ይርግኣለም ፍስሃ ዓዶም ጸሊኦም ድዮም ኤርትራ ዘይኣትው፧ ኣብራር ዑስማን ዝኣክል ኣርካን፡ ዮሃንስ ትካቦ (ወዲ ትካቦ) ዝኣክል ጠቢብ ብምንታይ ምኽንያት ዓዲ ጓና ይሰፍሩ!፧
ጽሩራ ዝዕድሉ፣ ኣባላት መማይት ኮሚተ ፊልም ሃገርና ዝነበሩ፡ ሰብ ጥበብ ጽሩራ ሄኖክ ተስፋብሩኽ፡ ኣኸድር ኣሕመዲን፡ ኣበየ-ማእዝን ስደት ፋሕ ጭንግራሕ ዝበሉስ-ኣብ ምንትምንታይ!፧
እቲ ሕቶ ብዙሕ'ዩ! ብዙሕ... ብዙሕ...! ብዙሕ...! ግን ነዛ ቀላል ሕቶ ብድፍረት ኣውጺእናያዶ!፧ ሓቲትናዶ፧ ኣይሓተትናን! በቃ ትሕትና መሪጽና፡ ስቅ... ስቅ! ስቕ! ፍጽም ስቅ! ፍጽም ትሕትና!
እወ... ነዚ ኩሉ ዓፈና ናይ ፊልሞን ክሳብ ሕጂ ተጻዊርናዮ እንዲና፡ ሕጂ ግን ኻላስ ተወዲእና'ዩ። ናይ ኣኸር በጺሕና'ዩ! በቃ ስቅ ኣይክንብልን ኢና።
"መን ድኣ ይብልዎ፡ ፊልምታትና፡ ኣብ ዓድና ምስ ህዝብና ከይንሰርሖ፡ ኣብ ገዛእ ሃገርና ኣህዲሙ፡ "ስነ-ጥበባውያን ኣዲስ፡ ስነ-ጥበባውያን ካምፓላ!" ዘስምየና!
መን'ዩ ንሱ፣ ኣብ ስክሪን ተሓቢኡ፣ ሃገር ብሃገራ ምድረ-በዳ ዝቕይራ!፧
መን ወዲ መን ኮይኑ'ዩ፡ ኣብ ደስ ዝበሎ ሰዓትን እዋንን፡ ስነ-ጥበባውያንናን ጥበብናን ዝኣስርን ዝፈትሕን!፧
ድሕሪ ደጊም፡ ስቅታና ተሴሩ ኣሎ። ንፊልሞን ኣፉ እንተዘይ ኣትሒዝናዮ፣ ሓለይቲ፡ ተሓለቕቲ፡ ተሰቀቕቲ ስነ-ጥበብ ኤርትራን፡ ስነ-ጥበባውያንን ኣይኮንናን!
ሜሮን ሃብተማርያም
