01/06/2026
Dengue Fever ( Xumadda Dengue)
Dengue Fever waa cudur fayras ah, oo uu keeno fayraska Dengue, kaas oo dadka ugu gudba qaniinyada kaneecada Aedes aegypti iyo Aedes albopictus.
Cudurku wuxu ku badan yahay meelaha kulaylaha iyo kuwa kulayle xigeenka ama u dhow. Calaamadaha ugu waaweyn ee qofka ka soo muuqan kara waxa ka mid ah:
1- Qandho sare oo degdeg ah
2- Madax xanuun daran
3- Xanuun indhaha gadaashooda ah
4- Murqo iyo kala-goysyo xanuun badan
5- Daal iyo tabardarri
6- Finan maqaarka ka soo baxa
7- Mararka qaar matag ama lalabbo
Xaaladaha halista ah:
Qaar ka mid ah bukaannadu waxa ay isku arki karaan xaalad daran oo ah Denguefever(Severe Dengue) waxa aana sababi kara:
1- Dhiig-bax
2- Hoos u dhac cadaadiska dhiigga
3- Fuuqbax daran (Dhiig iyo didid ba)
4- Koomo/ Shoog (shock)
Daaweynta Denguefever
Sida laysku raacsanyahay, ma jiro dawo si toos ah u laysaga daaweeyo fayraska Dengue. Daaweyntu waxay ku xidhan tahay:
1- Cabbid biyo iyo dareere badan
2- Nasasho
3- Daawooyinka qandhada sida Paracetamol
4- La socod caafimaad haddii calaamaduhu sii daraan
Ka hortagga xanuunka Dengue Fever:
1- Ka hortagga kaneecadu in ay ku qaniinto
2- Isticmaalka maro kaneeco kaa celisa (Mara kaneeco, sharaabaaddo, Mara-dheer oo wada warisa jidhka, daaqada guriga oo aad xidho inta badan)
3- Ka saarista biyaha fadhiya ee kaneecadu ku taranto
Xusuusnaada: Dengue ma aha cudur si toos ah qof ilaa qof ugu gudba; wuxuu ku faafaa/ laysagu gudbiyaa, qaniinyada kaneecada cudurka sidda.
“Waxaa sanad kasta dunida ku dhaca malaayiin kiis, gaar ahaan dalalka kulaylaha. Dengue Fever”
Dadka U nugul xanuunka Dengue fever:
Dadka difaaca jirkoodu hooseeyo, dadka qaba cudurro daba-dheeraada, waayeelka, carruurta yaryar, ama dadka aadka u daallan ee hurdadu ku yar tahay, iyo dumarka la kulanto xiliga caa’dada. Dhammaan dadkaasi waxay u nugul yihiin, calaamadaha Dengue Fever- waxa aanna ay halis nolaleed u gali karaan si ka daran sida dadka kale.
F.G- Hurdada oo yaraata keligeed ma keento xanuunka Denguefever, laakiin waxay nugalaysaa:
1- Hoos u dhaca awoodda difaaca jidhka
2- Kordhinta daalka iyo awood yarida
3- waxa adkaan karta ka soo kabashada xanuunka
Dadka difaacoodu hooseeyo marka uu ku dhaco Dengue waxay la kulmi karaan:
1- Qandho iyo daal aad u daran.
2- Fuuq-bax degdeg ah
3- Hoos u dhac ku yimaada platelet-yada dhiigga (unugyada dhiigga ee ka qayb qaata joojinta dhiig-baxa).
3- Khatar sare oo ah Dengue daran (Severe Dengue).
Calaamadaha digniinta ah ee u baahan cisbitaal degdeg ah waxaa ka mid ah:
1- Calool xanuun daran.
2- Matag joogto ah
4- Dhiig-bax sanka, cirridka, ama saxarada.
5- Neefsashada oo ku adkaata
5- Dawakh ama miyir-doorsoon
Mar kasta waxa muhiim ah in qofku si dagdag ah u tago goob caafimaad, kuna xidhnaato muddo illaa xaaladdaadu xanuun kaagu dhammaato.
Cadnaan- Qabyotire
31/May/2026
Hargeysa,Somalilanad
