24/07/2026
"Autistic တွေမှာ စာနာစိတ် (Empathy) မရှိဘူးဆိုတာ တကယ်ပဲ မှန်သလား?"
ဆေးပညာနဲ့ လူမှုအသိုင်းအဝိုင်းမှာ ကြာရှည်စွာ အမြစ်တွဲနေခဲ့တဲ့ အယူအဆလွဲတစ်ခု ရှိပါတယ်။ အဲ့ဒါကတော့ "Autism Spectrum ပေါ်မှာ ရှိတဲ့သူတွေဟာ အေးစက်ကြတယ်၊ သူတစ်ပါးရဲ့ ခံစားချက်ကို မစာနာတတ်ကြဘူး၊ စာနာစိတ် (Empathy) အားနည်းတယ်" ဆိုတဲ့ စွပ်စွဲချက်ပါပဲ။
ဒီနေ့ခေတ် ခေတ်သစ် စိတ်ကျန်းမာရေးနဲ့ နယူရိုဗေဒ (Neuroscience) လေ့လာဆန်းစစ်ချက်တွေအရတော့ ဒီအယူအဆဟာ စနစ်တကျ အထင်လွဲမှားနေတာ ဖြစ်ကြောင်း သက်သေပြနေပါပြီ။
တကယ်တော့ Autistic တွေမှာ စာနာစိတ် မရှိတာ မဟုတ်ပါဘူး။ သူတို့ရဲ့ ဦးနှောက်က သတင်းအချက်အလက်နဲ ခံစားချက်တွေကို အလုပ်လုပ်ပုံ (Information Processing) ကွဲပြားနေတာသာ ဖြစ်ပါတယ်။
"Double Empathy Problem လို့ခေါ်တဲ့ ကမ္ဘာနှစ်ခုရဲ့ ကွာဟချက် "
အင်္ဂလန်နိုင်ငံမှ နယူရိုဗေဒနှင့် စိတ်ပညာသုတေသီ Dr. Damian Milton ဖော်ထုတ်ခဲ့တဲ့ "Double Empathy Problem" သီအိုရီက ဒီအမှန်တရားကို ပွင့်လင်းစွာ မီးမောင်းထိုးပြထားပါတယ်။
- Neurotypical အချင်းချင်း: ပုံမှန်ဦးနှောက်ဖွံ့ဖြိုးသူ (Neurotypical) နှစ်ယောက် စကားပြောတဲ့အခါ စကားလုံးတွေ၊ မျက်နှာအမူအရာနဲ့ ခန္ဓာကိုယ်အမူအရာ (Body Language) တွေကို အလိုလို နားလည်ကြပါတယ်။
- Autistic အချင်းချင်း: အလားတူပဲ Autistic နှစ်ယောက် ဆုံတွေ့တဲ့အခါမှာလည်း သူတို့ရဲ့ တိုက်ရိုက်ကျတဲ့ စကားပြောဟန်၊ ဟန်ဆောင်မှုမရှိတဲ့ ပေါင်းသင်းဆက်ဆံရေးဟန်တွေကြောင့် တစ်ယောက်နဲ့တစ်ယောက် အလွန်မြန်ဆန်စွာ နားလည်ကြပြီး နက်ရှိုင်းတဲ့ စာနာမှုကို ပေးနိုင်ကြပါတယ်။
-ကမ္ဘာနှစ်ခု ဆုံတွေ့သည့်အခါ: ပြဿနာက Neurotypical တစ်ယောက်နဲ့ Autistic တစ်ယောက် စကားပြောတဲ့အခါမှ စတင်တာပါ။ ခန္ဓာကိုယ်အမူအရာ ဖတ်ရှုပုံ၊ ခံစားချက် ဖော်ပြပုံချင်း လုံးဝ မတူညီကြတဲ့အတွက် နှစ်ဖက်စလုံးက တစ်ယောက်ကိုတစ်ယောက် နားမလည်နိုင်ဘဲ ကွာဟချက် (Communication Gap) ဖြစ်သွားတာ ဖြစ်ပါတယ်။
> အရေးကြီးတဲ့ အချက်ကတော့: ဒါဟာ Autistic ဘက်ကပဲ စာနာစိတ် မရှိတာမဟုတ်ဘဲ၊ Neurotypical ဘက်ကလည်း Autistic တွေရဲ့ ခံစားချက်နဲ့ လိုအပ်ချက်ကို မစာနာနိုင်တာမို့ "နှစ်ဖက်လုံးမှာ ဖြစ်ပေါ်နေတဲ့ ကွာဟချက်" (Double Problem) သာ ဖြစ်ပါတယ်။
Hyper-Empathy: ခံစားချက်တွေ လွန်ကဲစွာ စိမ့်ဝင်နေသည့်အခါ
အံ့ဩစရာကောင်းတာတစ်ခုက Autistic အများစုဟာ စာနာစိတ် နည်းပါးတာထက် "Hyper-Empathy" လို့ခေါ်တဲ့ စာနာစိတ် လွန်ကဲလွန်းတာကို ပိုမိုခံစားရလေ့ ရှိတာပဲ ဖြစ်ပါတယ်။
ဘေးလူတစ်ယောက် ဝမ်းနည်းနေတာ၊ ဒေါသထွက်နေတာ ဒါမှမဟုတ် နာကျင်နေတာကို မြင်တွေ့ရတဲ့အခါ အဲ့ဒီ ခံစားချက်လှိုင်းတွေက သူတို့ရဲ့ ဦးနှောက်ဆီကို တိုက်ရိုက်နဲ့ ပြင်းထန်စွာ စိမ့်ဝင်သွားတတ်ပါတယ်။
ဒီလို ခံစားချက်တွေ ပြည့်နှက်လွန်းသွားတဲ့အခါ (Emotional Overload ဖြစ်တဲ့အခါ) သူတို့ရဲ့ အာရုံကြောစနစ်က ရုတ်တရက် တုံ့ပြန်မှု ရပ်တန့်သွားတာမျိုး (Brain Shutdown) ဖြစ်သွားတတ်ပါတယ်။ ဒီလိုအချိန်မှာ ခန္ဓာကိုယ်က ငြိမ်သက်သွားတာ၊ စကားမပြောတော့တာ ဒါမှမဟုတ် ဘေးကနေ ထွက်သွားတာမျိုး ပြုလုပ်မိတတ်ကြပါတယ်။
ဘေးလူက ကြည့်ရင်တော့ ဒါကို "အေးစက်လိုက်တာ၊ စာနာစိတ်မရှိဘူး" လို့ ထင်မှတ်သွားကြပေမယ့် တကယ်တော့ ရင်ထဲမှာ ခံစားရလွန်းလို့ ကိုယ့်ကိုယ်ကိုယ် ကာကွယ်ဖို့ ငြိမ်သက်လိုက်ရတာ ဖြစ်ပါတယ်။
Autistic တွေရဲ့ ခံစားချက်ဖော်ပြပုံ ကွဲပြားပုံများ
၁။ Literal Communication (တိုက်ရိုက်ပြောဆိုခြင်း): စကားလုံး၏ တိုက်ရိုက်အဓိပ္ပာယ်ကိုသာ ယူလေ့ရှိပြီး စကားဝှက်များ၊ သရော်စာများကို အလွယ်တကူ မရိပ်မိတတ်ပါ။
၂။ Eye Contact Friction (မျက်လုံးချင်း မကြည့်ခြင်း): စကားပြောစဉ် စာနာပေးနေသော်လည်း စကားလုံးများကို အာရုံစိုက်နိုင်ရန် မျက်လုံးချင်းဆုံကြည့်ခြင်းကို ရှောင်လွှဲတတ်ပါသည်။
၃။ Info-Dumping as Love: မိမိချစ်ခင်ရသူများကို ကူညီရန် သို့မဟုတ် စာနာကြောင်းပြရန် မိမိသိရှိထားသည့် ဗဟုသုတများကို ရှည်လျားစွာ မျှဝေတတ်ကြပါသည်။
ကျွန်ုပ်တို့ ဘာတွေ ပြောင်းလဲစဉ်းစားကြမလဲ?
စာနာစိတ် ဆိုတာ မျက်နှာအမူအရာ ပရိယာယ်များစွာနဲ့ ဟန်ဆောင်ပြသတာတစ်ခုတည်းကို ဆိုလိုတာ မဟုတ်ပါဘူး။ တိုက်ရိုက်ကျပြီး ရိုးသားတဲ့ တုံ့ပြန်မှုတွေ၊ လိုအပ်ချိန်မှာ ဘေးနားမှာ အေးဆေးစွာ ကူညီပေးတာတွေဟာလည်း စာနာမှုရဲ့ ပြသနည်း တစ်မျိုးပါပဲ။
ပတ်ဝန်းကျင်မှာ စကားပြောရင် မျက်လုံးချင်း မကြည့်တတ်လို့၊ ဒါမှမဟုတ် ဟန်ဆောင် ပေါင်းသင်းရတာ အဆင်မပြေလို့ "အေးစက်လိုက်တာ" လို့ အထင်လွဲခံထားရတဲ့ သူငယ်ချင်းတွေ၊ မိသားစုဝင်တွေ ရှိပါသလား?
ဒီ Post လေးကို share ပေးရင်း သို့မဟုတ် Mention ခေါ်ပေးရင်း "မင်းမှာ စာနာစိတ် မရှိတာ မဟုတ်ပါဘူး၊ မင်းရဲ့ ရင်ဘတ်က ခံစားချက်တွေကို ဖော်ပြတဲ့ နည်းလမ်းချင်း ကွဲပြားနေတာပါ" လို့ နွေးထွေးစွာ အသိပေးလိုက်ပါ။
Dr STH
ဤစာမျက်နှာတွင် ဖော်ပြထားသော အကြောင်းအရာများသည်
ပညာရေးနှင့် အသိပညာပေးရည်ရွယ်ချက်အတွက်သာ ဖြစ်ပါသည်။
ပုဂ္ဂိုလ်ရေးဆိုင်ရာ စိတ်ကျန်းမာရေး ပြဿနာများအတွက်
Individual assessment နှင့် professional consultation လိုအပ်ပါသည်။
📩 ပိုမိုဆွေးနွေးရန် Appointment စီစဉ်လိုပါက
Page Messenger မှတဆင့် ဆက်သွယ်နိုင်ပါသည်။
