22/07/2026
สรุปรวมโรคภูมิคุ้มกันทำลายตนเอง
(Autoimmune disease) แบบคร่าว ๆ ค่ะ
(แน่นอนว่ามี SLE กับ SSc อยู่ในนั้นด้วยย)
สรุปโรคภูมิคุ้มกันทำลายเนื้อเยื่อตัวเอง
(Autoimmune disease)
แบบคร่าวๆ ว่ามันคืออะไร เล่นงานอะไร อาการอะไร
หลักการเกิดโรคกลุ่มนี้คร่าวๆ คือ
1️⃣ มีพันธุกรรมเสี่ยง: มักเกี่ยวกับโปรตีนที่ใช้จับโปรตีนไปฟ้อง T cell (HLA)
2️⃣ ระบบคัดกรองเม็ดเลือดขาวกบฎพลาด (Positive/negative selection)
3️⃣ แวดล้อมมากระตุ้น: อาจกระตุ้นให้ปลดปล่อยโปรตีนเสี่ยง หรือกระตุ้นให้เข้าใจผิดเพราะโครงสร้างคล้ายกัน
มี 3 ข้อนี้ครบ คราวนี้ขึ้นกับว่ามัน “พลาด” ที่โปรตีน/สารอะไร
สารนั้นจะกลายเป็น 🎯 เป้าหมาย
อวัยวะนั้นก็จะโดนเล่นงาน
⸻
Addison’s disease
(โรคภูมิทำลายต่อมหมวกไต)
🎯 เป้าหมาย: เอนไซม์ 21-hydroxylase ในต่อมหมวกไตส่วนนอก
👤 อวัยวะ: ต่อมหมวกไตส่วนนอก
🩻 ผล: ฮอร์โมน aldosterone, cortisol ต่ำลง
⸻
Ankylosing spondylitis
(ข้อสันหลังอักเสบ ยึดติดเรื้อรัง)
🎯 เป้าหมาย: ยังไม่แน่ชัด ทราบแต่เกี่ยวข้องกับ HLA-B27
👤 อวัยวะ: ข้อต่อกระดูกสันหลังและเชิงกราน
🩻 ผล: ปวดหลัง ข้อยึด กระดูกเชื่อม bamboo spine
⸻
Antiphospholipid syndrome (APS)
(กลุ่มอาการแอนติฟอสโฟลิพิด)
🎯 เป้าหมาย: β2-glycoprotein I, cardiolipin
👤 อวัยวะ: รก, หลอดเลือด, เกล็ดเลือ
🩻 ผล: ลิ่มเลือดอุดตันซ้ำๆ, stroke ในคนอายุน้อย, แท้งเป็นอาจิณ (Habitual abortion)
⸻
Autoimmune encephalitis
(สมองอักเสบจากภูมิ)
🎯 เป้าหมาย: ตัวรับสารสื่อประสาท เช่น NMDA receptor, LGI1, CASPR2
👤 อวัยวะ: สมอง
🩻 ผล: ชัก, สับสน, ความจำเสีย, พฤติกรรมเปลี่ยน, หลอน/สับสน (Psychosis)
⸻
Autoimmune gastritis
(กระเพาะอาหารอักเสบจากภูมิ)
🎯 เป้าหมาย: เซลล์สร้างกรด (Parietal cell), สารจับ B12 (Intrinsic factor)
👤 อวัยวะ: กระเพาะอาหาร
🩻 ผล: ขาดวิตามิน B12, โลหิตจาง, ชาปลายมือเท้า และอาการอื่นๆ ทางระบบประสาท
⸻
Autoimmune hepatitis
(โรคภูมิทำลายเซลล์ตับ)
🎯 เป้าหมาย: SLA/LP, liver-kidney microsomal antigen
👤 อวัยวะ: ตับ
🩻 ผล: ตับอักเสบเรื้อรัง จนตับแข็งได้
⸻
Autoimmune hypophysitis
(ต่อมใต้สมองอักเสบจากภูมิ)
🎯 เป้าหมาย: โปรตีนในเซลล์ต่อมใต้สมอง
👤 อวัยวะ: ต่อมใต้สมอง
🩻 ผล: ฮอร์โมนหลายแกนต่ำ ปวดศีรษะ ตาพร่า
⸻
Autoimmune myocarditis
(กล้ามเนื้อหัวใจอักเสบจากภูมิ)
🎯 เป้าหมาย: Cardiac myosin, troponin
👤 อวัยวะ: กล้ามเนื้อหัวใจ
🩻 ผล: หัวใจล้มเหลว, เต้นผิดจังหวะ, เสียชีวิตเฉียบพลัน
⸻
Autoimmune neutropenia
(เม็ดเลือดขาวนิวโทรฟิลต่ำจากภูมิ)
🎯 เป้าหมาย: โปรตีนบนผิวนิวโทรฟิล
👤 อวัยวะ: เม็ดเลือดขาวนิวโทรฟิล
🩻 ผล: ติดเชื้อง่ายโดยเฉพาะกลุ่มแบคทีเรีย เชื้อรา, ไข้บ่อย, แผลหายช้า
⸻
Autoimmune hemolytic anemia
(โรคเม็ดเลือดแดงแตกจากภูมิ)
🎯 เป้าหมาย: โปรตีนบนผิวเม็ดเลือดแดง เช่น Rh antigen
👤 อวัยวะ: เม็ดเลือดแดง
🩻 ผล: โลหิตจาง เหลือง ซีด
⸻
Behçet’s disease
(โรคเบเชต์)
🎯 เป้าหมาย: ยังไม่จำเพาะชัด ปัจจุบันมักย้ายไปอยู่กลุ่มโรคอักเสบจากภูมิหน้าด่าน (Autoinflammatory disease)
👤 อวัยวะ: หลอดเลือด, ปาก, อวัยวะเพศ, ตา
🩻 ผล: แผลร้อนในซ้ำๆ แผลอวัยวะเพศ ตาอักเสบ
⸻
Bullous pemphigoid
(โรคตุ่มน้ำพองใต้ผิวหนัง)
🎯 เป้าหมาย: โปรตีนยึดหนังกำพร้ากับฐาน BP180 (Collagen XVII), BP230
👤 อวัยวะ: ฐานผิวหนัง
🩻 ผล: ตุ่มน้ำพองตึง แตกยาก คัน
⸻
Celiac disease
(โรคแพ้กลูเตนจากภูมิ)
🎯 เป้าหมาย: เอนไซม์ Tissue transglutaminase
👤 อวัยวะ: ลำไส้เล็ก
🩻 ผล: ท้องเสียเรื้อรัง ดูดซึมผิดปกติ โลหิตจาง
⸻
Dermatomyositis / Polymyositis
(กล้ามเนื้ออักเสบจากภูมิ)
🎯 เป้าหมาย: Mi-2, tRNA synthetase, SRP
👤 อวัยวะ: กล้ามเนื้อโครงร่าง (และผิวหนังใน dermatomyositis)
🩻 ผล: กล้ามเนื้ออ่อนแรง ลุก-นั่งลำบาก ผื่นเฉพาะแบบ
⸻
Graves’ disease
(ไทรอยด์เป็นพิษจากภูมิ)
🎯 เป้าหมาย: ตัวรับฮอร์โมน TSH
👤 อวัยวะ: ต่อมไทรอยด์
🩻 ผล: อาการไทรอยด์เกิน (ใจสั่น เหงื่อออก ผอมลง), ตาโปน (Exophthalmos)
⸻
Guillain-Barré syndrome
(ปลอกประสาทส่วนนอกอักเสบจากภูมิ)
🎯 เป้าหมาย: Ganglioside เช่น GM1, GD1a
👤 อวัยวะ: เส้นประสาทส่วนปลาย
🩻 ผล: อ่อนแรงเฉียบพลัน ลามจากขาขึ้นไป จนกระทั่งหายใจลำบาก
⸻
Hashimoto’s thyroiditis
(ไทรอยด์อักเสบจากภูมิ)
🎯 เป้าหมาย: Thyroglobulin, Thyroid peroxidase
👤 อวัยวะ: ต่อมไทรอยด์
🩻 ผล: อาการไทรอยด์ต่ำ เหนื่อย หนาวง่าย
⸻
Immune thrombocytopenia (ITP)
(เกล็ดเลือดต่ำจากภูมิ)
🎯 เป้าหมาย: GPIIb/IIIa
👤 อวัยวะ: เกล็ดเลือด
🩻 ผล: เลือดออกง่าย จุดเลือดออก (Petechiae)
⸻
Inflammatory bowel disease (IBD)
(ลำไส้อักเสบเรื้อรัง)
🎯 เป้าหมาย: อาจจะโปรตีนเยื่อบุลำไส้ เช่น tropomyosin หรือปฏิกิริยาระหว่างภูมิกับแบคทีเรียในลำไส้
👤 อวัยวะ: ลำไส้ใหญ่ (กรณี ulcerative colitis), ตลอดทางเดินอาหาร (กรณี Crohn’s disease)
🩻 ผล: ท้องเสีย ปวดท้อง ถ่ายเป็นเลือด หากรุนแรงไส้เน่าได้
⸻
Mixed connective tissue disease (MCTD)
(โรคเนื้อเยื่อเกี่ยวพันผสม)
🎯 เป้าหมาย: U1-RNP
👤 อวัยวะ: ข้อต่อ ผิวหนัง กล้ามเนื้อ หลอดเลือด
🩻 ผล: อาการผสมของ SLE, scleroderma, myositis
⸻
Multiple sclerosis
(ปลอกประสาทเสื่อมจากภูมิ)
🎯 เป้าหมาย: โปรตีนของฉนวนหุ้มไมอิลิน MBP, MOG
👤 อวัยวะ: สมองและไขสันหลัง
🩻 ผล: ชา อ่อนแรง เป็นๆ หายๆ มักย้ายที่ในแต่ละครั้ง
⸻
Myasthenia gravis
(กล้ามเนื้ออ่อนแรงจากภูมิ)
🎯 เป้าหมาย: ตัวรับ acetylcholine
👤 อวัยวะ: กล้ามเนื้อโครงร่าง
🩻 ผล: หนังตาตก กลืนลำบาก เหนื่อยง่าย ยิ่งใช้ยิ่งเป็นเยอะ
⸻
Neuromyelitis optica
(ปลอกประสาทตาและไขสันหลังอักเสบ)
🎯 เป้าหมาย: ประตูขนส่งน้ำ (Aquaporin-4)
👤 อวัยวะ: เส้นประสาทตา ไขสันหลัง
🩻 ผล: ตามัว/มองเห็นลดลง, อ่อนแรง/ชา, ปัญหารการขับถ่าย
⸻
Pemphigus vulgaris
(ผิวหนังพองจากภูมิ)
🎯 เป้าหมาย: Desmoglein-3
👤 อวัยวะ: ผิวหนังกำพร้า
🩻 ผล: ตุ่มพอง แตกง่าย ผิวลอก
⸻
Psoriasis
(สะเก็ดเงิน)
🎯 เป้าหมาย: LL-37 และ autoantigens อื่นยังไม่ทราบแน่ชัด
👤 อวัยวะ: ผิวหนัง
🩻 ผล: ผื่นแดง หนา ลอกเป็นขุยเงิน
⸻
Pure red cell aplasia (Autoimmune)
(เม็ดเลือดแดงไม่สร้างจากภูมิ)
🎯 เป้าหมาย:โปรตีนบนเม็ดเลือดแดงตัวอ่อน (Erythroid precursor)
👤 อวัยวะ: ไขกระดูก
🩻 ผล: โลหิตจางรุนแรง ซีด เหนื่อย
⸻
Rheumatic fever
(ไข้รูมาติก)
🎯 เป้าหมาย: M protein (คล้ายกับโปรตีนในแบคทีเรีย Streptococcus)
👤 อวัยวะ: หัวใจ ข้อต่อ สมอง
🩻 ผล: หัวใจอักเสบชั้นใน/ชั้นกล้ามเนื้อ/ชั้นนอก ถ้าชั้นใน มักทำให้เกิดลิ้นตีบในอนาคตได้, ข้อบวม, เคลื่อนไหวผิดปกติแบบ Sydenham chorea
⸻
Rheumatoid arthritis
(ข้ออักเสบรูมาตอยด์)
🎯 เป้าหมาย: Citrullinated proteins
👤 อวัยวะ: ข้อต่อ, เยื่อหุ้มป้อ, ฯลฯ
🩻 ผล: ข้ออักเสบ มักเป็นที่ข้อเล็กๆ (ยกเว้นข้อปลายนิ้ว), ข้อผิดรูป, เยื่อหุ้มปอดอักเ, เยื่อหุ้มหัวใจอักเสบ
⸻
SLE (Systemic lupus erythematosus)
(โรคพุ่มพวง)
🎯 เป้าหมาย: DNA, histone, Sm antigen
👤 อวัยวะ: หลายระบบมาก
🩻 ผล: ผื่น แพ้แสง ปวดข้อ ไตอักเสบ เม็ดเลือดต่ำ หลอดเลือดสมองอักเสบจนชัก/พฤติกรรมเปลี่ยน/ซึมเศร้า อาจมีกลุ่มอาการ APS
⸻
Sjogren’s syndrome
(ต่อมน้ำลาย-น้ำตาถูกทำลาย)
🎯 เป้าหมาย: Ro/SSA, La/SSB
👤 อวัยวะ: ต่อมน้ำลาย ต่อมน้ำตา
🩻 ผล: ปากแห้ง ตาแห้ง
⸻
Systemic sclerosis (Scleroderma)
(หนังแข็ง)
🎯 เป้าหมาย: Scl-70, Centromere protein
👤 อวัยวะ: ผิวหนัง หลอดอาหาร ปอด
🩻 ผล: ผิวตึง ปอดพังผืด
⸻
Type 1 Diabetes
(เบาหวานชนิดที่ 1)
🎯 เป้าหมาย: Insulin, GAD65, IA-2
👤 อวัยวะ: เซลล์เบต้าในตับอ่อน
🩻 ผล: น้ำตาลในเลือดสูง
⸻
Uveitis (Autoimmune)
(ลูกตาอักเสบจากภูมิ)
🎯 เป้าหมาย: Retinal S-antigen, IRBP
👤 อวัยวะ: ม่านตา จอตา
🩻 ผล: ตาแดง ปวดตา มองเห็นลดลง
⸻
Vitiligo
(ผิวด่างขาว)
🎯 เป้าหมาย: Tyrosinase, Melan-A
👤 อวัยวะ: Melanocyte
🩻 ผล: ผิวขาวเป็นดวง ผมขาวเป็นหย่อม
อนาคตจะมาลงรายละเอียดรายโรคอีกทีฮะ
ปล. โรคบางโรค มักจะออกไปในทาง autoinflammatory disease, หลายโรคคือ antigen ยังไม่ชัดเจน แค่เจอใน in vitro แต่รอยืนยัน บางโรคก็ไม่เจอเลย