05/14/2026
THOÁT VỊ ĐĨA ĐỆM - CHỮA KIỂU GÌ??
Thân thống trục ứ thang
Bài thân thống trục ứ thang nhìn vào thành phần cấu tạo bài thuốc thì thấy hầu hết là các vị thuốc có tác dụng hoạt huyết, nên chủ chứng dùng hay nhất đối với bài này là huyết ứ.
Đào nhân, Hồng hoa, Đương quy,
Ngũ linh chi, Địa long, Một dược,
Tần giao, Khương hoạt,
Ngưu tất, Chế hương phụ , Chích thảo, Xuyên khung.
NHÓM 1: ĐÀO NHÂN – HỒNG HOA – ĐƯƠNG QUY
Nhóm này với tác dụng chính là hoạt huyết hóa ứ. ĐÀO NHÂN vị đắng có tác dụng sơ tiết tán ứ đi vào phần huyết của Can. Đào nhân có công dụng tiêu trừ huyết ứ sinh huyết mới, có sức mạnh phá huyết điều kinh. Cho nên đào nhân dùng hay nhất đối với các trường hợp có ứ trệ ở phần huyết đặc biệt là ở tạng phủ. HỒNG HOA vị cay tính ấm hoạt huyết tán ứ chỉ thống. Đào nhân và Hồng hoa là một cặp gần như là bổ sung cho nhau, Đào nhân hoạt huyết mạnh đến nỗi như phá huyết để khứ ứ, Hồng hoa thiên về tán ứ chỉ thống, thông trở trệ, hoạt huyết điều kinh. ĐƯƠNG QUY chủ về huyết, hoạt huyết điều huyết kiêm bổ huyết, nhắc về điều hòa huyết thì không thể thiếu Đương quy. Cặp ba vị thuốc này lấy hoạt huyết khứ ứ làm chủ, xu hướng hoạt huyết bên trong.
NHÓM 2: MỘT DƯỢC – XUYÊN KHUNG – NGŨ LINH CHI – ĐỊA LONG
Nhóm này với tác dụng chính là hoạt huyết chỉ thống kiêm khứ ứ thông lạc. MỘT DƯỢC vị đắng tính bình tác dụng hoạt huyết tán ứ chỉ thống, tiêu thũng sinh cơ. Một dược thiên về hoạt huyết phá ứ, qui kinh Can, có mùi thơm có tác dụng chỉ thống trực tiếp vùng cân cơ, các trường hợp đau nhức ở cân cơ nhục, sang thương huyết ứ dùng Một dược cho hiệu quả rất tốt. So sánh nhũ hương với một dược thì Nhũ hương thiên về hoạt huyết hành khí, còn Một dược thiên về hoạt huyết phá ứ. Cho nên trong bài này ưu tiên dùng Một dược hơn Nhũ hương, trong một số trường hợp có thể gia thêm Nhũ hương cũng không sao. NGŨ LINH CHI vị mặn ngọt hoạt huyết chỉ thống, hóa ứ chỉ huyết. Ngũ linh chi chính là phân của con Sóc bay, vị thuốc không có ở Việt Nam, vẫn phải nhập của Trung Quốc. Ngũ linh chi là vị thuốc chỉ đi vào kinh Can, chuyên hành phần huyết mạnh nhất là về tác dụng chỉ thống. Mặt khác ngoài tác dụng chỉ thống ngũ linh chi còn có tác dụng hóa ứ chỉ huyết. XUYÊN KHUNG là vị thuần về hành huyết, gần như xuyên khung hoạt huyết khắp mọi nơi trong cơ thể, trên thì thượng hành đầu mục, dưới thì sơ can giải uất, tác dụng phân tán nhiều vị trí không chuyên biệt, nhưng đây là một trong những vị hoạt huyết rất dễ dùng có thể dùng trong mọi trường hợp. ĐỊA LONG vị mặn tính hàn có tác dụng khu phong trừ thấp, thông kinh mạch. Địa long được biết đến là một vị đi ở ngoài kinh lạc với tác dụng thông kinh hoạt lạc; giống như con giun chui ở trong đất, nó chui được mọi ngóc ngách nên có tác dụng thông kinh hoạt lạc. 4 vị này tác dụng chủ yếu là hoạt huyết chỉ thống đồng thời khu phong thông kinh lạc.
NHÓM 3: KHƯƠNG HOẠT và TẦN GIAO
Đây là nhóm với tác dụng chính là trừ phong thấp toàn cơ thể kiêm thư cân. Mục đích phối ngũ các vị trừ phong thấp để đề phòng vùng cơ thể huyết ứ vệ khí sơ hở dễ bị tà xâm nhập. Tuy nhiên 2 vị này không đóng vai trò then chốt trong bài, vì bài này thuần về chữa chứng huyết ứ chứ không phải trừ phong hàn thấp.
NHÓM 4: HƯƠNG PHỤ – NGƯU TẤT – CAM THẢO
Trong bài này đa phần là các vị hoạt huyết, từ hoạt huyết trong tạng phủ cho đến ngoài kinh lạc, từ hoạt huyết hóa ứ đến hoạt huyết chỉ thống đến khu phong thông lạc. Chính vì đa phần là hoạt huyết nên cần phối hợp thêm thuốc lý khí. HƯƠNG PHỤ vị cay đắng tính ôn tác dụng sơ can lý khí chỉ thống, không chỉ lý khí ở can mà còn trừ được khí trệ ở tam tiêu, ngoài ra còn điều kinh chỉ thống, điều hòa hoạt động kinh lạc và kinh nguyệt. NGƯU TẤT vị đắng chua hoạt huyết thông kinh, dẫn huyết hạ hành, bổ can thận cường cân cốt. CAM THẢO điều hòa các vị thuốc.
Cả bài này thiên về hoạt huyết, hợp lại có tác dụng tuyên thông khí huyết nơi các chứng đau lâu, tà lạc vào mạch. Ứng dụng bài này hay nhất trong các chứng có huyết ứ như đau thần kinh tọa, đau lưng huyết ứ, tý chứng(đau nhức), đặc biệt là bệnh lý thoát vị đĩa đệm cột sống. Bài này là một trong những bài đã được nghiên cứu đề tài chữa thoát vị đĩa đệm rất hiệu quả.