Bs Trí - Thần kinh & Giấc ngủ

04/09/2026

CHÓNG MẶT KHI NÀO CẦN ĐI CẤP CỨU NGAY?

- Chóng mặt là một triệu chúng thường gặp nhất là ở phụ nữ, người lớn tuổi và người có bệnh nền như huyết áp, đái đường, mỡ máu.
- Chóng mặt không chỉ đơn thuần là chóng mặt mà đa số chúng ta biết hay gặp mà nó có thể con nguyên nhân khác như đột quỵ, rối loạn nhịp tim... Dù lệ chóng mặt mang tính chất lành tính khá cao. Nếu có DẤU HIỆU BÁO ĐỘNG kèm theo bạn cần đi viện ngay:
+ Yếu hoặc tê tay chân (nhất là cùng một bên)
+ Méo miệng, nói khó, uống nước chảy ra một bên
+ Nhìn đôi, nhìn mờ, vùng nhìn thu hẹp
+ Không đi lại được hoặc mất thăng bằng, đi lại không vững
+ Đau đầu dữ dội đột ngột
+ Co giật
+ Ngất hoặc lú lẫn, ngủ gà, giảm đáp ứng với kích thích (gọi, nhéo)
+ Đau ngực, khó thở
+ Giảm thính lực đột ngột
+ Nôn ói nhiều
+ Chóng mặt ngay sau chấn thương đầu hoặc trong quá trình theo dõi sau chấn thương đầu
+ Có sốt đi kèm
+ Người mệt nhiều, tình trạng toàn thể xấu đi
* Dễ nhớ là CHÓNG MẶT KÈM TRIỆU CHỨNG BẤT THƯỜNG KHÁC NÊN ĐI KHÁM NGAY
* Chóng mặt dễ sẽ rất dễ nhưng khó cũng sẽ rất khó trong khâu chẩn đoán và điều trị.
* Hình ảnh minh hoạ từ internet và dùng AI dịch lại tiếng Việt
————————————————————
WHEN DOES DIZZINESS REQUIRE AN EMERGENCY ROOM VISIT?
- Dizziness is a very common symptom, especially in women, older adults, and people with underlying conditions such as high blood pressure, diabetes, or dyslipidemia.
- Dizziness isn't always just the simple, benign kind most of us are familiar with it can also stem from other causes such as stroke or cardiac arrhythmia. While most cases of dizziness are benign, if you experience any of the following WARNING SIGNS, you need to go to the hospital immediately:
+ Weakness or numbness in the arms/legs (especially on one side)
+ Facial drooping, slurred speech, or drinking water that leaks from one side of the mouth
+ Double vision, blurred vision, or narrowed visual field
+ Inability to walk, loss of balance, or unsteady g*it
+ Sudden, severe headache
+ Seizures
+ Fainting, confusion, drowsiness, or reduced responsiveness to stimuli (calling their name, pinching)
+ Chest pain, difficulty breathing
+ Sudden hearing loss
+ Excessive vomiting
+ Dizziness occurring right after a head injury or during the monitoring period following a head injury
+ Accompanying fever
+ Severe fatigue or overall worsening condition

* Easy way to remember: DIZZINESS PLUS ANY OTHER UNUSUAL SYMPTOM MEANS SEE A DOCTOR RIGHT AWAY
* Dizziness can be very straightforward — or very difficult — to diagnose and treat.
* Illustration from the internet, translated into Vietnamese using AI.
** Translation supported by Claude AI

Dr. Trí | Neurology & Sleep
Bs Trí | Thần kinh & Giấc ngủ

03/09/2026

NHẬT KÝ GIẤC NGỦ - CÔNG CỤ THEO DÕI RẤT TỐT TRONG MẤT NGỦ

- Nhật ký giấc ngủ (NKGN - sleep log/ sleep diary) là một trong những công cụ mình rất hay dùng cho bệnh nhân mất ngủ cũng như rối loạn giấc ngủ khác.
- Nhật ký giấc ngủ sẽ cho bs và bn cái nhìn tổng quan về lịch trình ngủ và sinh hoạt hằng ngày của bn. Từ đó bs có thể xem xét một số khía cạnh của giấc ngủ và các vấn đề liên quan để từ đó đánh giá, theo dõi, điều chỉnh chiến lược cho phù hợp.
- Đối với bn NKGN giúp người bệnh hình dung giấc ngủ hiện tại của mình thế nào, phối hợp cùng bs cá nhân hoá phác đồ điều trị cho phù hợp.
- Điều quan trọng khi ghi nhật ký: cần duy trì tối thiểu 1 tuần, lý tưởng 2 tuần liên tục, kể cả những đêm ngủ ngon, vì cần dữ liệu nền để so sánh. Ghi ngay buổi sáng, đừng để vài ngày rồi nhớ lại vì dễ bị sai. Và đừng cố ước lượng quá chính xác đến từng phút, theo dõi giấc ngủ liên tục để hoàn thành NKGN vì điều đó có thể gây tình trạng mất ngủ tệ hơn. Hãy đúng như từ nhật ký nó nên được ghi vào 1 thời điểm cố định nào đó trong ngày để tạo thói quen và liên tục, quá trình theo dõi là thoải mái không nặng nề, việc liên tục, đều quan trọng hơn sự quá chính xác (đó là kinh nghiệm của mình)
* Nếu bạn đang mất ngủ kéo dài, trước khi nghĩ đến thuốc, hãy thử ghi nhật ký giấc ngủ 2 tuần. Đó là bước đầu tiên và rẻ nhất để biết mình đang thực sự gặp vấn đề gì.
* Bn tuân thủ ghi này thì thường cũng là bn tuân thủ điều trị bs và hiệu quả cũng sẽ tốt hơn
* Đây là ảnh NKGN của một bn mới điều trị với mình. Nhìn vào đây bức tranh giấc ngủ của cô ấy dễ dàng được đánh giá hơn.

02/09/2026

TƯ THẾ NGỦ TỐT NHẤT

01/09/2026

TÂY Y ĐIỀU TRỊ MẤT NGỦ THẾ NÀO? CÓ PHẢI CHỈ DÙNG THUỐC?
* Bài viết sẽ giúp bạn hiểu hơn về điều trị mất ngủ trong tây y. Một bộ phận lớn người mất ngủ hiểu nhầm rằng tây y chỉ có thuốc ngủ? Tây y cho thuốc ngủ gây nghiện, phụ thuộc? Uống thuốc tây y là cai không được?
- Là một bs tây y được đào tạo chuyên sâu về mảng giấc ngủ và thực hành lâm sàng hàng ngày thì bs thấy khá nhiều bn hiểu như trên nhưng thực ra việc khám và điều trị mất ngủ bằng tây y phức tạp, bài bản và tốt hơn rất nhiều những gì bạn nghĩ. Do những nguyên nhân sau:
+ Chẩn đoán mất ngủ theo tây y cần thảo mãn các tiêu chuẩn nhất định chứ không phải chỉ vài đêm ngủ không được là tính mất ngủ, thức giấc giữa đêm là mất ngủ. Mất ngủ vừa là chỉ là một triệu chứng của nhiều bệnh, vừa là một rối loạn thực sự độc lập các bệnh lý khác. Ngoài ra có các bảng câu hỏi cũng như theo dõi điều trị.
+ Điều trị không không dùng thuốc: là liệu pháp luôn phải có và đầu tay trong điều trị mất ngủ, cụ thể là liệu pháp nhận thực hành vi cho bệnh mất ngủ. CBT-I không phải tư vấn chung chung mà là một liệu trình có cấu trúc rõ ràng nhưng linh hoạt. Đã được chứng minh hiệu quả qua nhiều nghiên cứu, kể cả khi triển khai qua hình thức cá nhân, nhóm, hoặc từ xa qua điện thoại/ứng dụng số.
+ Thuốc: vẫn là một phần không quan trọng nhưng không phải lúc nào cũng cần trong điều trị mất ngủ, chỉ khi cần, và khi cần thì sẽ có nhiều nhóm thuốc khác nhau để bs lựa chọn điều trị chứ không phải một đơn chung cho nhiều người. Nếu được theo dõi và điều trị đúng liệu trình tỉ lệ phụ thuộc sẽ không cao như bạn nghĩ đâu. Thậm chí rất nhiều bệnh nhân không cần dùng thuốc ngủ kéo dài (tỉ lệ cá nhân tôi có thể khoảng quanh 20% có dùng gồm thuốc cả ngắn và dài hạn). Thuốc tây y được nghiên cứu rõ ràng, có ghi thông tin tác dụng phụ, thời gian, liều lượng, thận trọng, chống chỉ định hay chỉ định rõ ràng.
+ Các chất hỗ trợ ngủ (Sleep aid): các hướng dẫn mất ngủ lớn từ Mỹ, Canada, châu Âu đều không khuyến cáo dùng do các nghiên cứu cho kết quả không đồng nhất chứ không phải chỉ không có ích. Do đó một số trường hợp việc dùng sleep aid cũng mang lại kết quả tốt hơn là không dùng.
+ Các liệu pháp hiện đại hơn hoặc phương tiện chẩn đoán hiện đại hơn: Đa ký giấc ngủ sẽ thực hiện ở một số trường hợp cụ thể đánh đánh giá sâu hơn mất ngủ, kích thích từ trường xuyên sọ sẽ được thực hiện ở mốt số đối tượng đặc biệt,… và nhiều hướng khác đang nghiên cứu.
+ Điều trị đa phương thức: không chỉ một bs sẽ điều trị cho bạn mà đôi khi bạn cần nhiều hơn phù thuộc và mất ngủ của bạn chỉ đơn thuần hay nó là có thể có nguyên nhân từ một rối loạn khác như hội chứng chân không yên, đau, rối loạn nhịp thức ngủ, ngưng thở khi ngủ…
+ Bác sĩ chuyên sâu giấc ngủ: giấc ngủ được đào tạo riêng biệt chuyên sâu để giải quyết các rối loạn liên quan đến giấc ngủ từ mất ngủ, ngáy, ngưng thở khi ngủ… và nhiều vấn đề khác nên bs giấc ngủ sẽ có các nhìn tổng quan nhưng chuyên sâu chi tiết về một loại rối loạn mà bạn đang gặp phải mà biểu hiện bạn nghĩ là mất ngủ. Điều này giúp chẩn đoán chính xác hơn, chuyên sâu hơn và tất nhiên hiệu quả điều trị cũng tốt hơn.
* Tóm lại:
- Tây y trị mất ngủ không đồng nghĩa với kê thuốc ngủ cho xong. Mà kết hợp nhiều liệu pháp.
- Các bước chẩn đoán và điều trị tây y cho mất ngủ khá rõ ràng, bằng chứng tương đối tốt.
- Cá nhân mình thấy bên Y học cổ truyền có câu kết hợp y học dân cổ truyền và y học hiện đại. Thì mình cũng có thể kết hợp y học tây y và một số huyệt trong điều trị mất ngủ của đông y cũng sẽ tăng tỉ lệ thành công.
- Cơ chế gây bệnh và duy trì bệnh trong tây y khá rõ ràng dù chắc chắn là chưa đủ hết.
- Bs chuyên sâu giấc ngủ có những lợi thế và chuyên môn sâu sẽ giúp bạn điều trị tốt hơn.
** Điều cuối cùng tôi muốn nhắn gửi là tây y điều trị mất ngủ rất bài bản nếu bạn gặp đúng thấy thuốc vừa có chuyên môn vừa có thời gian cho bạn. Và điều trị mất ngủ là một hành trình tương đối khó khăn chứ không dễ dàng, và có cả trường hợp phải dùng các biện pháp này kéo dài hàng năm trời bởi thật sự không phải ai cũng điều trị vài ba ngày là hết. Tây y cũng được, Đông y cũng được hay cả hai cũng được (cá nhân mình thì nên thiên một cái nếu điều trị hai cái cùng lúc, nhất là khi đưa vào người vì thực sự bs bên này đâu biết bs bên kia cho gì, có tương tác gì không).
* Ảnh: tạo bằng chatGPT

31/08/2026

31/08/2026

ĐAU ĐẦU LÀ PHẢI ĐO ĐIỆN NÃO (EEG)?

- Nhiều bệnh nhân đau đầu đến khám và đòi đo điện não vì nghe người khác nói phải đo, vì thấy lúc trước được đo, vì muốn làm cho chắc ăn, vì đi khám đau đầu mà chỉ có khám không làm gì… Vậy rốt cuộc là nên đo không? Câu trả lời có thể làm bạn thất vọng. Đó là KHÔNG LÀM THƯỜNG QUY điện não ở bệnh nhân đau đầu!! Vì:
+ Không có giá trị chẩn đoán phân loại các dạng đau đầu.
+ Ít có giá trị tầm soát được u não hay tổn thương cấu trúc trong não. Nếu nghi ngờ thì CT/MRI sọ não mới là lựa chọn phù hợp.
+ Kết quả EEG bất thường không đặc hiệu ở khoảng 10%, thậm chí bất thường dạng động kinh ở người lớn khoẻ mạnh khoảng 1% và 6% ở người già khỏe mạnh -> kết quả này có thể gây hoang mang, chẩn đoán nhầm, điều trị không cần thiết.
+ Tốn kém, mất thời gian mà không thay đổi hướng xử trí.
- Vậy khi nào EEG mới có ích?
+ Khi đau đầu đi kèm triệu chứng gợi ý động kinh như có aura không điển hình kiểu migraine (liệt nữa người, thân não) hoặc đau đầu có rối loạn ý thức hoặc đau đầu có liên quan cơn động kinh
* TÓM LẠI: đau đầu thường ít khi cần dùng điện não. Chỉ có vài tình huống là cần thiết như đau đầu liên quan động kinh, đau đầu kèm rối loạn ý thức, đau đầu migraine có aura không điển hình.
* Ảnh: Internet

30/08/2026

KHI NÀO BẠN CẦN CHỤP CTSCAN/MRI SỌ NÃO?
* Đa số các loại đau đầu không cần chụp CT/MRI nếu hỏi bệnh và thăm khám kỹ lưỡng. Một số tình huống bs cần cho chụp khi có các dấu hiệu cờ đỏ (red flag) mà trong tiếng anh viết tắc là SNOOP4:
- S – Systemic Symptoms / Diseases (Triệu chứng toàn thân hoặc bệnh nền): sốt, sụt cân không rõ nguyên nhân. Tiền sử ung thư, nhiễm HIV hoặc hệ miễn dịch suy giảm.
- N – Neurologic Symptoms / Signs (Dấu hiệu thần kinh bất thường): Yếu liệt tay chân, tê bì một bên cơ thể, co giật, lú lẫn, thay đổi tính cách hoặc tri giác. Nhìn đôi, mờ mắt đột ngột.
- O – Onset Sudden (Khởi phát đột ngột): Cơn đau đầu sét đánh (thunderclap headache), đạt đỉnh dữ dội chỉ trong vài giây đến dưới 1 phút.
- O – Older Age (Tuổi cao): Cơn đau đầu mới ở người trên 50 tuổi.
- P4 – 4 nhóm chữ P (Các đặc điểm tiến triển và kích thích):
+ Papilledema: Phù g*i thị giác (phát hiện khi soi đáy mắt).
+ Positional aggravation: Đau đầu thay đổi theo tư thế (đau hơn khi nằm hoặc khi đứng dậy).
+ Precipitated by Valsalva: Đau đầu tăng hoặc khởi phát khi ho, hắt hơi, rặn hoặc tập thể dục gắng sức.
+ Progressive / Pattern change: Cơn đau ngày càng tồi tệ hơn theo thời gian hoặc thay đổi hẳn tính chất so với các kiểu đau đầu trước đây.
* Một số sẽ có đến 10P như thêm Pregnancy (phụ nữ mang thai hoặc hậu sản), Post-traumatic onset of headache (đau đầu sau chấn thương)…
* Còn việc lựa chọn loại hình ảnh nào CT/MRi, có thuốc hay không thuốc, có cần chuỗi xung nào đặc biệt hoặc một quy trình nào đặc biệt không, và một số tình huống đặc biệt khác…
bs chỉ định sau khi khám vì giá trị của chúng khác nhau.
* Nguồn ảnh: internet

29/08/2026

MUỐN ĐIỀU TRỊ CHÓNG MẶT HIỆU QUẢ PHẢI TÌM NGUYÊN NHÂN ĐẰNG SAU NÓ

Chóng mặt chỉ là triệu chứng của nhiều nhóm bệnh lý khác nhau từ nguyên nhân tiền đình, tim mạch, tâm lý - tâm thần, nguyên nhân khác. Vì triệu chứng chóng mặt đôi khi rất khó để mô tả gọi tên nên bệnh nhân chỉ dùng chóng mặt là từ chung chung trong khi y học có rất nhiều từ mô tả khác nhau và chúng có ý nghĩa khác nhau để định hướng bệnh. Nhiều bệnh nhân biểu hiện “chóng mặt” nhưng nguyên nhân thì khác nhau, và chỉ khi tìm ra nguyên nhân hoặc nhóm nguyên nhân gây bệnh thì việc điều trị mới hiệu quả.
- Tối qua khám bệnh nhân nữ tầm 40 tuổi chóng mặt do sỏi tai uống 3 ngày thuốc không đỡ mà còn ngủ mệt. Thì sau khi xử lí tầm 15ph bệnh nhân sáng nay đỡ 80%.
- Một bệnh nhân khoảng gần 60 tuổi chóng mặt kèm đau đầu thì uống đủ thuốc mà không hết, vợ cũng nghĩ sỏi mà minh khám khai thác lại thì sỏi thì chắc chắn không phải rồi còn lại khả năng do bệnh nhân này ngưng thở khi ngủ là cao hơn dù không béo phì, nhưng kiểu hình tuổi tác và các đặc điểm khác đều ủng hộ. Hẹn qua lễ đo giấc ngủ.
- Một bệnh khác tầm 35 tuổi vào viện vì chóng mặt nhưng khám khai thác thì kiểu này là choáng váng và tiền ngất chứ không giống chóng mặt thực sự. Mạch hơi chậm nên tiếp tục đeo thiết bị theo dõi nhịp tim 24h và huyết áp 24h xem lại.
- Một bệnh nhân nữ tầm 45 tuổi vào viện vì nôn kèm chóng mặt nhưng khám thì không phải chóng mặt thực sự mà có cơn thoáng mất ý thức. Khai thác thì không rõ ràng quá, điện não chưa thấy gì. Nghĩ đến động kinh nên sẽ cho đo điện não kéo dài. Hiện tại MRI 1.5T chưa thấy gì nhưng bệnh viện không có 3T để đánh giá theo Harness-MRI.
- Bệnh nhân tầm 50 tuổi chóng mặt theo tư thế đứng khám thì kèm nhiều dấu khác chẩn đoán teo đa hệ thống thể Parkinson MSA-P có hạ huyết áp tư thế đứng kiểu thần kinh. Đo huyết áp khi nằm 120/80mmHg, đứng 3 phút chỉ 80/60mmHg.
- Tháng hơn 2 tháng một cô chóng mặt dai dẵng điều trị mãi không đỡ sau 2 tháng điều trị nay đã ổn với chẩn đoán chóng mặt tư thế nhận thức dai dẵng PPPD.
- Cách chứng hơn 6 tháng một chú chóng mặt nhẹ nhưng cứ đi loáng choáng khó chịu nghi ngờ có vấn đề tiền đình trung ương cho MRI sọ não thì nhồi máu tiểu não. Sau 6 tháng hiện ổn định hơn.
- Cách hơn 2 tháng BN khác chóng mặt có ù tai kèm chóng mặt và một số triệu chứng khác chẩn đoán Menierre điều trị nay đã ổn.
- Một BN khác đến nói chóng mặt kèm thoái hoá cột sống cổ và có đau cổ gáy nên cứ định ninh là vấn đề ở cổ gây nên nhưng khi khám thì vấn đề nó nằm ở mất ngủ. Sau thời gian điều trị giấc ngủ cải thiện thì cảm giác não sương mù đó mất đi chứ không phải là chóng mặt, bởi nó không phải chữ chóng mặt đúng nghĩa.
- Tuần trước có chị gái tầm 30 tuổi khám vì cứ đau đầu là chóng mặt. Khám lại thì đây là đau đầu Migraine, tiền đình này nữa là Migraine tiền đình. Hướng dẫn bệnh nhân tránh trigger thức ăn và điều trị đợt cấp hiệu quả.
- Hôm qua khám chéo cho bệnh nhân than chóng mặt yếu tay chân. Khám 20ph hỏi các kiểu thì đúng là c nay có chóng mặt thật nhưng đó là tháng trước còn giờ nó là triệu chứng chung của mệt mỏi sau nhiễm siêu vi và chỉ cần điều trị nâng đỡ chờ vài hôm nó hết.

PS1: Tóm lại chóng mặt chỉ là một triệu chứng của rất nhiều bệnh lý khác nhau. Cận lâm sàng chỉ được chỉ định khi bác sĩ lựa chọn và khi thấy nó cần thiết. Lúc MRI, lúc điện tim, lúc huyết áp, lúc điện não, lúc CT sọ có thuốc, lúc siêu âm doppler mạch và nhiều trường hợp là không cần làm gì thêm. Chứ không phải lúc nào cũng MRI đâu những bệnh nhân/khách hàng thân yêu của tui. Và khám và hỏi bệnh là khâu quan trọng nhất không phải bàn cãi gì cả trong chóng mặt.
PS2: Vậy chóng mặt do thiếu máu lên não, do bó cơ thì sao. Vẫn có nhưng không nhiều như mọi người vẫn nghe đâu. Trong các nghiên cứu về tỉ lệ chóng mặt cũng đã chứng mình và thực tế lâm sàng nó cũng vậy.
PS3: Lựa chọn điều trị là thuốc, các bài tập, giáo dục, tâm lý, thở máy khi ngủ… nó phụ thuộc vào nguyên nhân của bạn là gì.

27/08/2026

ĐỘT QUỴ VÀ HÀNH TRÌNH TÌM LẠI CUỘC SỐNG
- Cứ 4 người tiếp tục sống sau 25 tuổi sẽ có 1 người đột quỵ.
- Đây là bộ video của Tổ chức New Zealand Stroke Education Trust (NZSET). Nhằm hỗ trợ quá trình hồi phục sau đột quỵ, cải thiện sức khỏe não bộ và nâng cao chất lượng cuộc sống. Các video này được thiết kế dành cho người đã bị đột quỵ, gia đình và người chăm sóc của họ, cũng như các chuyên gia y tế. Nội dung trình bày các bài tập thực hành và phương pháp phục hồi chức năng nhằm cải thiện khả năng vận động, thăng bằng, sức mạnh, phối hợp, nói, nuốt, thư giãn và các hoạt động hằng ngày.
Ps: Link video dưới bình luận