02/07/2026
Bản cập nhật Rome V (được công bố chính thức vào tháng 4-5/2026) vừa qua đã mang lại những thay đổi lớn nhất trong vòng một thập kỷ đối với việc chẩn đoán và điều trị các Rối loạn tương tác trục Não - Ruột (DGBIs), trong đó tiêu điểm là Hội chứng ruột kích thích (IBS).
Dưới đây là các điểm cập nhật cốt lõi, thay thế cho tiêu chuẩn Rome IV (2016) trước đó:
1. Cập nhật Tiêu chuẩn Chẩn đoán IBS theo Rome V
Thay đổi lớn nhất của Rome V là hướng tới thực hành lâm sàng nhiều hơn và nới lỏng một số tiêu chí quá khắt khe của Rome IV.
Đưa "Cảm giác khó chịu" (Discomfort) quay trở lại: Ở Rome IV, tiêu chuẩn bắt buộc phải là "đau bụng". Tuy nhiên, thực tế lâm sàng cho thấy nhiều bệnh nhân chỉ cảm thấy đầy chướng, áp lực, bứt rứt hoặc khó chịu vùng bụng mà không hẳn là đau. Rome V đã chính thức đưa cụm từ "đau bụng hoặc khó chịu vùng bụng" trở lại.
Hạ thấp tần suất xuất hiện triệu chứng:
Rome IV: Đau bụng trung bình ít nhất 1 ngày/tuần.
Rome V: Đau hoặc khó chịu vùng bụng ít nhất 3 ngày/tháng trong vòng 3 tháng gần nhất (khởi phát triệu chứng ít nhất 6 tháng trước đó). Sự thay đổi này giúp nhiều bệnh nhân dễ dàng tiếp cận với việc chẩn đoán và điều trị sớm hơn.
Loại trừ đau bụng liên tục (Continuous pain): Triệu chứng của IBS phải mang tính chất tái phát từng đợt (recurrent), không phải liên tục. Nếu đau bụng âm ỉ liên tục, Rome V sẽ phân loại sang một nhánh khác gọi là Hội chứng đau bụng do trung ương điều hòa (CAPS) để tránh nhầm lẫn trong điều trị.
Mối liên hệ với đại tiện: Triệu chứng đau/khó chịu vẫn phải đi kèm với ít nhất 2 trong 3 yếu tố:
Liên quan đến việc đại tiện (giảm hoặc tăng sau khi đi cầu).
Thay đổi tần suất đi tiêu (đi nhiều hơn hoặc ít hơn).
Thay đổi hình dạng/tính chất phân (theo thang đo Bristol).
2. Xu hướng mới trong Điều trị IBS theo Rome V
Về mặt điều trị, Rome V nhấn mạnh mô hình tiếp cận đa chuyên khoa (Multidisciplinary Care) và đưa các liệu pháp không dùng thuốc lên hàng đầu, thay vì coi chúng là "liệu pháp thay thế" như trước đây.
Chính thức công nhận Dinh dưỡng là điều trị cốt lõi: Chế độ ăn (đặc biệt là chế độ ăn giảm FODMAP) giờ đây được xếp vào nhóm điều trị ban đầu (primary care) ngang hàng với thuốc, chứ không còn là phương án phụ trợ.
Nhấn mạnh liệu pháp Tâm lý - Hành vi: Do làm rõ hơn cơ chế sinh bệnh học liên quan đến trục Não - Ruột, Rome V khuyến khích áp dụng sớm các liệu pháp như: Liệu pháp nhận thức hành vi (CBT), Thôi miên hội chứng ruột kích thích (Gut-directed hypnotherapy) để điều hòa lại tín hiệu thần kinh giữa não và hệ tiêu hóa.
Cá thể hóa thuốc theo thể lâm sàng (IBS-C, IBS-D, IBS-M): Việc dùng thuốc (giảm co thắt, nhuận tràng thẩm thấu, kháng sinh điều hòa vi khuẩn ruột như Rifaximin, hay thuốc điều hòa thần kinh liều thấp) vẫn được áp dụng chặt chẽ dựa trên triệu chứng trội của từng bệnh nhân.
Điểm mấu chốt: Rome V tiếp tục loại bỏ hoàn toàn chữ "Chức năng" (Functional) trong tên gọi các bệnh lý này để giảm bớt sự kỳ thị, khẳng định IBS là một bệnh lý có tổn thương sinh học rõ ràng ở mức độ vi mô (sự nhạy cảm thần kinh, hệ vi sinh đường ruột, nhu động ruột), chứ không phải là "bệnh do tâm lý hay tưởng tượng" của người bệnh.
