27/08/2026
Chỉ vì tin rằng 3 loại Nước dừa, nước cam và nước ép cà chua là đồ uống “tốt cho thận, bổ thận” mà chị H. 50 tuổi sống tại Bắc Ninh phải gắn liền cuộc sống của mình với chiếc máy chạy thận.
Tôi gặp chị H. vào cuối một buổi chiều.
Phòng bệnh yên lặng đến mức nghe rõ tiếng máy truyền dịch nhỏ giọt. Chị ngồi co ro trên giường, tay vẫn còn cắm kim, mắt nhìn xuống sàn.
Tôi mở lại kết quả xét nghiệm của chị trước thời điểm bắt đầu lọc máu:
– Creatinin tăng trên 400 µmol/L
– Ure máu tăng cao
– Mức lọc cầu thận eGFR chỉ còn khoảng 15–18 ml/phút/1,73m²
– Albumin niệu vẫn ở mức cao
– Huyết áp không còn được kiểm soát ổn định
“Kết quả xét nghiệm kết hợp với toàn bộ phim CT và siêu âm cho thấy chức năng thận của chị đã suy giảm nghiêm trọng.”
Với creatinin trên 400 µmol/L, mức lọc cầu thận chỉ còn khoảng 15–18 ml/phút/1,73m² cùng những rối loạn hiện tại, chị đang ở rất gần giai đoạn phải chuẩn bị cho điều trị thay thế thận như lọc máu hoặc ghép thận
Nếu chức năng tiếp tục giảm hoặc xuất hiện những biến chứng không thể kiểm soát bằng điều trị nội khoa, chị có thể phải tiến hành lọc máu.”
Tôi mở lại hồ sơ bệnh án cũ trên hệ thống.
Ba năm trước, chị từng đến khám tại đây.
Khi ấy, kết quả đã cho thấy chức năng thận bắt đầu suy giảm, kèm dấu hiệu tổn thương thận kéo dài.
Thận đã có vấn đề nhưng chưa đến mức phải lọc máu. Nếu được điều trị, kiểm soát huyết áp, theo dõi xét nghiệm và điều chỉnh chế độ ăn phù hợp, chị vẫn còn cơ hội làm chậm quá trình tiến triển của bệnh.
Tôi kéo màn hình lại gần rồi hỏi:
“Chị còn nhớ lần khám này không?”
Chị nhìn rất lâu rồi gật đầu:
“Dạ, tôi nhớ bác sĩ.”
“Từ đó đến nay chị có tái khám đều không?”
Chị im lặng vài giây rồi lắc đầu:
“Lúc ấy tôi vẫn thấy khỏe. Tôi nghĩ chỉ cần ăn uống tốt hơn là được.
Điều đáng tiếc là từ sau lần khám đó, chị gần như tự chăm sóc mình bằng những lời khuyên đọc được trên mạng.
Tôi hỏi:
“Hằng ngày chị ăn uống như thế nào?”
Chị mở điện thoại.
Trong đó là rất nhiều hình ảnh các bữa ăn được chụp lại. Gần như ngày nào cũng giống nhau:
– Buổi sáng uống một cốc nước cam
– Buổi trưa uống một quả dừa
– Buổi chiều uống thêm một cốc nước ép cà chua
– Các bữa chính ăn nhiều salad và rau luộc
– Gần như bỏ cơm trắng, chuyển sang gạo lứt
– Ăn rất ít thịt, cá
Chị nói:
“Tôi đọc thấy cam nhiều vitamin C, giúp tăng sức đề kháng.”
“Nước dừa vừa mát vừa bổ sung điện giải.”
“Cà chua có chất chống oxy hóa, tốt cho tim mạch.”
“Gạo lứt nhiều chất xơ, tốt hơn cơm trắng.”
“Tôi nghĩ toàn là thực phẩm tự nhiên thì chắc chắn sẽ tốt cho thận.”
Có hôm người nhà nhắc uống như vậy nhiều quá, chị còn nói:
“Đây có phải nước ngọt hay bia rượu đâu mà sợ.”
“Tôi đang uống để bồi bổ và thanh lọc cơ thể.”
Tôi hỏi:
“Trong thời gian đó, chị có thấy cơ thể thay đổi gì không?”
Chị cười nhạt:
“Có chứ bác sĩ. Nhưng lúc nào tôi cũng nghĩ chắc cơ thể đang thải độc.”
Ban đầu, chị chỉ thấy mệt hơn một chút.
Buổi sáng thức dậy vẫn uể oải.
Đi chợ một lúc đã hụt hơi.
Leo vài tầng cầu thang phải dừng lại nghỉ.
Sau đó là những cơn chuột rút về đêm.
Có hôm tim đập nhanh bất thường.
Có lần vừa đứng dậy chị đã choáng, phải bám vào thành giường.
Mắt cá chân bắt đầu phù vào cuối ngày.
Buổi sáng, mí mắt có hôm cũng sưng nhẹ.
Nhưng chị đều bỏ qua.
Chị tin rằng mình không ăn đồ chiên rán, không uống rượu bia và chỉ sử dụng thực phẩm “healthy” nên bệnh thận sẽ không thể nặng lên.
Cho đến một buổi chiều, khi đang chuẩn bị cơm trong bếp, chị đột nhiên thấy khó thở.
Tim đập nhanh, không đều.
Hai bàn tay run lên.
Mồ hôi lạnh chảy thành dòng.
Chồng chị phải vội vàng đưa chị vào viện cấp cứu.
Kết quả kiểm tra cho thấy chức năng thận đã suy giảm sâu. Cơ thể xuất hiện rối loạn điện giải, ứ dịch và các chất thải không còn được đào thải hiệu quả.
Sau quá trình đánh giá và điều trị, tình trạng của chị tiếp tục tiến triển. Khi các biến chứng không còn kiểm soát tốt bằng điều trị nội khoa, chị phải bắt đầu lọc máu chu kỳ.
Tôi giải thích thật chậm:
“Điều nguy hiểm không nằm ở riêng quả cam, quả dừa, quả cà chua hay bát cơm gạo lứt.”
“Những thực phẩm này không xấu và cũng không phải nguyên nhân duy nhất khiến chị phải chạy thận.”
“Vấn đề là chị đã có bệnh thận từ trước nhưng không tái khám, đồng thời duy trì một chế độ ăn không phù hợp mà không biết khả năng đào thải của thận đã thay đổi.”
Tôi giải thích:
“Thận giống như một hệ thống lọc. Khi chức năng thận suy giảm, lượng kali, nước và các chất dư thừa không còn được đào thải hiệu quả. Vì vậy, chế độ ăn phải được điều chỉnh theo giai đoạn bệnh và kết quả xét nghiệm.”
- Nước dừa, nước cam và nước ép cà chua đều cung cấp kali. Nếu dùng cả ba mỗi ngày, tổng lượng kali và dịch nạp vào có thể vượt quá khả năng đào thải của thận. Gạo lứt cũng thường chứa nhiều kali và phospho hơn gạo trắng.
- Trong khi đó, ăn quá nhiều rau quả nhưng cắt giảm cơm, thịt cá quá mức có thể khiến cơ thể thiếu năng lượng, thiếu đạm, mất cơ và suy dinh dưỡng.
- Kali máu tăng cao có thể gây yếu cơ, tê bì, hồi hộp và rối loạn nhịp tim. Tuy nhiên, người bệnh không nên tự ý kiêng sạch rau quả mà cần điều chỉnh theo xét nghiệm và hướng dẫn của bác sĩ. Không thực phẩm nào có thể thay thế thuốc và việc tái khám định kỳ.
Chị ngồi nghe, không nói gì.
Một lúc sau mới hỏi:
“Nếu tôi biết những điều này sớm hơn thì sao, bác sĩ?”
Tôi nhìn những kết quả trước mặt.
Có những câu hỏi mà bác sĩ nào cũng ước bệnh nhân hỏi mình sớm hơn vài năm.
Tôi nói:
“Không ai có thể khẳng định chắc chắn bệnh sẽ không tiến triển.”
“Nhưng nếu chị tái khám đều, dùng thuốc đúng chỉ định, kiểm soát huyết áp và điều chỉnh chế độ ăn dựa trên xét nghiệm, chúng ta có thể đã phát hiện những thay đổi sớm hơn và có thêm cơ hội làm chậm quá trình suy giảm chức năng thận.”
Không lâu sau đó, chị bắt đầu chạy thận.
Mỗi tuần 3 buổi.
Mỗi buổi gần 4 tiếng.
Dưới ánh đèn trắng lạnh, máu từ cánh tay chị đi qua những đường dây và quả lọc rồi trở lại cơ thể.
Những vết kim cũ chưa kịp mờ đã có thêm những vết mới.
Có lần chị nói với tôi:
“Mỗi lần nhìn cánh tay đầy vết kim, tôi lại muốn quay mặt đi.”
“Có những đêm tôi nằm khóc vì nghĩ đến con.”
“Con gái tôi mới lên cấp ba.”
“Tôi chỉ sợ một ngày nào đó mình không còn đủ sức để lo cho con nữa.”
Nói đến đó, chị cúi đầu rất lâu.
Căn phòng chỉ còn tiếng máy lọc máu đều đều vang lên.
Điều khiến tôi tiếc nhất là chị thực sự đã cố gắng chăm sóc sức khỏe.
Chị không buông thả.
Không ăn uống tùy tiện.
Không rượu bia.
Chỉ tiếc là chị lựa chọn những thứ nghe có vẻ rất tốt.
Chứ không phải những gì phù hợp với bệnh của mình.
Sau khi gặp nhiều trường hợp tương tự, tôi nhận ra người bệnh không chỉ cần thuốc.
Họ còn cần hiểu:
– Mình đang mắc bệnh gì
– Nên lựa chọn thực phẩm nào
– Cần hạn chế món gì
– Ăn bao nhiêu là phù hợp
– Và vì sao phải điều chỉnh như vậy
Đó cũng là lý do tôi biên soạn cuốn “Liệu Pháp Dinh Dưỡng Cho Mọi Loại Bệnh”.
Trong cuốn sách, tôi hệ thống:
– Nguyên tắc dinh dưỡng cho hơn 60 bệnh thường gặp
– Những thực phẩm nên lựa chọn và cần lưu ý
– Vì sao món tốt với người khỏe chưa chắc phù hợp với người bệnh
– Cách xây dựng bữa ăn cân đối, tránh kiêng khem cực đoan
– Hơn 500 món ăn, công thức và thực đơn để người bệnh dễ tham khảo tại nhà
Cuốn sách không thay thế thuốc, bác sĩ hay phác đồ điều trị.
Nó cũng không thể giúp người đã suy thận giai đoạn cuối ngừng chạy thận.
Nhưng tôi mong cuốn sách có thể giúp người bệnh bớt hoang mang giữa quá nhiều thông tin trái chiều và tránh lặp lại những cách ăn chưa phù hợp mỗi ngày.
Ba tháng sau, chị H. quay lại tái khám.
Khẩu phần của chị đã được điều chỉnh phù hợp hơn.
- Chị ăn ngon miệng hơn.
- Cân nặng tăng trở lại 4kg.
- Thể trạng và cân nặng dần ổn định hơn.
- Kali, phospho và tình trạng dinh dưỡng cũng được kiểm soát sát hơn.
Nhưng chạy thận vẫn phải tiếp tục.
Trước khi ra về, chị nhìn tôi rồi nói:
“Giá như tôi hiểu những điều này sớm hơn.”
Tôi im lặng vài giây.
Vì có những cơ hội đáng lẽ đã nằm trong rất nhiều bữa ăn trước đó.
Nếu bạn hoặc người thân đang mắc bệnh thận, tiểu đường, gan nhiễm mỡ, huyết áp, gout hoặc các bệnh mạn tính khác, có thể tham khảo cuốn sách chính hãng do tôi biên soạn:
👉 “Liệu Pháp Dinh Dưỡng Cho Mọi Loại Bệnh”
Tác giả: BS. Vũ Trọng Hùng
Phát hành bởi Nhà xuất bản Lao Động
Thông tin sách tại đây:
https://www.nowlife.vn/lieu-phap-dinh-duong/?utm_source=Tom196
Sai một bữa ăn chưa chắc khiến bệnh nặng lên. Nhưng sai cách ăn lặp lại mỗi ngày mới là điều khiến người ta phải trả giá. Mong cuốn sách giúp mọi người hiểu đúng dinh dưỡng, để mỗi bữa ăn không còn là sự phỏng đoán.
