04/06/2026
Một tổng quan hệ thống và phân tích gộp mới trên BMJ 2026 đặt lại câu hỏi cho thói quen tư vấn canxi và vitamin D đại trà tại nhà thuốc.
Nghiên cứu của Massé O và cộng sự tổng hợp 69 RCT, với 153.902 người tham gia. Đa số là người lớn tuổi sống tại cộng đồng, không thuộc nhóm nguy cơ cao và không đang điều trị loãng xương bằng thuốc.
Kết quả chính cho thấy bổ sung vitamin D đơn độc hầu như không làm giảm nguy cơ gãy xương hoặc té ngã. Với gãy xương bất kỳ, RR là 1,00; với té ngã, RR là 1,01. Trong nhóm dân số được nghiên cứu, vitamin D đơn độc không tốt hơn placebo cho mục tiêu phòng gãy xương và té ngã.
Canxi đơn độc cũng không cho thấy lợi ích rõ ràng.
Phối hợp canxi + vitamin D có đạt ý nghĩa thống kê ở một số kết cục, ví dụ gãy xương bất kỳ RR 0,91. Tuy nhiên, mức giảm tuyệt đối nhỏ: khoảng 1%, tương ứng NNT khoảng 100; riêng gãy cổ xương đùi NNT khoảng 333. Mức lợi ích này thấp hơn ngưỡng mà nhóm tác giả định trước để xem là có ý nghĩa lâm sàng. Khi loại một thử nghiệm cũ trên nhóm cụ bà sống trong viện dưỡng lão, tuổi rất cao, thiếu vitamin D và khẩu phần canxi rất thấp, ý nghĩa thống kê của một số kết quả cũng biến mất.
Cần lưu ý nghiên cứu này không nói rằng canxi và vitamin D “vô dụng”. Dữ liệu nghiên cứu cho thấy không có cơ sở vững để bổ sung thường quy cho người lớn sống tại cộng đồng, không nguy cơ cao, với mục tiêu phòng té ngã hoặc phòng gãy xương.
Nghiên cứu này cũng không áp dụng trực tiếp cho bệnh nhân đang điều trị loãng xương bằng thuốc như bisphosphonate hoặc denosumab. Với nhóm này, canxi và vitamin D vẫn thường là điều trị nền đi kèm theo guideline. Tương tự, người thiếu vitamin D thật sự, khẩu phần canxi quá thấp, bệnh xương chuyển hóa hoặc nhóm nguy cơ đặc biệt cần được đánh giá riêng.
Vậy chúng ta có thể rút ra gì cho thực hành chăm sóc Dược tại cộng đồng?
Không nên tư vấn mặc định “người lớn tuổi là nên uống canxi/vitamin D để khỏi té ngã, khỏi gãy xương”.
Nên hỏi thêm: bệnh nhân có đang điều trị loãng xương không, có tiền sử gãy xương hay té ngã không, khẩu phần canxi ra sao, có nguy cơ thiếu vitamin D không, có bệnh thận hoặc tiền sử sỏi thận không, và đang dùng thuốc gì.
Riêng phòng té ngã ở người cao tuổi, hướng can thiệp có cơ sở hơn thường là vận động phù hợp, tập thăng bằng - sức cơ, rà soát thuốc gây chóng mặt/buồn ngủ, kiểm tra thị lực và điều chỉnh môi trường sống.
Canxi và vitamin D không nên được bán như một “bảo hiểm xương khớp” cho mọi người. Tư vấn tốt không phải là bán thêm sản phẩm, mà là chọn đúng người cần dùng.
Nguồn: Massé O et al, BMJ 2026;393:e088050
