27/02/2026
Một bài viết khá hay về việc có nên cho con dùng các loại thiết bị điện tử hay không? Mẹ Cam chia sẻ lại để các bố mẹ/ người chăm sóc trẻ có thể đọc và suy ngẫm nhé!....
Với mình, không cho con xem tivi, điện thoại thực ra... rất dễ.
Lưu ý: Bài viết chỉ nói đến phạm vi trong gia đình.
Nhiều người hỏi vợ chồng mình: "Dạy con sao mà con không xem tivi/điện thoại hay vậy?". Thú thật là tụi mình không hề có bí kíp gì cao siêu cả.
"Bí kíp" duy nhất và quan trọng nhất chỉ là: Không đưa điện thoại cho con chơi, không bật tivi cho con xem (nhà mình không có chiếc tivi nào luôn). Nghe có vẻ huề vốn đúng không? Nhưng sự thật chỉ vỏn vẹn nhiêu đó.
Vậy tại sao một điều vốn hiển nhiên trong thời đại của 30-40 năm trước (khi chúng ta cũng là những đứa trẻn lên 3, lên 4) lại trở thành khó khăn với chúng ta và con cái chúng ta trong thời đại hiện nay tới vậy? Hãy cùng mình điểm qua vài điều mấu chốt.
1. Không có đứa trẻ nào sinh ra đã biết TỰ đòi chơi điện thoại hay xem tivi.
Bạn có nhớ lần đầu tiên đó không? Rõ ràng không phải là một ngày đẹp trời, con ngồi đó, bỗng dưng nảy ra ý định: "Ê hay là giờ mình thử xin ba mẹ cho xem điện thoại/tivi ta?" rồi hành trình xin xỏ, "mè nheo" bắt đầu... Không, luôn là người lớn chúng ta tự tay đưa cho con. Lần 1, lần 2, lần 3, và lần thứ... không đếm xuể. Và rất nhiều khi, chúng ta làm điều đó trước cả khi con... biết nói để xin (là khi thậm chí con chưa đủ 1 tuổi).
Khi việc giải trí ngày càng trở thành một sự phụ thuộc thì thời gian chúng ta đưa chiếc điện thoại/tivi cho con yên, bắt đầu tăng dần, từ khi chỉ có các bữa ăn, tiến lên thành những lúc người lớn bận việc... rồi có khi là gần cả ngày. Và khi con giãy giụa khi không được cung cấp, ta trách mắng: Hư! Đòi miết đòi miết hà!
Nhưng từ đâu và từ bao giờ mà con biết đòi và buộc phải đòi? Là do chính người lớn chúng ta đã trao cho con, phải không ạ? Chừng nào chúng ta còn không tự nhận lãnh trách nhiệm chính thì rất khó để thay đổi. Bởi vì một lần nữa, không một đứa trẻ nào đang say mê thiết bị điện tử mà lại có khả năng tự rời bỏ: Thôi, từ nay con không thèm nữa. Mọi chuyện chỉ bắt đầu khi người lớn quyết định mà thôi.
2. Vậy cái khó của chúng ta là gì?
Nhiều người nói với mình rằng: Cuộc đời mình rối bời kể lúc sinh con ra. Sinh một đứa trẻ thì không vất vả nhưng để nuôi được thì sao vất vả dữ vậy?!
Vất vả vì trẻ con thì không phải là người lớn. Trẻ con có... cái lý của trẻ con. Và khi chúng ta mãi không hiểu cái lý đó của trẻ, mà lại gò ép con theo cách mà chúng ta kỳ vọng thì khi đó, những mệt mỏi và sai lầm cứ thế nối tiếp nhau.
Trẻ con ở lứa tuổi 0-7 tuổi (tức là suốt 7 năm đầu tiên của cuộc đời) vốn đang học thông qua VẬN ĐỘNG VÀ LÀM. Không phải thông qua việc ngồi yên, thụ động tiếp thu. Đây chính là điểm mấu chốt khiến cho việc nuôi dạy một đứa trẻ ngày càng thách thức trong thời đại hiện nay. Khi mà...
- Các thành phố lớn ngày càng thiếu không gian tự nhiên cho trẻ vận động và sáng tạo (chỉ có không gian tự nhiên mới khơi dậy được sáng tạo, và khi có sáng tạo thì mới không có chuyện trẻ liên tục than chán)
- Các công việc chân tay để trẻ có cơ hội được quan sát và tham gia cùng dần biến mất trong nhiều gia đình hiện đại (vì đã có máy làm hết)
- Người lớn vì vừa muốn nhanh được việc, vừa sợ dơ nên thường làm giúp trẻ: nên trẻ dù có muốn cũng không thể học thông qua làm.
- Quá THỪA công cụ giải trí (điện thoại, tivi, đồ chơi tinh xảo...), trong khi đó, quá THIẾU hoạt động và môi trường để trẻ thực sự học hỏi từ chính đời sống thực...
Những khó khăn này không còn là chuyện ở trong phạm vi gia đình mà dần trở thành một vấn đề mang tính vĩ mô.
Bây giờ, còn bao nhiêu trẻ còn được chơi tự do sáng tạo trong những khoảnh đất tự nhiên ở nhà và trường học nữa?!
Khi mình về quê, không gian có thể gọi là lý tưởng cho tụi nhỏ. Nhưng tiếc thay, những đứa trẻ vẫn được cung cấp cho cái điện thoại, thay vì cả khu vườn và đồng cỏ đang gọi mời khám phá.
Vậy vấn đề ở đây không còn nằm ở câu chuyện đất đai nữa. Mà nằm ở tư duy của chúng ta trong việc nuôi dạy thế hệ trẻ: biết đâu là cơ hội, đâu là nguy cơ trong việc nuôi dạy một đứa trẻ. Nếu không thì, điều may mắn đôi khi cũng trở thành một thứ bị bỏ lơ.
3. Một vòng luẩn quẩn
Mình tốt nghiệp Tâm Lý Trị Liệu để theo đuổi Giáo Dục vì nghĩ rằng: Nếu giáo dục đúng, chúng ta sẽ phòng ngừa sớm nhiều khó khăn về tâm lý ở tuổi trưởng thành. Nhưng mình ngày càng nhận ra, hình như mình đã lầm, không ít.
Bởi vì đi qua hành trình 10 năm trong ngành giáo dục, mình nhận ra rất nhiều khi, chúng ta chỉ sợ hệ quả một khi nó đã thực sự xảy ra với mình, với con mình. Thay vì quan sát cách mọi thứ vận hành và từ đó có những sự phòng ngừa sớm cho chính mình, con mình, gia đình mình.
Giá mà mình có thể nói hết được những hệ quả mà mình đã trực tiếp chứng kiến ở những người lớn và trẻ em, và từ đó thuyết phục người lớn rằng: Chỉ cần đừng làm thế này thôi, sẽ cứu cả tương lai đứa trẻ. Nghe có vẻ to tát, hệ trọng, nhưng đó là sự thật. Nhưng sự thật đó, nhiều khi lại được xem là... đánh vào nỗi sợ?!
Và tiếc thay, sự thật đối với giáo dục thì không thể thấy trong ngày 1, ngày 2, mà có khi cả chục năm, vài chục năm sau mới thấy.
Xin hãy để ý một chút, vì những biểu hiện hôm nay của con chính là một lời kêu cứu đằng sau. Không có điều gì con thể hiện ra mà không có ý nghĩa.
Nhưng rồi mình lại kịp nhận ra: Điều mà một người cha người mẹ lo sợ nhất hóa ra không phải là những biểu hiện sớm đó ở con. Mà chính là khoảnh khắc nhận ra:
- Hình như không phải do con, mà là do... mình. Do chính mình đã lựa chọn điều đó cho con. Và những gì mình chứng kiến bây giờ, chỉ là hệ quả từ đó.
Điều đó đau lòng biết mấy. Khi mà chúng ta đi một quãng đường rất xa, để thấy hóa ra mình đã sai từ những năm tháng đầu tiên nuôi con. Chỉ vì:
Con người ta cũng vậy.
Cả xã hội vậy mà, lo gì? Nhiều trẻ cũng vậy, có bị gì đâu?
Khó lắm, sao mà làm được?
Những lần nghe vậy, mình cũng chỉ biết lặng thinh. Biết nói gì bây giờ? Vì câu trả lời chỉ được chào đón bởi một người đang thực sự tìm kiếm câu trả lời mà thôi.
Hoặc cũng có khi, chúng ta nghĩ rằng những lời cảnh báo đó, chắc... chừa mình ra.
Nói về giải pháp để nuôi con mà không cần phải đưa tivi/điện thoại (kể cả khi chỉ có ba/mẹ ở nhà với con và ba/mẹ phải vệ sinh cá nhân), thì thực sự là không có gì ngoài những điều sau:
1. Không đưa điện thoại/không bật tivi (điều kiện tiên quyết)
2. Tạo góc chơi an toàn cho con (nhà to nhà nhỏ gì cũng làm được): Những lần mình ở nhà một mình với con và cần đi tắm, chưa lần nào mình cần phải đưa điện thoại cho con mà con luôn có thể tự chơi trong không gian an toàn.
3. Bảo vệ khả năng sáng tạo của con (chính xác là từ bảo vệ vì trẻ nào sinh ra cũng vốn có khả năng này nhưng ngày càng bị bào mòn) bằng việc: đừng can thiệp quá nhiều vào cách con chơi, cũng đừng giải thích/giảng giải quá nhiều (vì đây chính là cách nhanh nhất và hiệu quả nhất để triệt tiêu sự sáng tạo của một đứa trẻ)
4. Cho con tham gia vào các hoạt động thực tế (như nấu ăn, dọn dẹp...)
5. Nếu có đi cà phê/gặp gỡ người khác, luôn ưu tiên không gian thân thiện với trẻ nhỏ (nghĩa là có khuôn viên để vận động, sáng tạo như đất, cát, nước, cỏ cây hoa lá), thay vì những nơi chỉ có 4 bức tường, bê tông, bê tông và bê tông vì đây là những nơi không cung cấp chất liệu cho sự sáng tạo.
Chúng ta đừng quên rằng, cách đây mấy chục năm thôi, trẻ con không chơi (và không mê) điện thoại, tivi như bây giờ. Đấy vốn là một điều rất hiển nhiên. Nhưng theo thời gian, điều hiển nhiên đó đã dần trở thành một điều hiếm có. Điều hiếm có, dần trở thành một điều lạ lùng. Điều lạ lùng, khiến chúng ta dễ nghĩ rằng: Không thể làm được...
Không phải đâu ạ. Chúng ta đừng dễ dàng mắc bẫy. Điều đó, hoàn toàn có thể làm được, bất kể hoàn cảnh ra sao, ở thời đại nào. Và để biến nó trở thành điều khả thi, chỉ cần một niềm tin và một sự quyết đoán của người lớn mà thôi. Ngay cả khi, chúng ta sẽ bị xem là... một phụ huynh lạ lùng và khó hiểu (hoặc kèm cả: khó tính ^^).
Ảnh: st từ lúc nào đó mà mẹ Cam không nhớ
