20/08/2026
LẠC CHẨM (ĐAU CỔ GÁY CẤP)
**Nguồn:** Hiệp hội Châm cứu Trung Quốc (CAAM) | **Ngày đăng:** 03/08/2007
✅ TỔNG QUAN
Lạc chẩm là bệnh lý đặc trưng bởi tình trạng đau nhức cơ vùng cổ gáy một bên và hạn chế vận động. Lâm sàng thường khởi phát sau khi ngủ dậy với các biểu hiện: cổ gáy cứng đơ, khó quay sang trái/phải, đau tại chỗ, có điểm ấn đau (áp thống) nhưng không sưng đỏ.
Trong y văn cổ, bệnh này thường được gọi là **Hạng cường**. Ngay từ thời Đường, cuốn *Bị cấp thiên kim yếu phương* của Tôn Tư Mạo đã có ghi chép về điều trị bằng châm cứu. Trong 20 năm gần đây, có rất nhiều báo cáo về điều trị lạc chẩm bằng châm cứu với các phương pháp đa dạng như: châm thích,拔罐 (giác hơi),指针 (chỉ châm/bấm huyệt), nhĩ châm, nhãn châm, điện châm... tất cả đều cho hiệu quả tốt.
CÁC PHƯƠNG PHÁP ĐIỀU TRỊ
✅1. Bạt quan (Giác hơi)
Chọn huyệt:
Chủ huyệt:* **A thị huyệt** (điểm đau nhất vùng cổ).
Phối huyệt:* Phong môn, Kiên tỉnh.
* Cách trị:*Tại A thị huyệt, dùng tay xoa ấn mạnh trong giây lát, sát trùng rồi dùng kim tam lăng châm nhanh 3-5 điểm, hoặc dùng mai hoa châm gõ mức độ vừa phải (diện tích gõ tương đương miệng ống giác). Sau đó úp ống giác. Với phối huyệt, chọn 1-2 huyệt, châm đắc khí rồi lưu kim và úp ống giác lên trên kim (thích huyết bạt quan). Thời gian lưu giác 10-15 phút. Sau khi bỏ giác, có thể dùng ngải nhung cứu hồi xoay tại A thị huyệt 5-7 phút. Ngày thực hiện 1 lần.
* Hiệu quả: Điều trị 260 ca, đều khỏi sau 1-3 lần, tỷ lệ khỏi 100%.
✅ 2. Thể châm (Châm cứu thân thể)
* Chọn huyệt:
Chủ huyệt: Huyền chung (Tuyệt cốt), Dưỡng lão, Hậu khê.
* Phối huyệt: Nội quan, Ngoại quan, Trung chữ, Dương lăng tuyền.
* Cách trị: Chủ yếu dùng chủ huyệt (mỗi lần chọn 1 huyệt), nếu hiệu quả kém thì thêm phối huyệt.
* Huyền chung: Châm thẳng sâu 1.5 - 1.8 thốn, kích thích mạnh hoặc vừa, lưu kim 15-20 phút.
* Dưỡng lão: Châm chếch hướng mũi kim lên trên 1.5 thốn cho cảm giác lan lên vai.
* Hậu khê: Châm thẳng 0.5 - 0.8 thốn, vê kim 1-3 phút hoặc dùng điện châm (xung liên tục, tần số 40-50 lần/phút).
* Lưu ý: Trong khi châm bất kỳ huyệt nào, yêu cầu bệnh nhân chủ động vận động cổ từ biên độ nhỏ đến lớn. Lưu kim 15 phút, ngày 1 lần.
* Hiệu quả: Điều trị 624 ca, đều khỏi sau 1-3 lần, tỷ lệ khỏi 100%.
✅3. Điện hưng phấn huyệt (Kích thích điện)
* Chọn huyệt:** * Nhóm 1: Dưỡng lão, Tân thiết, Ngoại quan, Kiên trung du.
* Nhóm 2: Phong trì, Kiên tỉnh, Đại chùy bàng 1 thốn, Kiên ngoại du.
* Cách trị: Sử dụng máy dòng điện cảm ứng một chiều. Cực dương đặt vào nhóm 1, cực âm đặt vào nhóm 2. Xoa bóp huyệt trước, sau đó cho dòng điện cảm ứng tăng dần (2-10V) trong 3-5 giây. Khi thấy cơ co bóp thì chuyển sang dòng một chiều (20-40mA) trong 3-5 giây. Yêu cầu bệnh nhân vận động cổ khi điều trị. Tổng thời gian 5-10 phút.
* Hiệu quả: 242 ca, khỏi 182 ca, hiệu quả rõ rệt 60 ca, tỷ lệ hữu hiệu 100%.
✅4. Chỉ châm (Bấm huyệt)
*Chọn huyệt:**
*Chủ huyệt:* Ngoại quan, Nội quan, A thị huyệt.
* Phối huyệt:* Phong trì, Kiên tỉnh, Kiên trinh, Dưỡng lão, Thiên trụ, Phong phủ, Đại chùy, **Lý tưởng huyệt** (trung điểm giữa Phong trì và Kiên tỉnh).
* Cách trị: Vỗ nhẹ hoặc ấn A thị huyệt 1 phút. Thầy thuốc dùng ngón cái bấm *Nội quan*, ngón trỏ/giữa đối diện ấn *Ngoại quan* (xuyên thấu lực) trong 2-3 phút từ nhẹ đến nặng sao cho bệnh nhân thấy căng, tê, chướng, nóng lan lên trên. Đồng thời bảo bệnh nhân quay cổ. Sau đó phối hợp các kỹ thuật "nã" (vê/véo) Phong trì, Kiên tỉnh và ấn các huyệt còn lại.
* Hiệu quả: 257 ca, khỏi 252 ca, giảm đau 5 ca. Tỷ lệ hữu hiệu 100%.
✅5. Nhĩ huyệt áp hoàn (Dán ép hạt trên tai)
* Chọn huyệt: Cổ (Khu vực tương ứng đốt sống cổ), Thần môn.
* Cách trị: Dùng hạt đậu xanh dán bằng cao dán lên nhĩ huyệt. Ấn hạt 0.5 - 1 phút từ nhẹ đến nặng cho đến khi tai nóng bừng và đau, kết hợp vận động cổ 2-3 phút. Bệnh nhân tự ấn ngày 3 lần tại nhà cho đến khi khỏi.
* Hiệu quả: 68 ca, đều khỏi sau 1 lần.
✅6. Châm cứu phối hợp (Đại chùy)
* Chọn huyệt: Đại chùy (Chủ huyệt), Kiên tỉnh (Phối huyệt).
* Cách trị: Bệnh nhân ngồi cúi đầu. Châm Đại chùy hướng về bên đau, sâu 0.5-1 thốn để cảm giác lan đến vai. Thầy thuốc một tay vê kim 3-4 phút, một tay ấn mạnh Kiên tỉnh bên đau, bảo bệnh nhân vận động cổ tối đa. Nếu hiệu quả chưa rõ, có thể dùng ôn châm (cứu lên đốc kim) hoặc bạt quan sau châm.
* Hiệu quả: 62 ca, đều có hiệu quả.
*Bác sĩ có thể thấy: Điểm chung của tất cả các phương pháp hiệu quả nhất (tỷ lệ 100%) là "Động khí châm pháp" — tức là vừa kích thích huyệt vừa yêu cầu bệnh nhân vận động cổ. Đây là chìa khóa để giải phóng co thắt cơ nhanh nhất cho các bệnh nhân tại phòng khám của bác sĩ
* Hiệu quả: 62 ca, đều có hiệu quả.
*Bác sĩ có thể thấy: Điểm chung của tất cả các phương pháp hiệu quả nhất (tỷ lệ 100%) là **"Động khí châm pháp"** — tức là vừa kích thích huyệt vừa yêu cầu bệnh nhân vận động cổ. Đây là chìa khóa để giải phóng co thắt cơ nhanh nhất