Medical Knowledge A to Z

26/10/2025

🩸 Diabetes Prevention
💉 د شکرې ناروغۍ مخنیوی
شکره څه ده؟
شکره یوه اوږدمهاله ناروغي ده چې د بدن د انسولین د کمښت او یا د ناسم استعمال له امله د وینې شکري(ګلوکوز) اندازه لوړېږي. دا د زړه، پښتورګو، سترګو او عصبي سیستم ته زیان رسولی شي.

:شکره په دوه ډوله ده
• Type 1 Diabetes:
په بدن کي انسولین نه جوړېږي (اکثر په ماشومانو کې وي).
• Type 2 Diabetes:
انسولین سمه اغېزه(تاثير) نه کوي (په بالغانو کې عام دی).

💥 ولې خطرناکه ده؟
• د زړه حملې او فالج خطر زیاتوي
• د پښتورګو ناکامي رامنځته کوي
• د سترګو کمزورۍ یا ړوندوالي سبب کیږي
• د پښو حس له منځه وړي یا درد پیدا کوي(داعصابو د تخريب له وجي)
• د زخمونو نه رغېدل او د پښو پرې کېدو(قطع کيدو) خطر لري

⚠️ :د شکرې لومړنۍ نښې

• دوامداره ستړیا او کمزوري
• د شپې ډیري متیازې کول
• د زیاتي تندي احساس
• د زياتي لوږي احساس
• د وزن کميدل
• د سترګو کمزوري
• زخمونه چې ژر نه رغېږي
• د لاسونو یا پښو سوځېدنه او بې‌حسي

🌱 چا ته خطر زیات دی؟

• هغه کسان چې وزن یې زیات وي
• هغه څوک چې ډېر خواږ یا غوړ خوراک کوي
• د فزیکي فعالیت نشتوالی
• د کورنۍ د شکرې تاریخچه(په فاميل کي چي څوک مخکي مبتلا وي)
• د ۴۰ کلنۍ څخه پورته عمر لرونکي کسان

💚 څنګه د شکرې مخنیوی وکړو؟

✅ سالم خواړه وخورئ – میوې، سبزيجات، غلې دانې وخوری، او د چربي لرونکو او خواږه خوړو څخه ډډه وکړئ.
✅ هره ورځ لږ تر لږه ۳۰ دقیقې تمرین وکړئ.
✅ وزن مو کنټرول کړئ.
✅ د خوږو مشروباتو (سافټ ډرنک، انرجۍ ډرنک) څخه ډډه وکړئ.
✅ د وینې شکر(ګلوکوز) وخت پر وخت معاینه کړئ لږ تر لږه شپږ مياشتو کي يوځل، هغه کسان چي خطر يي لري.
✅ ذهني فشار کنټرول کړی – قدم وهل، او آرام وکړئ.
✅ د شپې ۷-۸ ساعته خوب وکړی.
✅ سګریټ مه څکوئ – د شکر په ناروغانو کي د زړه خطر دوه چنده کوي.

💡:په یاد ولرئ
د شکرې مخنیوی د علاج څخه اسانه دی.
نن سالم ژوند، سبا روغ بدن. 🌿

Prepared by Dr. Muhammad Raees Khan (MD)

19/10/2025

🌿Mental Health Matters🌿
🌿 ذهني روغتيا مهمه ده 🌿

“ستاسې ذهن هم د پاملرنې وړ دی لکه ستاسې بدن.”

🧠 ذهني روغتيا څه ده؟

ذهني روغتيا دا ښيي چې موږ څنګه فکر کوو، احساس کوو او عمل کوو. دا زموږ د ژوند، کار، او اړیکو اغېزمنه برخه ده. ښه ذهني روغتيا موږ ته ارام، تمرکز، او د ستونزو مقابلې ځواک راکوي.

⚠️ ولې مهمه ده؟

• پر بدني روغتيا اغېزه کوي (فشار، زړه، او معافيت کمزوری کوي).
• پر خوب او خوراک اغېزه کوي.
• د اړیکو او کورنۍ چلند بدلوي.
• د کار او پرېکړې کولو وړتیا اغېزمنوي.

💭 عامې ذهني ستونزې

• افسردګي (Depression): د غم، نااميدۍ يا بې علاقګۍ احساس.
• اضطراب (Anxiety): د دوامدارې وېرې يا اندېښنې احساس.
• فشار (Stress): ذهني يا بدني تناؤ د ستونزو له امله.
• رواني ټپ (PTSD): له جګړې، تشدد يا حادثي وروسته د ژورې وېرې احساس.
• د خوب ستونزې: د ډېر فکر له امله خوب نه راتلل.
• اعتیاد (Addiction): د نشه يي موادو یا بدو عادتونو کارول د ذهن د آرام لپاره.

💚 د خطر نښې – کله مرسته وغواړئ

• دوه اونۍ یا زیات وخت خپګان یا خالي احساس کول.
• د خوښې کارونو څخه بې علاقګي.
• تل ستړیا یا بې انرژي.
• د تمرکز یا خوب ستونزه.
• د ژوند ارزښتمن نه ګڼل.
• له خلکو ځان جلا ساتل.
• ځان ته د زیان رسولو فکرونه کول.

👉 که داسې احساس کوئ، له یو باور لرونکي کس یا ډاکټر سره خبرې وکړئ.
دا کمزوري نه ده، بلکې زړورتيا ده.

🌼 څنګه خپله ذهني روغتيا وساتو؟

✅ د خپلو احساساتو په اړه خبرې وکړئ يعني هر څه دننه په زړه کي مه ساتی.
✅ له کورنۍ او ملګرو سره وخت تېر کړئ.
✅ ورزش وکړئ دا مو خوشحاله ساتي او ذهني فشار راکموي.
✅ ښه خوب وکړئ ځکه چي ذهن مو اراموي.
✅ له نشه‌يي موادو او الکولو ځان وساتئ ځکه دا ډيري ستونزي درته پيداکوي.
✅ د الله ج عبادت وکړی، د الله ج ذکر وکړی، او ارام وکړئ.
✅ له ډاکټر يا مشاور سره خبري وکړی او ځان تر پوه کړی.

💬 په یاد ولرئ: “دا سمه ده چې ښه نه اوسي خو دا سمه نه ده چې غلي پاتې شئ”

Prepared by Dr. Muhammad Raees Khan (MD)

18/10/2025

Antibiotics Resistance🔹 د انټي بايوټيک مقاومت؟

د انټي بایوټیک مقاومت هغه وخت پېښیږي چې باکتریا قوي شي او هغه درمل چې د هغوی د وژلو لپاره دي، اغېزناکه نه وي يعني په دي حالت کي انتی بایوتیک پر ناروغی هيڅ اثر نه لري.

🔹 ولې دا حالت خطرناک دی؟

• ځکه چي د عامو ناروغيو درملنه ستونزمنه کوي
• درمل پر ناروغيو کار نه کوي.
• ځینې ناروغۍ ژوند ته خطرناکي ثابتيدلی شي.

🔹 دا حالت څنګه پېښیږي؟

• د ډاکټر له مشورې پرته درمل کارول، اکثره خلک له دواخانو يا په دوا چي لږ څوک پوهيږي دهغو له طرفه دوا اخلي او خوري يي چي داسي بايد وو نشي.

• د انټي بایوټیک کورس بشپړ نه اخیستل يعني چي څومره دوا ورکړل شوي وي بايد په مکمل ډول وخوړل شي.

• د ویروسي ناروغیو لپاره د انټي بایوټیک کارول (لکه زکام یا فلو) يعني د هر ميکروب لپاره بايد د هغه مطابق دوا واخيستل شي.

• د قانوني نه کارېدونکو دوکانونو څخه درمل اخیستل نن سبا بعضي عام دوکانداران هم دوا مريضانو ته ورکوي خصوصاً په اطرافو کي.

• بعضي نسخي قيمتي او اوږدمهاله وي د اقتصادي مشکلاتو له وجي خلک نشي کولای چي مصارف يي پوره کړي.

🔹 د مقاومت خطرناکي نښې:

• د تبي له مينځه نه تلل.

• د ناروغۍ بیا بیا راګرځيدل.

• په روغتون کي به تر ډير وخت پاتې وي يعني ژر نه رخصتيږي.

• د درمل د کورس بشپړولو سره ناروغۍ له مينځه نه تلل.

🔹 څنګه مخنیوی وکړو؟

✅ تل د ډاکټر په وینا درمل واخلئ يعني هغه درمل واخلی چي کوم درته ليکل شوي دي.
✅ خپل درمل له نورو سره مه شریکوی.
✅ بې ځایه درمل مه کاروئ که ناروغي ویروسي وي لکه (زکام،کوروناوایرس)، انټي بایوټیک مه کاروئ.
✅ کورس بشپړ کړئ حتی که تاسو د ښه والي احساس کوئ.
✅ د ناروغیو د مخنیوي لپاره ښه پاکوالی وساتئ.

نن سبا په افغانستان کي چي د هر مريض نسخه ګوري انتی بايوتيک حتماً وي ورسره د مثال په ډول سپترکسون چي ډير زيات کارول کيږي بايد دا هره دوا په خپل ځای کي وکارول شي مرض بايد اول تشخيص شي بيا د هغه مطابق دوا ورکړل شی او انتی بايوتيک د هر مرض دوا نشي کيدلی.

په یاد ولرئ: نن د انټي بایوټیک ناوړه استعمال کولی شي سبا بې اغېزې کړي!

Prepared by Dr. Muhammad Raees Khan (MD)

14/04/2025

13/10/2024

Safe Lifting Techniques of Childrens

23/09/2024

Allergy 3D Animation

15/09/2024

Ultrasound-Guided Arterial Line Placement

02/06/2024

🇵🇸🇵🇸🇵🇸🇵🇸🇵🇸🇵🇸🇵🇸

18/04/2023

How To Build Muscle Faster A STEP BY STEP GUIDE