02/05/2026
*⭕️ بد هضــمي یا Dyspepsia او د هغی درملنه !*
🩺 د بد هضمۍ تعــريف : بد هضمي عبارت له هغه درد او ناراحتۍ څخه دي چي په بيړني ، مزمن او يا هم په بيا بيا پيښيدونکي ډول د نس په پورتنۍ برخه کي واقع کېږي . د روغتيا يوې نړيوالي ټولني Rome III committee بد هضمي داسي تعريف کړې ده :
🩺 بد هضمي عبارت د شير صوفيه ناحيې ( د نس د پورتني قسمت ) د درد ، وختي مړيدل او تر خوراک وروسته د ډکوالي او ناراحتي د احساس څخه عبارت دى .
🩺 شا او خوا 15% بالغان د بد هضمي سره لاس او ګريوان دي خو له دوي څخه يې 3 % ناروغان ډاکتر ته مراجعه کوي . بد هضمي بايد د زړه د جوش Heart burn يا په معده کي د تيزاب د زياتوالي څخه توپير شي . که يو شخص د زړه جوش لري په داسي حالاتو کي د مرۍ او د خولې جوف ته د معدې د تيزابو راتګ يعني GERD هم موجود وي .
🩺 د بد هضمي سببونه :
💊 1 - د غدا او درملو د نه تحمل له کبله بدهضمي : هغه بد هضمي چې په بېړني ډول د ډېر خوراک کولو او يا ژر ژر غذا خولو ، روحي فشارونو ، د لکولو څښاک او د ډيري قهوي څښلو له کبله منځته راځي معمولاً په خپله ښه والى مومي . اکثريت وختونه د درملونو استعمال د بدهضمي سبب کيږي چي ددې جملې څخه Aspirin ، NSAIDs ، ضد ميکروبي درمل لکه Metronidazole او Macrolids ، د شکري ناروغي ضد درمل ، د عصبي او روحي ناروغيو درمل ، Corticosteroids ، Digoxin او Opoids دي .
💊 2 - وظيـفوي بدهضـــمي functional dyspepsia : دا ډول د بد هضمي تر ټولو معمول ده . يا په بل عبارت که د بد هضمي ناروغان معاينه شي نو له دوي څخه به ¾ برخه ناروغان کومه عضوي ستونزه ونلري خو ناروغ د بد هضمۍ شکايت په معده کي د مغلقو تعاملاتو ، د معدې د محتوا د ناوخته تخليه کيدلو ، د غذا سره د توافق نه درلودلو او يا د روحي فشارونو له کبله رامنځته شوي وي ، خو بايد يادونه وکړو چي پورته ذکر سوي شکايتونه خطرناک او د تشويش وړ ندي او درملنه يې هم آسانه ده .
💊 3 - د هضــمي سيسـتم د داخــــلي فـعاليت د خـرابوالي له کـبله بد هضـــمي : د بد هضمي په 5 – 15 % پېښو کي د معدې زخم شتون لري، د GERD معدې تيزابو پورته کيدل د مرۍ او خولې په لور پېښي د بدهضمي سره ملګري وي چې ځيني وخت د زړه جوش هم موجود نه وي . د بد هضمي په ډير لږو پېښو 0.25 – 1% کي د معدې او مرۍ سرطان موجود وي ، نور علتونه هم موجود دي لکه د Lactose عدم تحمل او سوء جذب .
💊 4 - د H-Pylori ميکـــــروب : H - Pylori که څه هم د معدې د زخم لپاره غټ علت کيداي شي خو دغه ميکروب د بد هضمي د منځته راولو لپاره يو غير معمول سبب د معدې د زخم په حالت کي کيداي شي .
💊 5 - د پانقـــراس ناروغـــــــۍ : د پانقراس مزمن التهاب او د پانقراس سرطان په حالت کي هم بد هضمي موجوده وي .
💊 6 - د صفـــراوي لاري ناروغــــــۍ : په شير صوفيه ناحيه ( د بطن په پورتني قسمت ) کي او يا د بطن په راسته پورتني څلورمه برخه کي د درد شتون چي د Cholelithiasis او Cholidicholithiasis له کبله رامنځ ته شوي وي بايد له بدهضمي څخه توپير شي .
🩺 کلينيکي موندنې Clinical findings :
💊 1 - د ناروغ شکايتونه او علامې : ناروغ معمولاً يو يا دوه شکايتونه لري مثلاً د معدې او يا د معدې څخه لږ پورتني قسمت درد ، د زړه جوش ، د ناروغ وختي مړيدل ، تر خوراک وروسته د ټمه والي احساس ، ډير ټيغونه ايستل ، زړه بدى او استفراقات . که چېري ناروغ د وزن کميدل ، دوامداره اسفراقات او دوامدار شديد درد ولري نو په داسي حالاتو کي بايد ورته X-ray او Endoscopy اجراء شي . وظيفوي بدهضمي معمولاً په ځوانانو کي موجوده وي چې سبب يې ويره او تشويشونه او يا خفګان وي .
💊 2 - لابراتواري معاينات : هغه ناروغان چي عمر يې تر 55 کلونو لږ وي ، په غير اختلاطي پېښو کي بايد ورته غير تهاجمي اوليه معاينات اجراژ شي چې ددې جملې څخه د
H-pylori ( Urea breath test او F***l antigen test )
معايناتونه بايد اجرا شي چې پورته ذکر شوي ميکروب دا دوه ټيسټونه 95 % دقيق او د اعتبار وړ دي . که چېري په يو ناروغ کي Urea breath test او F***l antigen ټيسټونه منفي وي او ددې تر څنګ ناروغ د NSAIDs څخه هم استفاده نه کوي په داسي حالت کي د معدې زخم Peptic ulcer رد کېږي .
💊 3 - د انډوسکوپي Endoscopy معاينات : انډوسکوپي هغه ناروغانو ته اجراء کيږي چې عمر يې تر 55 کلونو لوړ وي ترڅو د معدې سرطان او د نورو غړو د خطرناک حالت په باره کي معلومات راکړي ، او همدارنګه هغه ناروغان چې خطري علايم لکه د وزن کمښت ، ستونزمنه بلع ، دوامدار استفراقات ، د ويني بهيدني شواهد او کمخوني ولري بايد ورته انډوسکوپي اجراء شي .
💊 درملنه : هغه ناروغان چې عمر يې تر 55 کلونو لږ وي او هم هغه ناروغان چې خطري علامې نلري بايد ورته عرضي درملنه اجراء شي ، خو نورو ټولو ناروغانو ته او هم هغه ناروغانو ته چې عرضي درملني ته ځواب نه وايي بايد ورته د هضمي جهاز د پورتني برخي انډوسکوپي ورته اجراء او وروسته يې درملنه وشي . خو اکثريت ناروغانو په انډوسکوپي کي هيڅ تغيرات نلري بلکه دوي له وظيفوي بدهضمۍ څخه په تکليف وي .
🩺 عرضي درملنه څه ډول اجراء کيږي ؟
🩺ځ وان ناروغان چې اختلاطي شوي نه وي کيداي شي چي ورته د H-Pylori ټيسټ اجراء شي او که لازمه وي بايد درملنه يې ورته اجراء شي او يا ورته Proton pump inhibitors مثلاً Omeprazole توصيه شي .
🩺 هغه ناروغان چې تر درمل د استعمال وروسته يې اعراض بيا بيا پيښيدونکي وي ، دوي ته هم بايد د H-Pylori معاينات اجراء شي .
🩺 کوم ناروغان چې د H-Pylori ونلري ، په داسي حالاتو کي هغوي وظيفوي بدهضمي او يا د معدې د تيزابو ګرزيدل د مرۍ او خولې په لور ناروغي لري چې بايد دا ډول ناروغان د څلورو اونيو لپاره د Proton pump inhibitors په واسطه تداوي شي ، خو کوم ناروغان چې د H-Pylori ميکروب ولري هغوي ته بايد Antibiotic therapy + Peptic ulcer درملنه اجراء شي .
💊 د وظيفوي بد هضمي درملنه !
🩺 عمومي کړنې : کوم ناروغان چې د بدهضمي خفيف اعراض ولري هغوي د ژوند په طريقه کي د تغير راوستلو په سبب کيداي شي ژر ښه والى ومومي . هغه ناروغان چې تر خوراک کولو وروسته ټمه والي احساس کوي هغوي بايد ډيره غذاء ونه خوري او هغه غذاوي بايد وخوري چې لږ شحم ولري .
💊 طبي درملنه !
🩺 د درملو توصيه او تطبيق پر وظيفوي بد هضمي باندي دومره موثره نه تماميږي شا و خوا 1/3 برخه ناروغان د زړه د ډاډګيرنې سره ښه والي مومي . د 10 -15 % ناروغان د Proton pump inhibitors د 4 – 8 اونيو درملني سره ښه والي مومي چې هغوي ته دغه درمل توصيه کيږي :
💊 Omeprazole , Esomiprazole , Rabeprazole 20 mg .
يا ددې پر ځاي
💊 Dexlansoprazole 30 mg يا Lansoprazole .
توصيه کېږي .
🩺 پورته ذکر شوي درملنه په ځانګړي ډول د هغو ناروغانو لپاره ګټوره ده چې د شير صوفيه ناحيې درد ولري .
🩺 ځيني ناروغانو لپاره ممکن د خفګان ضد درمل Desipramine او يا Nortriptyline د 10 – 50 mg پوري د شپې خوب ته د تللو په وخت څخه مخکي توصيه شي . همدارنګه کيداي شي چې ناروغ ته Prokinitic agent مثلاً metoclopramide د 5 -10 mg د ورځي درې ځله توصيه شي .
*✍️ نوټ : ذکر شوی درملنه هیڅکله پر خپل سر مه کاروئ ، دا یواځی د محصیلینو د زده کړی لپاره ذکر شوی ده . که چېری پورته ناروغئ لری د خپل ډاکټر سره په تماس کی شئ .*
#درملتون
