Dr m usman jabarkhil elamyar

Dr m usman jabarkhil elamyar دروغتيايي معلوملوماتولپاره داپاڼه خوښه کړۍ

👶 په نووزېږېدلو ماشومانو کې Sepsis (سېپسس)د جباخېل کلینیکډاکټر محمد عثمان جبارخېل🦠 Sepsis څه شی دی؟Sepsis هغه خطرناک حال...
13/02/2026

👶 په نووزېږېدلو ماشومانو کې Sepsis (سېپسس)
د جباخېل کلینیک
ډاکټر محمد عثمان جبارخېل
🦠 Sepsis څه شی دی؟
Sepsis هغه خطرناک حالت دی چې د ماشوم بدن د مکروب پر وړاندې شدید او غیر منظم عکس‌العمل ښکاره کړي، چې په پایله کې یې مهم غړي لکه زړه، سږي، ګردې او دماغ زیانمنېږي.
په نووزېږېدلو ماشومانو کې دې ته Neonatal Sepsis ویل کېږي.
⏰ ډولونه
1️⃣ Early Onset Sepsis
د ژوند په لومړیو ۷ ورځو کې رامنځته کېږي، اکثره د مور له لارې انتقالېږي.
2️⃣ Late Onset Sepsis
له ۷ ورځې وروسته تر ۲۸ ورځې پورې رامنځته کېږي، اکثره د چاپېریال یا روغتون له لارې.
🦠 عام مکروبونه
Group B Streptococcus
Escherichia coli
Staphylococcus aureus
Listeria monocytogenes
⚠️ د خطر عوامل
🔹 د مور تبه د زیږون پر مهال
🔹 د اوبو مخکې له وخته شلېدل (له ۱۸ ساعتونو زیات)
🔹 له وخته مخکې زیږېدلی ماشوم
🔹 کم وزني ماشوم
🔹 غیر صحي زیږون
👶 مهمې نښې
⚠️ شیدې نه څښل
⚠️ بې‌حالي یا زیات خوب
⚠️ تنفسي ستونزه
⚠️ تبه یا د بدن ټیټه درجه
⚠️ ژیړوالی زیاتېدل
⚠️ جټکې
⚠️ د پوستکي خړ یا شین رنګ
📌 هر غیر عادي حالت جدي ونیسئ.
🧪 تشخیص
✔️ CBC
✔️ CRP
✔️ Blood Culture (تر ټولو مهم)
✔️ Lumbar puncture که اړتیا وي
💉 درملنه
🚨 سمدستي انټي بیوټیک پیلول ډېر مهم دي.
اکثره درمل:
Ampicillin + Gentamicin
ماشوم باید تر نږدې څارنې لاندې وساتل شي.
🛡️ مخنیوی
✔️ د حمل پر مهال منظم معاینات
✔️ د زیږون پر مهال حفظ الصحه
✔️ د لاسونو پاکوالی
✔️ ژر طبي مراجعه
📍 جباخېل کلینیک
👨‍⚕️ ډاکټر محمد عثمان جبارخېل
د داخله ناروغیو مالج
هر هغه نووزېږېدلی چې شیدې نه خوري، سست وي یا تنفسي ستونزه ولري — سمدستي ډاکټر ته مراجعه وکړئ.

(NEC)🔴 NEC څه ته وایي؟Necrotizing Enterocolitis یوه ډېره جدي ناروغي ده چې زیاتره په نابشپړه (Premature) نوې‌زېږېدلو ماشو...
09/02/2026

(NEC)
🔴 NEC څه ته وایي؟
Necrotizing Enterocolitis یوه ډېره جدي ناروغي ده چې زیاتره په نابشپړه (Premature) نوې‌زېږېدلو ماشومانو کې لیدل کېږي.
په دې ناروغۍ کې د ماشوم د کولمو (اکثره کوچنۍ کولمې او کله ناکله لویه کولمه) دیوال پړسېږي، زخمي کېږي او حتٰی مړ (necrosis) کېږي.
👶 کوم ماشومان ډېر په خطر کې دي؟
نابشپړه (Premature) ماشومان
د وزن له مخې کم ماشومان (Low birth weight)
هغه ماشومان چې:
مصنوعي شیدې (Formula milk) خوري
د اکسیجن کمښت (Asphyxia) تجربه کړي وي
انتان (Sepsis) ولري
د وینې جریان کم شوی وي
⚠️ په بشپړه وخت زېږېدلو ماشومانو کې کم، خو بیا هم امکان لري.
⚠️ د NEC اصلي لاملونه
اصلي علت یو نه دی، بلکې څو فکتورونه یوځای کېږي:
د کولمو ناپخې وده
د کولمو وینې کم جریان
بکتریايي انتان
د مصنوعي شیدو استعمال
د بدن کمزوری دفاعي سیستم
🚨 نښې او علایم
نښې اکثره د زیږون له ۲–۱۴ ورځو وروسته څرګندیږي:
د معدې نښې:
د نس پړسوب
د نس درد (ماشوم ژړا کوي)
شیدې نه زغمي
کانګې (ځینې وخت شنه یا ژیړه)
په حاجت کې وینه
عمومي نښې:
تبه یا د بدن ټیټه تودوخه
سستي، کم خوځښت
تنفس کې ستونزه
د زړه درزا کموالی
د وینې فشار کمېدل
🧪 تشخیص څنګه کېږي؟
کلینیکي نښې
د نس ایکسری (X-ray):
هوا د کولمو په دیوال کې (Pneumatosis intestinalis)
هوا په نس کې (د کولمو سوری کېدل)
د وینې ازموینې:
لوړ CRP
ټیټې پلیټلېټ
اسیدوسس
💉 درملنه (Management)
درملنه بېړنۍ او جدي ده:
🟢 محافظه‌کاره درملنه:
د شیدو بندول (NPO)
د معدې نل (NG tube)
قوي انټي‌بیوټیکونه
مایعات او الکترولایتونه
اکسیجن او تودوخه کنټرول
نږدې څارنه (NICU)
🔴 جراحي درملنه (که اړتیا وي):
که کولمه سوری شي یا مړه شي
د مړې کولمې لرې کول
کله ناکله کولستومي
⚠️ پیچلتیاوې
د کولمو سوری کېدل
انتان (Sepsis)
لنډه کولمه (Short bowel syndrome)
د ماشوم مړینه (په شدیدو حالاتو کې)
🛡️ د مخنیوي لارې
د مور شیدې ورکول (تر ټولو مهم)
مصنوعي شیدې په احتیاط
نابشپړه ماشومانو ته ورو ورو تغذیه
انتان کنټرول
پاکوالی او صحي پاملرنه
📌 مهم پیغام
NEC یوه بېړنۍ او خطرناکه ناروغي ده.
که نوې‌زېږېدلی ماشوم نس پړسېدلی، شیدې نه خوري یا وینه لرونکی حاجت ولري، سمدستي روغتون ته یې یوسئ.

په نوزیږیدلو ماشومانو کې کمخوني (Anemia)(بشپړه، ساده او عام‌فهمه –کمخوني هغه حالت ته وایي چې د نوزیږیدلي ماشوم په وینه ک...
07/02/2026

په نوزیږیدلو ماشومانو کې کمخوني (Anemia)
(بشپړه، ساده او عام‌فهمه –
کمخوني هغه حالت ته وایي چې د نوزیږیدلي ماشوم په وینه کې سورې وینې حجرې یا هیموګلوبین کم شي. دا ستونزه ځینې وخت سپکه وي او ځینې وخت جدي، نو پاملرنه ورته ضروري ده.
❓ ولې نوزیږیدلی ماشوم کمخونی کیږي؟
✅ ۱. د وینې ضایع کېدل
د زیږون پر وخت وینه بهېدنه
د نال بند ناوخته یا ناسم پرې کېدل
داخلي وینه بهېدنه
✅ ۲. د وینې زر تخریب
د مور او ماشوم د وینې ناسازګاري (Rh یا ABO)
ځینې موروثي ناروغۍ
شدید انتان (انفیکشن)
✅ ۳. د وینې کم جوړېدل
مخکې له وخته زیږون
د مور کمخوني د حمل پر مهال
د هډوکي د مغز کمزوري
⚠️ د کمخوني نښې څه دي؟
د ماشوم مخ او بدن سپین ښکاري
ماشوم سست وي، لږ ژاړي
شیدې لږ څښي
ساه ژر ژر اخلي
د زړه درزا تېزه وي
په شدید حالت کې: بې‌هوشي او خطر
🧪 څنګه تشخیص کیږي؟
د وینې ساده معاینه (CBC)
د مور او ماشوم د وینې ګروپ
که اړتیا وي، نور ازموینې
💊 درملنه څنګه ده؟
👉 درملنه د کمخوني د شدت له مخې کیږي:
سپکه کمخوني → یوازې څارنه
منځنۍ کمخوني → مناسب درمل
شدیده کمخوني → د وینې انتقال
که انتان وي → انټي‌بیوټیک
⚠️ هیڅ درمل د ډاکټر له مشورې پرته مه ورکوئ
🛡️ څنګه مخنیوی وکړو؟
✔️ د حمل پر مهال د مور د کمخوني درملنه
✔️ منظم ولادت پاملرنه
✔️ د نوزیږیدلي معاینه وروسته له زیږون
✔️ د ډاکټر مشوره په وخت اخیستل
📌 پیغام:
که نوزیږیدلی ماشوم سپین، سست یا کم شیدې څښي، ژر تر ژره یې ډاکټر ته یوسئ. وختي تشخیص د ماشوم ژوند ژغوري.
✍️ ډاکټر محمد عثمان جبارخېل
جباخېل کلینیک

06/02/2026

په ځوانانو کې دقلبې ناروغیو دپیداکیدو علتونه وپيژني.

ښه پوښتنه ده 🌱په نووزیږیدلو (Neonates / یونیت) ماشومانو کې تروما مهم او حساس موضوع ده. دلته یې واضح، منظم او عملي تشریح ...
06/02/2026

ښه پوښتنه ده 🌱
په نووزیږیدلو (Neonates / یونیت) ماشومانو کې تروما مهم او حساس موضوع ده. دلته یې واضح، منظم او عملي تشریح درته کوم:
🧠 تروما څه ته وايي؟
په نووزیږیدلي ماشوم کې تروما هغه فزیکي زیان ته ویل کېږي چې:
د زیږون پر مهال
یا له زیږون وروسته
ماشوم ته ورسېږي.
🩺 د نووزیږیدلو ماشومانو د تروما عام ډولونه
1️⃣ د زیږون پر مهال تروما (Birth Trauma)
🔹 د سر تروما
Caput succedaneum
د سر نرم پړسوب، خطرناک نه وي.
Cephalohematoma
د هډوکي لاندې وینه، څو اونۍ وخت نیسي.
Subgaleal hemorrhage ⚠️
خطرناک، د وینې شدید ضایع کېدل.
🔹 د مغز تروما
Intracranial hemorrhage
زیاتره په:
قبل از وخته ماشومانو
سخت یا اوږد ولادت کې
🔹 د هډوکو ماتېدل
تر ټولو عام: Clavicle fracture
لاس یا پښه لږ کم حرکت کوي
🔹 د اعصابو تروما
Erb’s palsy (C5–C6)
لاس ځوړند وي، حرکت نه کوي
2️⃣ د زیږون وروسته تروما (Postnatal Trauma)
له بستر یا انکوبیټر څخه غورځېدل
ناسم پورته کول
د طبي وسایلو ناسم استعمال (IV line, suction)
⚠️ د خطر عوامل
اوږد یا سخت ولادت
Vacuum / Forceps
لوی ماشوم (Macrosomia)
Breech delivery
قبل از وخته زیږون
بې تجربې قابله یا ناسم مدیریت
🚨 نښې نښانې
بې‌قراري یا غیرعادي ژړا
د لاس یا پښې نه خوځېدل
تشنج
د سر غیرعادي پړسوب
د شیدو نه څښل
رنګ ژیړ یا ډېر کم‌خوني
🩻 تشخیص
کلینیکي معاینه
Ultrasound د سر
CT / MRI (که اړتیا وي)
Hb او vital signs څارنه
💊 درملنه
زیاتره supportive care
Observation او monitoring
د شدید وینې بهېدو کې:
IV fluids
Blood transfusion
فزیوتراپي (د اعصابو تروما کې)
جراحي ډېر کم اړتیا لري
🛡️ مخنیوی
مسلکي ولادت
د ولادت پر مهال احتیاط
د یونیت ماشومانو سمه handling
د مور مناسب prenatal care

05/02/2026

کوچنې دشکر ناروغه په ټایپ ١ ډیابیټ اخته شوېدی.

په نووزیږیدلو ماشومانو کې تبه (Fever) یو ډېر جدي حالت بلل کېږي او باید په ډېر دقت وڅېړل شي، ځکه چې د دوی دفاعي سیستم لا ...
05/02/2026

په نووزیږیدلو ماشومانو کې تبه (Fever) یو ډېر جدي حالت بلل کېږي او باید په ډېر دقت وڅېړل شي، ځکه چې د دوی دفاعي سیستم لا کمزوری وي.
🔥 تبه څه ته وایي؟
په نووزیږیدلي ماشوم کې که:
د بدن تودوخه ≥ 38°C (100.4°F) د مقعد له لارې وي
👉 دا تبه ګڼل کېږي.
⚠️ یادونه: د نووزیږیدلي لپاره حتا لږه تبه هم بې‌اهمیته نه ده.
🧠 د تبې مهم علتونه
1️⃣ انتانات (تر ټولو خطرناک)
Sepsis (د وینې انتان)
نمونیا (د سږو انتان)
میننجایټ (د دماغ پردو انتان)
د ادرار لارې انتان
د ناف، پوستکي یا سترګو انتان
2️⃣ د زیږون اړوند عوامل
د مور انتان د حمل یا زیږون پر مهال
د زیږون پر وخت د اوبو اوږد مات پاتې کېدل
3️⃣ غیر انتاني علتونه
ډېر ګرم چاپېریال
د جامو زیات اغوستل
کمې اوبه/شیدې (Dehydration)
د واکسین وروسته لنډمهاله تبه
🚨 خطرناکې نښې (سمدستي ډاکټر ته!)
که له تبې سره دا نښې وي:
ماشوم ښه شیدې نه خوري
سست یا ډېر ژاړي
تنفسي ستونزه
کانګې یا نس ناستی
شنه/ژېړه رنګ
جټکې
د بدن سختوالی یا بې‌هوشي
👉 بېړنۍ طبي مرسته ضروري ده
🩺 تشخیص (په روغتون کې)
ډاکټر ممکن دا ازموینې وکړي:
CBC
CRP / Procalcitonin
د وینې کلتور
د ادرار معاینه
که اړتیا وي: Lumbar puncture
💊 درملنه
ډېری وخت داخل بستر ته اړتیا وي
انټي‌بیوټیکونه د رګ له لارې
د تبې لپاره یوازې Paracetamol (د ډاکټر په سلا)
د علت مطابق ځانګړې درملنه
❌ په کور کې انټي‌بیوټیک مه ورکوئ ❌ Aspirin یا Ibuprofen مه کاروئ
🛡️ مخنیوی
پاکه زیږون چاپېریال
د مور د انتاناتو درملنه
مناسبې جامې (نه ډېرې ګرمې)
منظم واکسین
📌 مهم پیغام
په نووزیږیدلي ماشوم کې تبه = بېړنی حالت
هر ماشوم چې عمر یې له 28 ورځو کم وي او تبه ولري، باید سمدستي ډاکټر ته یووړل شي.

🧠 په نووزیږیدلو ماشومانو کې جټکې (Neonatal Seizures)📌 تعریفجټکه هغه غیرنورمال عصبي حالت دی چې د ماشوم د دماغ د ناڅاپي بر...
04/02/2026

🧠 په نووزیږیدلو ماشومانو کې جټکې (Neonatal Seizures)
📌 تعریف
جټکه هغه غیرنورمال عصبي حالت دی چې د ماشوم د دماغ د ناڅاپي برېښنايي ګډوډۍ له امله رامنځته کېږي. په نووزیږیدلو کې جټکې اکثراً د ژوند په لومړیو ۷ ورځو کې ښکاره کېږي او د جدي ستونزې نښه وي.
⚠️ د جټکو مهم لاملونه
1️⃣ د اکسیجن کموالی (Birth Asphyxia / HIE)
تر ټولو عام لامل
د زیږون پر مهال یا وروسته د ساه کموالی
2️⃣ د وینې د شکر کموالی (Hypoglycemia)
د شکرې مور ماشومان
کم وزن یا مخکې له وخته زیږیدلي ماشومان
3️⃣ د کلسیم کموالی (Hypocalcemia)
عموماً د زیږون وروسته په ۲–۳ ورځو کې
د مور د شکر یا ویټامین D کموالی
4️⃣ د مګنیزیم کموالی
ډېر وخت د کلسیم له کموالي سره مل وي
5️⃣ انتانات (Sepsis, Meningitis, Encephalitis)
تبه، سستي، شیدې نه څښل
6️⃣ د دماغ وینه بهیدل (Intracranial Hemorrhage)
زیاتره په مخکې له وخته زیږیدلو ماشومانو کې
7️⃣ موروثي / Metabolic ناروغۍ
نادر، خو باید په پام کې ونیول شي
👀 د جټکو ډولونه (Clinical Types)
🔹 1. Subtle Seizures (تر ټولو عام)
د سترګو چپ وهل یا پورته کتل
شونډې چوشول
د لاس یا پښې لږ حرکات
د ساه بندېدل (Apnea)
🔹 2. Clonic Seizures
د لاس یا پښې منظم رپېدل
یو طرفه یا دواړه خواوې
🔹 3. Tonic Seizures
د بدن یا اندامونو کلک کېدل
د دماغ جدي زیان نښه
🔹 4. Myoclonic Seizures
ناڅاپي چټک ټکانونه
بد Prognosis لري
🧪 تشخیص
🔍 مهم ازموینې
RBS / Blood Sugar
Serum Calcium, Magnesium
CBC, CRP, Blood Culture
LP (که انتان شک وي)
EEG (که موجود وي)
Brain Ultrasound / CT / MRI
💊 درملنه (Management)
1️⃣ بیړني ګامونه
Airway، Breathing، Circulation تثبیت
د شکر، کلسیم سمول
2️⃣ درمل
Phenobarbital → First line
که کنټرول نه شي:
Phenytoin / Levetiracetam
3️⃣ د اصلي علت درملنه
Hypoglycemia → Dextrose
Hypocalcemia → Calcium gluconate
Sepsis → Antibiotics
🔮 پایله (Prognosis)
د علت پورې اړه لري
Hypoglycemia / Hypocalcemia → ښه پایله
HIE، Myoclonic seizures → خراب Prognosis
📌 مهم ټکي
✔ هره جټکه Epilepsy نه ده
✔ په نووزیږیدلو کې جټکه تل جدي علت لري
✔ د علت درملنه تر ټولو مهمه ده

🟡 په نووزیږیدلو ماشومانو کې زیړې (یرقان)زیړې هغه حالت ته وایي چې د ماشوم پوستکی او د سترګو سپین رنګ ژیړ ښکاري. دا حالت پ...
03/02/2026

🟡 په نووزیږیدلو ماشومانو کې زیړې (یرقان)
زیړې هغه حالت ته وایي چې د ماشوم پوستکی او د سترګو سپین رنګ ژیړ ښکاري. دا حالت په نووزیږیدلو کې ډېر عام دی، او زیاتره وخت خطرناک نه وي، خو ځینې وخت جدي پاملرنې ته اړتیا لري.
📌 د زیړې اساسي علتونه
1️⃣ د ماشوم د ځیګر ناپخوالی
2️⃣ د وینې سره کرویاتو زیات ماتېدل
3️⃣ د مور او ماشوم د وینې ناسازګاري (ABO / Rh)
4️⃣ د وخت نه مخکې زېږون
5️⃣ د مور شیدې کموالی یا ناوخته شیدې پیل
6️⃣ انتان (Sepsis)
7️⃣ د ځیګر یا صفرايي لارو ستونزې
⏰ زیړې کله ښکاره کېږي؟
د زېږون نه وروسته ۲–۳ ورځې کې (اکثره فزیولوژیکه)
که په لومړیو ۲۴ ساعتونو کې ښکاره شي → خطرناک ګڼل کېږي
که له ۱۴ ورځو زیات دوام وکړي → باید معاینه شي
⚠️ د خطر نښې (بیړنۍ مراجعه)
🚨 که ماشوم:
ډېر ژیړ شي (لاسونه، پښې، نس)
شیدې ښه و نه خوري
ډېر خوب کوي یا بې‌حرکته وي
ژړا یې تېزه او غیرعادي وي
تشنج ولري
👉 بیړنۍ طبي معاینه ضروري ده
🩺 تشخیص
د وینې معاینه (Serum Bilirubin)
د مور او ماشوم د وینې ګروپ
نور معاینات د اړتیا سره سم
💡 درملنه
✔️ ډېر وخت یوازې د مور شیدې زیاتول بس وي
✔️ فوتوتراپي (رڼا درملنه)
✔️ په شدیدو حالاتو کې Exchange transfusion
❌ د لمر مستقیم استعمال خطرناک دی
🟢 مخنیوی
د زېږون وروسته ژر شیدې پیلول
ماشوم په دوامداره ډول شیدې ورکول
د زیړې نښو ته پام کول
پر وخت ډاکټر ته مراجعه
📣 د والدینو لپاره پیغام
زیړې ډېری وخت عادي وي، خو غفلت پکې خطرناک دی. هر ژیړ ماشوم باید وڅارل شي.

🫁 په نوزیږیدلو ماشومانو کې د تنفسي ستونزو پېژندنه او معلوماتنوزیږیدلي ماشومان ډېر نازک وي، او د تنفس ستونزې پکې یو له جد...
02/02/2026

🫁 په نوزیږیدلو ماشومانو کې د تنفسي ستونزو پېژندنه او معلومات
نوزیږیدلي ماشومان ډېر نازک وي، او د تنفس ستونزې پکې یو له جدي او بېړنیو حالاتو څخه دي. که په وخت ونه پېژندل شي، د ماشوم ژوند له خطر سره مخ کېدای شي.
⚠️ د تنفسي ستونزو مهمې نښې
که ماشوم دا نښې ولري، سمدستي پام ورته پکار دی:
🔹 چټک تنفس (په دقیقه کې له ۶۰ څخه زیات ساه اخیستل)
🔹 د ساه اخیستو پر وخت د سینې ښکته تلل
🔹 د پزې سوریو پراخېدل
🔹 د ساه پر وخت غږ (خرخر یا wheezing)
🔹 د شونډو، مخ یا نوکانو شینوالی
🔹 کمزوری ژړا یا بې‌حالتي
🔹 شیدې نه څښل یا ژر ستړې کېدل
🧬 د تنفسي ستونزو عام لاملونه
🔸 د زیږون پر وخت د ماشوم د سږو نیمګړتیا
🔸 د وخت نه مخکې زیږون (Prematurity)
🔸 د سږو انتانات (نیمونیا، سپسس)
🔸 د امینیوتیک مایع یا مکونیم تلل سږو ته
🔸 د زړه پیدایشي ناروغۍ
🔸 د بدن ټیټه تودوخه یا د وینې کم شکر
🩺 تشخیص څنګه کېږي؟
ډاکتران د لاندې لارو تشخیص کوي: ✔️ فزیکي معاینه
✔️ د وینې معاینات
✔️ د اکسیجن اندازه
✔️ ایکس‌ری د سینې
✔️ د زړه او سږو ځانګړې معاینې
💊 درملنه
درملنه د علت له مخې فرق کوي، چې کېدای شي پکې شامل وي: ✅ اکسیجن ورکول
✅ انتی‌بیوتیک درمل
✅ د بدن ګرم ساتل
✅ د وینې شکر تنظیم
✅ ځانګړي وسایل د تنفس لپاره (که اړتیا وي)
🚨 مهمه سپارښتنه
📌 که نوزیږیدلی ماشوم د تنفس هر ډول ستونزه ولري، په کور کې مه انتظار کوئ
📌 سمدستي یې نږدې روغتیایي مرکز یا ډاکټر ته یوسئ
📌 وختي اقدام د ماشوم ژوند ژغوري
🤲 روغ ماشوم، د کورنۍ خوشالي ده
📣 دا معلومات له نورو سره شریک کړئ، کېدای شي د یو ماشوم ژوند وژغوري.
—
✍️ ډاکټر محمد عثمان جبارخېل
🩺 د داخله ناروغیو
🏥 جبارخېل کلینیک

Address

Jabarkhile Group
Kunduz
KUNDUZCITYJABARKHILECLINIC

Telephone

+93782530870

Website

Alerts

Be the first to know and let us send you an email when Dr m usman jabarkhil elamyar posts news and promotions. Your email address will not be used for any other purpose, and you can unsubscribe at any time.

Shortcuts

Share