01/04/2026
🌍💙 HƯỞNG ỨNG NGÀY THẾ GIỚI NHẬN THỨC VỀ TỰ KỶ (02/04)🌈🌈
📌THẢO LUẬN: CHẨN ĐOÁN KÉP? RỐI LOẠN PHỔ TỰ KỶ (RLPTK) VÀ CHỨNG MẤT ĐIỀU KHIỂN HỮU Ý LỜI NÓI (CAS) CÓ TƯƠNG QUAN LẪN NHAU???
Rối loạn phổ tự kỷ (RLPTK) được đặc trưng bởi những khó khăn trong giao tiếp xã hội cùng với các hành vi, sở thích lặp lại và hạn chế (Hiệp hội Tâm thần Hoa Kỳ, 2013). Trẻ RLPTK hoàn toàn có thể được hỗ trợ để giao tiếp bằng nhiều phương tiện khác nhau, trong đó lời nói là một trong những phương tiện quan trọng. 🗣️
👉 Tuy nhiên, các nghiên cứu cũng chỉ ra sự khác biệt rõ rệt trong phát triển âm lời nói ở trẻ RLPTK. Một số trẻ có khả năng phát âm phù hợp với độ tuổi, nhưng nhiều trẻ khác lại gặp khó khăn như chậm phát triển, có lỗi phát âm, phát ra âm không giống lời nói ( như tiếng rít) hoặc có những đặc điểm tương tự rối loạn vận động lời nói. Ngoài ra, trẻ RLPTK còn có thể gặp vấn đề về ngữ điệu như âm lượng không ổn định, nhấn âm chưa phù hợp hoặc cao độ thay đổi bất thường. 🎧 (Schoen và cs., 2011), (Velleman và cs., 2010). Một nghiên cứu trên 165 trẻ 8 tuổi cho thấy: khoảng 15% trẻ không có lời nói, 10% nói rất ít và 75% có thể sử dụng cụm từ để giao tiếp (Norrelgen và cộng sự, 2014). 📊 Điều này cho thấy không phải tất cả trẻ RLPTK đều giống nhau về khả năng ngôn ngữ có lời.
⚡Trong khi đó, trẻ mắc chứng khó nói - CAS là viết tắt của: Childhood Apraxia of Speech (Dịch sang tiếng Việt: Chứng mất điều khiển hữu ý lời nói- là nhóm rối loạn vận động lời nói thuộc phân loại của các rối loạn âm lời nói ở trẻ em)( Sharynne MacLeod, 2017). Theo ASHA (2007), đặc điểm lời nói của CAS bao gồm:
🔹 Phát âm không nhất quán cùng một từ ở các thời điểm khác nhau
🔹 Khó khăn trong phối hợp vận động khi nói (âm bị kéo dài, ngắt quãng)
🔹 Có sự dò dẫm khi phát âm
🔹 Rối loạn ngữ điệu rõ rệt
⚠️ Một điểm quan trọng cần lưu ý là: một số đặc điểm lời nói ở RLPTK có thể không giống với CAS, đặc biệt là về ngữ điệu. Vì vậy, việc đánh giá phân biệt chính xác giữa hai tình trạng này đóng vai trò then chốt để lựa chọn phương pháp can thiệp phù hợp. 🎯
Nhiều người cho rằng trẻ RLPTK chậm nói hoặc không nói là do CAS. Tuy nhiên, các nghiên cứu hiện nay chưa có đủ bằng chứng để khẳng định điều này. ❗(Shriberg et al., 2011; Velleman et al., 2010)
Thay vào đó, các yếu tố như:
👉 Khó khăn trong giao tiếp xã hội
👉 Hạn chế về ngôn ngữ
👉 Năng lực nhận thức
👉 Thiếu ý định giao tiếp
được xem là những nguyên nhân quan trọng ảnh hưởng đến sự phát triển lời nói ở trẻ RLPTK.
🌟Giải thích cụ thể hơn như sau:
👉 Một số tác giả cho rằng khó khăn trong giao tiếp xã hội kết hợp với suy giảm ngôn ngữ ở trẻ RLPTK có thể cản trở khả năng tiếp thu ngôn ngữ nói (Velleman et al., 2010).
👉Những nghiên cứu khác cho rằng năng lực nhận thức là yếu tố quan trọng nhất ảnh hưởng đến sự phát triển ngôn ngữ diễn đạt. Ví dụ, trong một nghiên cứu, tất cả trẻ không nói đều có khuyết tật trí tuệ, cho thấy mối liên hệ chặt chẽ giữa ngôn ngữ và nhận thức (Norrelgen et al., 2014).
👉Ngoài ra, thiếu ý định giao tiếp—phổ biến trong RLPTK—không chỉ ảnh hưởng đến lời nói mà còn các hình thức giao tiếp khác như ký hiệu và cử chỉ. Suy giảm giao tiếp dường như là triệu chứng cốt lõi của RLPTK bao gồm khó khăn trong chú ý chung.
👉Đáng chú ý, các nghiên cứu cũng cho thấy những trẻ RLPTK từng không nói nhưng sau này phát triển được lời nói không mang đặc điểm điển hình của CAS. 📈(Pickett et al., 2009).
💡 Vậy điều này có ý nghĩa gì trong thực hành lâm sàng?
Mặc dù RLPTK và CAS được cho là có thể cùng tồn tại, nhưng bằng chứng khoa học vẫn còn hạn chế sự tương quan giữa 2 chẩn đoán này. Điều này đặt ra thách thức lớn cho các chuyên gia trong việc chẩn đoán và can thiệp chính xác. 🧠
Tại Việt Nam, hiện vẫn chưa có tiêu chuẩn chẩn đoán chính thức cho CAS, cũng như còn thiếu các nghiên cứu đánh giá hiệu quả của các phương pháp can thiệp phổ biến cho chứng rối loạn vận động lời nói như PROMPT hay Nuffield đối với trẻ RLPTK.
👉 Vì vậy, việc đánh giá đúng bản chất khó khăn của trẻ và đẩy mạnh nghiên cứu chuyên sâu là vô cùng cần thiết, nhằm nâng cao hiệu quả can thiệp cho những trường hợp có rối loạn phức hợp như RLPTK kèm khó khăn về lời nói.
Vì một hành trình phát triển tốt hơn cho trẻ!
🌱 Thân,
NCS TS - Ths. NNTL Lương Thị Cẩm Vân
🌈🌈🌈🌈🌈🌈
☎️☎️Liên hệ Sđt trung tâm 070.708.3689
Phụ trách chuyên môn: NCS TS-Thạc sĩ Ngôn ngữ trị liệu Lương Thị Cẩm Vân
Địa chỉ: 284, Nguyễn Hiến Lê, phường Hòa Xuân, TP Đà Nẵng
