የሥነ ተዋልዶ ጤና

26/05/2026

🔴
———-////———-////—————-

ከመጠን ያለፈ የቀን እንቅልፍ መተኛት ወይም Excessive Daytime Sleepiness በብዙ ሰዎች ላይ የሚታይ ሲሆን፣ ምክንያቱ ደግሞ ከቀላል የኑሮ ዘይቤ እስከ ከባድ የጤና እክሎች ሊያያዝ ይችላል።

ዋና ዋናዎቹ ምክንያቶች የሚከተሉት ናቸው፦

1. በቂ እና ጥራት ያለው እንቅልፍ ማጣት

የእንቅልፍ ሰዓት ማነስ፦ በቂ እንቅልፍ (ለአዋቂ ሰው በቀን ከ7-9 ሰዓት) አለመተኛት።
የእንቅልፍ ጥራት መጓደል፦ በቂ ሰዓት ተኝተው እንኳ እንቅልፉ በተደጋጋሚ የሚቋረጥ ከሆነ ሰውነት በሚገባ አያርፍም።

2. የጤና እክሎች (Sleep Disorders)
የአየር መተንፈሻ መዘጋት (Obstructive Sleep Apnea - OSA)፦ ይህ በጣም የተለመደ ምክንያት ነው። ሰው በተኛበት ሰዓት የአየር ቧንቧው ለሰከንዶች ሲዘጋና ኦክስጅን ሲያጥር፣ ሳያውቀው እንቅልፉ ይቋረጣል። ምልክቶቹም በከፍተኛ ድምፅ ማንኮራፋት፣ ጠዋት ሲነቁ ራስ ምታት እና መዛል ናቸው።
ናርኮሌፕሲ (Narcolepsy)፦ የአንጎል የእንቅልፍና የንቃት ዑደትን የመቆጣጠር አቅም ማጣት ሲሆን፣ አንድ ሰው ድንገትና ሳይፈልግ ጥልቅ እንቅልፍ ውስጥ እንዲገባ ያደርገዋል።
የእግር እረፍት ማጣት ሲንድረም (Restless Legs Syndrome)፦ በማታ ሰዓት እግርን የማንቀሳቀስ ከፍተኛ ፍላጎት መፈጠርና እንቅልፍ ማሳጣት።

3. የኑሮ ዘይቤ እና የአካል ብቃት
አሰልቺ የሆኑ ሁኔታዎች፦ ረጅም እና ተሳትፎ የሌለበት ስብሰባ ወይም ዝም ብሎ መቀመጥ ለአእምሮ መነቃቃትን ስለማይሰጡ እንቅልፍን ይጋብዛሉ።
የአካል ብቃት እንቅስቃሴ ማነስ፦ ሁልጊዜ አለመንቀሳቀስ የሰውነትን የንቃት ደረጃ ዝቅ ያደርገዋል።
ከባድ ምግብ መመገብ፦ በተለይ ምሳ ላይ ካርቦሃይድሬት የበዛበት ምግብ መውሰድ ከሰዓት በኋላ ከፍተኛ እንቅልፍ ሊያመጣ ይችላል።

4. የውስጥ ደዌ ህመሞች እና መድኃኒቶች
የታይሮይድ እጢ ስራ መቀነስ (Hypothyroidism)፦ በሰውነት ውስጥ የሆርሞን መጠን ማነስ ድካምና እንቅልፍ ያበዛል።
የደም ማነስ (Anemia) እና የስኳር ህመም፦ ሴሎች በቂ ኃይልና ኦክስጅን እንዳያገኙ ስለሚያደርጉ ለከፍተኛ ድካም ይዳርጋሉ።
የአእምሮ ጭንቀትና ዲፕሬሽን፦ ከፍተኛ የሆነ የአእምሮ ድካምና የእንቅልፍ መዛባት ያስከትላሉ።
የመድኃኒት የጎንዮሽ ጉዳቶች፦ ለአለርጂ፣ ለደም ግፊት ወይም ለጭንቀት የሚወሰዱ አንዳንድ መድኃኒቶች እንቅልፍ የማምጣት ባህሪ አላቸው።

ምን መደረግ አለበት?

ይህ ችግር ሁልጊዜ የሚቀጥልና በዕለት ተዕለት ሕይወት (ለምሳሌ መኪና በሚያሽከረክሩበት ወቅት) ላይ አደጋ የሚደቅን ከሆነ፣ ዋናውን መንስኤ ለማወቅና ተገቢውን ሕክምና ለማግኘት የሕክምና ባለሙያ (ሐኪም) ማማከር ይመከራል።

©️ጤና

24/05/2026

🔴የድህረ ወሊድ ክትትል (Postnatal Care - PNC)
=========================

✅ የድህረ ወሊድ ክትትል የሚባለው እናትየው በሰላም ከተገላገለችበት ሰዓት ጀምሮ እስከ 6 ሳምንታት (42 ቀናት) ባለው ጊዜ ውስጥ ለእናቷና ለሕፃኑ የሚደረግ የሕክምና እና የጤና ክትትል ነው።

✅ ይህ ወቅት ለሁለቱም ጤና እጅግ ወሳኝ እና ጥንቃቄ የሚሻበት ጊዜ ነው።

👉 የክትትል ቀጠሮዎች (Timing of PNC)
—————————————————

በዓለም የጤና ድርጅት (WHO) መመሪያ መሠረት፣ አንድት እናትና ሕፃን ቢያንስ 4 ጊዜ የድህረ ወሊድ ክትትል ማግኘት አለባቸው፦

1. የመጀመሪያው ክትትል፦ ከወለዱ በኋላ ባሉት 24 ሰዓታት ውስጥ (በተለይ ተቋም ውስጥ ከተወለደ)

2. ሁለተኛው ክትትል፦ በ3ኛው ቀን (ከተወለደ በ48-72 ሰዓታት ውስጥ)

3. ሦስተኛው ክትትል፦ በ7ኛው እና 14ኛው ቀንመካከል

4. አራተኛው ክትትል፦ በ6ኛው ሳምንት (42ኛው ቀን) ላይ

👉 #ለእናቱ የሚደረጉ ዋና ዋና ክትትሎች
—————————————————

የደም መፍሰስን መቆጣጠር፦ ከወሊድ በኋላ የሚኖርን የደም መፍሰስ መጠን እና የማህፀንን መኮማተር ማረጋገጥ።

የጤና ሁኔታ ምርመራ፦ የደም ግፊትን፣ የሰውነት ሙቀትን እና የትርታ ፍጥነትን መለካት (በተለይ ከደም ግፊት ጋር ተያያዥነት ያላቸውን ችግሮች ለመከላከል)።

የቁስል እንክብካቤ፦ በቀዶ ጥገና (C-section) ወይም በኖርማል ወሊድ ወቅት የተሰፉ ቁስሎች ካሉ ኢንፌክሽን እንዳይፈጠር መከታተል።

የምክር አገልግሎት፦ ስለ በቂ አመጋገብ፣ እረፍት፣ የግል ንፅህና እና የወሊድ መቆጣጠሪያ (Family Planning) አማራጮች ምክር መስጠት።

የስነ-አእምሮ ድጋፍ፦ ከወሊድ በኋላ የሚከሰት ድብርትን (Postpartum Depression) መለየትና መደገፍ።

👉 #ለሕፃኑ የሚደረጉ ዋና ዋና ክትትሎች————————————————

የእናት ጡት ወተት፦ ህፃኑ በተወለደ በአንድ ሰዓት ውስጥ የእናት ጡት ወተት (እንገር) መጀመሩን እና በአግባቡ እየጠባ መሆኑን ማረጋገጥ።

የእንብርት እንክብካቤ፦ የእንብርት አካባቢ ንፅህናን መጠበቅ እና ከኢንፌክሽን መከላከል።

የክትባት አገልግሎት፦ እንደ ቢ.ሲ.ጂ (BCG) እና የፖሊዮ መከላከያ (Polio 0) ክትባቶችን በወቅቱ መስጠት።

የአደጋ ምልክቶችን መከታተል፦ የህፃኑን አተነፋፈስ፣ የሰውነት ሙቀት (ትኩሳት ወይም ቅዝቃዜ) እና መቅዘፍዘፍን መገምገም።

🔴አስቸኳይ የህክምና እርዳታ የሚያስፈልጋቸው የአደጋ ምልክቶች (Danger Signs)
————————————————-
እናቱ ወይም ሕፃኑ ላይ የሚከተሉት ምልክቶች ከታዩ ሳይዘገዩ ወደ ጤና ተቋም መሄድ ያስፈልጋል፦

🤰ለእናቷ
—————
🚨 ከፍተኛ ወይም በድንገት የሚጨምር የደም መፍሰስ

🚨 ከፍተኛ የራስ ምታት እና የዕይታ መጋረድ/ብዥታ

🚨 የሰውነት ሙቀት መጨመር (ትኩሳት) እና መጥፎ ጠረን ያለው ፈሳሽ

🚨 የሆድ ወይም የጡት ማበጥ እና ከባድ ህመም

🚨 የሽንት ማቃጠል ወይም ሽንት መያዝ

👩‍🍼ለሕፃኑ
—————-

🚨 የእንብርት ማበጥ፣ መቅላት ወይም መግል መውጣት

🚨 ጡት ለመጥባት እምቢ ማለት ወይም አቅም ማጣት

🚨 ትኩሳት (ከ 37.5 degree Celsius በላይ) ወይም የሰውነት መቀዝቀዝ

🚨 ፈጣን አተነፋፈስ ወይም የመተንፈስ መቸገር

🚨ማንቀጥቀጥ (Fits/Convulsions)

✅ የድህረ ወሊድ ክትትል የእናቶችንና የሕፃናትን የህመም እና የሞት መጠን ለመቀነስ የሚረዳ ዋነኛ የህክምና ክፍል ነው።

©️ የሥነ ተዋልዶ ጤና

22/05/2026

🔴 የቅድመ ወሊድ ክትትል (Antenatal Care - ANC) 
=========================

አንዲት ነፍሰ ጡር እናት በእርግዝናዋ ወቅት የምታገኘው የሕክምና እና የጤና እንክብካቤ ድጋፍ ነው። ይህ ክትትል የእናትንና የፅንሱን ጤንነት ለመጠበቅ፣ ሊያጋጥሙ የሚችሉ አደጋዎችን አስቀድሞ ለመከላከል እና ጤናማ ልጅ ለመውለድ እጅግ ወሳኝ ነው።

የቅድመ ወሊድ ክትትል ዋና ዋና ክፍሎች፣ ጥቅሞች እና ሊደረጉ የሚገባቸው ጥንቃቄዎች የሚከተሉት ናቸው፦

1. የቅድመ ወሊድ ክትትል ዋና ጥቅሞች
————————————————-
የጤና ሁኔታን ለመከታተል፦ የእናትየው የደም ግፊት፣ የደም ስኳር መጠን እና አጠቃላይ የጤና ሁኔታ በየጊዜው ይመረመራል።

የፅንሱን እድገት ለመገምገም፦ የፅንሱ አቀማመጥ፣ የልብ ምት እና የእድገት ደረጃ በባለሙያ ይረጋገጣል።

አደገኛ ምልክቶችን አስቀድሞ ለመለየት፦ እንደ ከባድ ራስ ምታት፣ የእግር ማበጥ፣ ወይም የደም መፍሰስ ያሉ የአደጋ ምልክቶች ካሉ ፈጣን ህክምና ለመስጠት ያስችላል።

ምክርና ትምህርት ለማግኘት፦ ስለ አመጋገብ፣ ስለ የግል ንጽህና፣ ስለ ወሊድ ዝግጅት እና ጡት ማጥባት በቂ ግንዛቤ ይሰጣል።

2. በክትትል ወቅት የሚሰጡ ዋና ዋና አገልግሎቶች
—————————————————-
የላቦራቶሪ ምርመራዎች፦ የደም አይነት (Rh factor)፣ የደም ማነስ (Hemoglobin)፣ የኤች.አይ.ቪ (HIV)፣ የጃንዲስ (Hepatitis) እና የሽንት ኢንፌክሽን ምርመራዎች ይደረጋሉ።

የአልትራሳውንድ (Ultrasound) ምርመራ፦ የፅንሱን ዕድሜ፣ ጤንነት እና መንታ መሆን አለመሆኑን ለማወቅ ይረዳል።

የመከላከያ ክትባቶች፦ እናቲቱንና ፅንሱን ከቴታነስ በሽታ ለመጠበቅ የቲቲ (Tetanus) ክትባት ይሰጣል።

የመድኃኒት ድጋፎች፦ የደም ማነስን ለመከላከል የብረት እና ፎሊክ አሲድ (Iron and Folic Acid) እንክብሎች ይሰጣሉ።

3. የክትትል ጊዜያት (የቀጠሮ መርሃ ግብር)
————————————————-
እንደ አለም ጤና ድርጅት (WHO) መመሪያ፣ አንዲት እናት በእርግዝናዋ ወቅት ቢያንስ 8 ጊዜ የህክምና ክትትል ብታደርግ ይመረጣል። ነገር ግን እንደ አገራችን ነባራዊ ሁኔታ ቢያንስ 4 መሰረታዊ የክትትል ጊዜያት በጥብቅ ይመከራሉ፦

1. 1ኛ ክትትል፦ እርግዝና በተገኘ በመጀመሪያዎቹ 3 ወራት (እስከ 12 ሳምንት)።

2. 2ኛ ክትትል፦ በሁለተኛው የእርግዝና ክፍለ ጊዜ (ከ20-24 ሳምንት)።

3. 3ኛ ክትትል፦ በ28ኛው ሳምንት አካባቢ።

4. 4ኛ ክትትል፦ በ36ኛው ሳምንት እና ከዚያ በላይ (እስከ ወሊድ ድረስ)።

4. በእርግዝና ወቅት የሚመከሩ የጤና ልምዶች
—————————————————
የተመጣጠነ ምግብ መመገብ፦ በፕሮቲን፣ በቪታሚን እና በካሊሲየም የበለፀጉ ምግቦችን (አትክልት፣ ፍራፍሬ፣ እንቁላል፣ ወተት እና ጥራጥሬዎች) መመገብ።

በቂ እረፍት ማድረግ እና ፈሳሽ መውሰድ፦ ንፁህ ውሃ በብዛት መጠጣትና ከባድ ስራዎችን ማስወገድ።

ያለ ባለሙያ ትዕዛዝ መድኃኒት አለመውሰድ፦ ማንኛውንም መድኃኒት ከመውሰድዎ በፊት ሀኪም ማማከር ያስፈልጋል።

💡 ማሳሰቢያ፦ ማንኛዋም ነፍሰ ጡር እናት እርግዝናዋ እንደታወቀ በአቅራቢያዋ ወደሚገኝ ጤና ጣቢያ ወይም ህክምና ተቋም በመሄድ የቅድመ ወሊድ ክትትል መጀመር ይኖርባታል። ይህ የጤናማ ቤተሰብ መሠረት ነው።

©️ የሥነ ተዋልዶ ጤና

21/05/2026

🔴 አንድ ጤና |One Health | ምንድን ነው?
=======================

የአንድ ጤና አቀራረብ /One Health approach/ በሰዎች፣ በእንስሳት እና በአካባቢ መካከል ያለውን ጥብቅ ቁርኝት መሰረት ያደረገ የተቀናጀ የጤና አጠባበቅ ዘዴ ሲሆን ይህ አቀራረብ "የሰው ልጅ ጤና ከእንስሳት እና ከኑሮ አካባቢ ጤና ጋር የተያያዘ ነው" የሚል መሰረታዊ እምነት አለው።

የአንድ ጤና አቀራረብ ተላላፊ እና ተላላፊ ያልሆኑ በሽታዎችን መከላከል ላይ ያተኩራል። ብዙ በሽታዎች ደግሞ ከእንስሳት ወደ ሰው ስለሚተላለፉ የቤት እንስሳትም ሆኑ የዱር እንስሳት ጤና መጠበቅ ወሳኝ ነው። የውሃ፣ የአየር፣ የአፈር እና የዕፅዋት ደህንነት መጠበቅብም እንደሚያስፈልግ ይታመናል።

የአንድ ጤና አቀራረብ በዋናነት የሚያስፈልገው
ከእንስሳት ወደ ሰው የሚተላለፉ በሽታዎች (Zoonotic Diseases) በተለይም እንደ ኮቪድ-19፣ ኢቦላ እና ኤም ፖክስ ያሉ በሽታዎች ከእንስሳት ወደ ሰው የሚተላለፉ በመሆናቸው፣ እንስሳቱ ያሉበትን ሁኔታ በመከታተል የሰውን ልጅ ለመጠበቅ ወሳኝ በመሆኑ ነው።

የምግብ ዋስትና እና ደህንነትን ለማረጋገጥም የአንድ ጤና አቀራረብ አስፈላጊነት አጠያያቂ አይደለም። የፀረ ተህዋስያን መድሀኒቶች በጀርሞች መላመድ (Antimicrobial Resistance) መድኃኒቶች በእንስሳትም ሆነ በሰው ላይ ያለ አግባብ ጥቅም ላይ ሲውሉ ባክቴሪያዎች መድኃኒቱን የመቋቋም አቅም ያዳብራሉ። ይህንን ለመቆጣጠር የጋራ ስራ ለምስራትም ይህ የጤና አቀራረብ ቁልፍ ሚና ይጫወታል።

በኢትዮጵያ የሕብረተሰብ ጤና ኢንስቲትዩት የአለም አቀፍ ጤና ደምብና ጤና ፅህፈት ቤት ተወካይ ዶክተር ፈይሳ ረጋሳ እንደሚናገሩት አንድ ጤና በአለም አቀፍ ደረጃ እየጨመሩ የመጡትን በሰው፣ በእንስሳትና በአካባቢ መካከል የሚከሰቱ በሽታዎችን መከላከያና መቆጣጠሪያ አደረጃጀት ነው።

አንድ ጤና የተሰኘው ይህ መርህ በኢትዮጵያ ተግባራዊ መሆን ከጀመረ ቆይቷል። እ.ኤ.አ በ2016 በኮሚቴ ደረጃ ተጀምሮ በአሁኑ ወቅት በሚኒስትሮች ምክር ቤት ደምብ ወጥቶለት አደረጃጀት ያለውና አሁን ላይ እየጨመሩ የመጡ አዳዲስ በሽታዎች ለአብነትም MBD፣Mpox እና ሌሎችም በአንድ ጤና ነው ቁጥጥርና መከላከል የሚደረግባቸው።

በነዚህ በሽታዎች ላይ የመቆጣጠሩና የመከላከሉ እንዲሁም ምላሽ የመሰጠቱ ስራ በአንድ ጤና እየተሰራበት ሲሆን አሁን ላይ የአንድ ጤና ሴክሬቴሪያት ከሚመለከታቸው ሴክተር መስሪያ ቤቶች ጋር በመሆን እያስተባበረ ነው።

ሴክተር መስሪያ ቤቶቹ በሽታ ወደተከሰተበት ቦታ ሄደው የጥናቱንና የምላሹን ስራ እንዲሰሩ እያደረገ የሚገኝ ሲሆን ስራውም ከፍተኛ ደረጃ ላይ ደርሷል።

ዶክተር ፈይሳ እንደሚያብራሩት የአንድ ጤና መርህ "የዞኖቲክ" በሽታዎች ላይ ብቻ ሳይሆን በፀረ ተህዋሲያን መድሀኒቶች በጀርሞች መላመድ፣ የምግብ ደህንነትና ከአየር ንብረት ለውጥ ጋር ተያይዞ የሚከሰቱ በሽታዎች ላይ ጭምር የመከላከልና የመቆጣጠር ስራ ይሰራበታል።

አዲስ በሚከሰቱት በሽታዎች ላይ ብቻ ሳይሆን ከማህበረሰቡ ጋር ረጅም ግዜ አብረው የኖሩ ለምሳሌ የእብድ ውሻ በሽታ፣ አንትራክስና ብሩሰሎሲስና በሌሎችም በሽታዎች ላይ የመቆጣጠር፣ የመከላከልና ምላሽ የመስጠት ስራንመ ያጠቃልላል።

እነዚህ በሽታዎች በባህሪያቸው በአንድ ግዜ ተከስተው የተለየ ቀውስ ሊያስክትሉ የሚችሉ በመሆናቸው በአንድ ጤና መርህ የተለየ ትኩረት ይሰጣቸዋል። ነገር ግን አብረው የኖሩ ሌሎች በሽታዎችም በዚህ መርህ ውስጥ ተካተው ይሸራባቸዋል።

ዶክተር ፈይሳ እንደሚሉት በዚህ የአንድ ጤና መርህ አማካኝነት "ዞኖቲክ" በሽታዎች፣ የምግብ ደህንነት፣ የፀረ ተህዋሲያን መድሀኒቶች በጀርሞች መላመድ፣ በኢትዮጵያ የተከሰቱ አዳዲስ በሽታዎች ለምሳሌ ስሊፒንግ ሲክነስ፣ ኤም ቢ ዲ፣ ኤም ፖክስ እና ሌሎችንም በሽታዎች በመከላከልና በመቆጣጠርና ምላሽ በመስጠት በኩል አንድ ጤና ትልቅ አስተወፅኦ አበርክቷል።

በተለይ የሚመለከታቸው ሴክተር መስሪያ ቤቶችን በማስተባበር በኩል ውጤታማ ስራ ተሰርቷል። በዚህም በሽታዎች ከመሰራጨታቸው በፊት በተደረገው ርብርብ ላይ የአንድ ጤና መርህ ትልቅ አበርክቶ ነበረው።

አንድ ጤና በኢትዮጵያ ብቻ ሳይሆን በአለም አቀፍ ደረጃ የአለም ጤና ድርጅት፣ የአለም የምግብና እርሻ ድርጅት፣ የተባበሩት መንግስታት ድርጅት የአካባቢው ጥበቃ እና አለም አቀፉ የእንስሳት ጤና ድርጅት በጋራ ሆነው የድርጊት መርሀ ግብር ነድፈው እየሰሩበት ያለ ነው።

ስለዚህ ይህ አደረጃጀት በአለም አቀፍም ሆነ በሀገር አቀፍ ደረጃ መኖር አለበት። ይህ አደረጃጀት የማቀናጀት ስራ ይሰራል። ትልቁ አደረጃጀት National One Health Secretariat ሲሆን ይህም ለአንድ ጤና መርህ እንደመሳሪያ ሆኖ ያገለግላል።

ይህም አደረጃጀት እነዚህ ሴክተር መስሪያ ቤቶች ለጋራ ችግርና አጀንዳ አንድ ላይ ሆነው አቅደው ስራውን ተግባራዊ የሚያደርጉበትን የሚያስተባብር ነው። የሚያስፈልጉ ግብአቶችን ለማንቀሳቀስ የሚያግዝም ነው። የሚያስፈልጉ ስትራቴጂክ ሰነዶችን ለማዘጋጀትና እነዚህን በማስተባበር ስራው እንዲሰራ የሚያደርግም ጭምር ነው አደረጃጀቱ።

በሴክተር መስሪያ ቤቶች መካከል ትስስር እንዲኖር ነው ይህ National One Health Secretariat በመንግስት በኩል እንዲቋቋም የተደረገው።

አንድ ጤና ብሔራዊ የጤና ደህንነትን ከማረጋገጥ አንፃር ትልቅ አስተዋፅኦ አድርጓል። የአለም አቀፍ የጤና ደምብ አሁን ላይ ብሔራዊ የጤና ደህንነት ትግበራ እቅድ በአንድ ጤና መርህ ብቻ መሰራት እንዳለበት ታምኖበታል።

ይህም ብሔራዊና አለም አቀፋዊ የጤና ደህንነት ከማረጋገጥ አኳያ የአንበሳ ድረሻ አለው። ያለ አንድ ጤና መርህ ብሔራዊና አለም አቀፋዊ የጤና ደህንነትን ማረጋገጥ አይቻልም። አሁን ያለው አለም አቀፋዊ የጤና ደህንነትም ይህንኑ ይጠይቃል

21/05/2026

#እርጎ

🔴 አሁን አሁን ብዙ ሰው እየታመመ ያለው በአመጋገብ ምክንያት ነው ጥንቃቄ =======================

✨እርጎ ለጤናችን እጅግ ጠቃሚ የሆነ "Superfood" እንደሆነ እናውቃለን። ነገር ግን አብዛኞቻችን ስንመገብ የምንሰራቸው ስህተቶች ጥቅሙን ወደ ጉዳት እየቀየሩት ነው።

​1️⃣ እርጎን ከፍራፍሬ ጋር መደባለቅ 🍓❌

​ብዙ ሰው እርጎን ከፍራፍሬ ጋር መብላት ጤናማ ይመስለዋል። ነገር ግን በባዮሎጂ ፍራፍሬዎች ከ30-45 ደቂቃ ውስጥ የሚፈጩ ሲሆን፣ እርጎ ደግሞ ከ2-3 ሰአታት ይወስድበታል።
​ምን ይከሰታል? ፍራፍሬው እርጎው እስኪፈጭ ድረስ ሆድ ውስጥ ስለሚቆይ ይፈላል (Fermentation) ይፈጠራል። ይህ ሂደት ሂስታሚን የተባለ መርዛማ ንጥረ ነገር እንዲፈጠር ያደርጋል።
​ውጤቱ፦ የሆድ መነፋት፣ ድንገተኛ የራስ ምታት እና የቆዳ ማሳከክ ሊያጋጥምዎት ይችላል።

​2️⃣ በባዶ ሆድ መመገብ 🥣❌

​ጠዋት እንደተነሱ እርጎ መብላት ሆድን ያቀዘቅዛል ብለው ያስባሉ? ተሳስተዋል!
​ምን ይከሰታል? ሆድዎ ባዶ በሚሆንበት ጊዜ የአሲድ መጠኑ በጣም ከፍተኛ ነው። እርጎ ደግሞ በውስጡ ላክቲክ አሲድ አለው። ሁለቱ ሲገናኙ የሆድዎን ግድግዳ ሊያቆስሉ ይችላሉ። ከሁሉም በላይ ደግሞ በእርጎው ውስጥ ያሉት ጠቃሚ ባክቴሪያዎች (Probiotics) በአሲዱ ተመትተው ይሞታሉ።
​መፍትሄ፦ ሁልጊዜ ከምግብ ጋር ወይም ከምግብ በኋላ ይውሰዱት።

​ 3️⃣ ስኳር ወይም ጨው መጨመር 🧂❌

​እርጎን ለማጣፈጥ ስኳር፣ ወይም ደግሞ ጨው እንጨምራለን። ይህ ግን የእርጎውን ጥቅም ያጠፋዋል።
​ምን ይከሰታል? ነጭ ስኳር እርጎ ውስጥ ያሉትን ባክቴሪያዎች ውሃቸውን በመምጠጥ ይገድላቸዋል። የገበታ ጨው ደግሞ በውስጡ ባለው አዮዲን ምክንያት የባክቴሪያዎቹን እድገት ያቆማል።
​መፍትሄ፦ ጣፋጭ ከፈለጉ ማር ብትጠቀሙ የተሻለ ነው።

​4️⃣ በምሽት መመገብ 🌙❌

​እርጎ ከባድ ምግብ ነው። ፀሐይ ከጠለቀች በኋላ ደግሞ የሰውነታችን ምግብ የመፍጨት አቅም ይቀንሳል።
​ምን ይከሰታል? በምሽት እርጎ መብላት በሰውነት ውስጥ አክታ (Mucus) እንዲከማች ያደርጋል።
​ውጤቱ፦ ጠዋት ሲነቁ አፍንጫ መታፈን፣ የሳይነስ ህመም፣ እና ከባድ ሳል ሊያስከትል ይችላል። በተለይ የመገጣጠሚያ ህመም (Arthritis) ያለባቸው ሰዎች ህመሙ ሊባባስባቸው ይችላል።

​5️⃣የታሸገ እርጎ መግዛት 🛍️❌

​ሱቅ ውስጥ የሚሸጡት የታሸጉ እርጎዎች ለረጅም ጊዜ እንዲቆዩ ተብለው በኬሚካል የተሞሉ ናቸው።
​ምን ይከሰታል? ብዙዎቹ የታሸጉ እርጎዎች ውስጥ ምንም አይነት ህያው ባክቴሪያ የለም። እንዲያውም ጣዕም እንዲኖራቸው ተብሎ እስከ 20 ግራም የሚደርስ ስኳር ይጨመርባቸዋል።
​መፍትሄ፦ በ6 ሰአት ውስጥ በቤትዎ ውስጥ የሚዘጋጀውን ንጹህ እርጎ የተሻለ አማራጭ ነው።

​6️⃣ ከጥሬ ቀይ ሽንኩርት ጋር መደባለቅ 🧅❌

​እንደ ሰላጣ እርጎና ጥሬ ሽንኩርትን ማቀላቀል የተለመደ ነው። ነገር ግን ሽንኩርት በባህሪው በሰውነት ውስጥ "ሙቀት" የሚፈጥር ሲሆን፣ እርጎ ደግሞ "ቅዝቃዜን" ይሰጣል።
​ምን ይከሰታል? ይህ ተቃርኖ ለጨጓራዎ ግራ የሚያጋባ መልእክት ይሰጣል። በዚህም ምክንያት የምግብ መፈጨት ስርዓትዎ ይዛባል፤ በሰውነትዎ ውስጥ መርዛማ ዝቃጮች (Toxins) እንዲከማቹ ያደርጋል።

​✨ ማጠቃለያ፦

እርጎን በምሳ ሰዓት፣ ከሌላ ምግብ ጋር፣ ያለ ስኳር እና በቤት ውስጥ የተሰራውን ቢመገቡ ለጤናችሁ ወሳኝ ነው!

​ይህ መረጃ ጠቃሚ ሆኖ ካገኙት፦

✅ Like ያድርጉ
✅ ለምትወዱት ሰው Share ያድርጉ
✅ ሌሎች የጤና መረጃዎች እንዲደርስዎ Follow ያድርጉ!

​

20/05/2026

የማህፃን ጫፍ ካንሰር በሽታን በመከላከል የሴቶችና እናቶችን ጤና እንዲጠበቅ እየሠራ መሆኑን የደቡብ ኢትዮጵያ ክልል ጤና ቢሮ አስታወቀ፡፡

በማህፀን ጫፍና የጡት ካንሰር በሽታ መከላከል ዙሪያ ለሴቶች የግንዛበ ስልጠና ተሰጥቷል።

በስልጠና መድረኩ የመክፈቻ ንግግር ያደረጉት የክልሉ ህብረተሰብ ጤና ኢንስትቲዩት ዋና ዳይሬክተር አቶ አጉኔ አሾሌ እንደተናገሩት ሴቶች አስቀድሞ የማህፀን ጫፍ ምርመራ በማድረግ ጤናቸውን መጠበቅ እንዲችሉ የሴቶችን ግንዛቤ ማሳደግ ተገቢ ነው ብለዋል።

ህውማን ፖፒሎማ ቫይረስ እያዘገመ የሰው ልጆችን ጤና የሚጎዳ በሽታ በመሆኑ ሁሉም አስቀድሞ ምርመራ በማድረግ መከላክል እንደሚቻል የዘርፉ ባለሙያ አቶ ጆሹዋ አየለ አስታውቋል፡፡

በቅዝቃዜ ሰንሰለት ወይንም በሙቀት ሰንሰሌት ችግር ያለበትን የማህፀን አካል በማከም የሴቶችን ጤና መጠበቅ እንደሚቻል ያሳወቁት አቶ ጆሹዋ፤ ቅድሜ ምርመራ ማድረግ ተገቢ መንገድ ነው ብለዋል፡፡

አስቀድሞ ምርመራ በማድረግ የማህፃን ቁስሌትን፣ ማህፀን ጫፍ ካንሰርን መለየት እና የጡት ካንሰር ቅድሜ ህክምና በማድረግ በጉዳቱ የሚከሰት ሞትን መከላከል እንደሚቻል የዘርፉ ባለሙያ ወ/ሮ ትዕግስት ተሰማ በሥልጠናው ወቅት አብራርተዋል፡፡

በጤና ቢሮ የበሽታ መከላከል ዘርፉ ባለሙያ ወ/ሮ ትዕግስት ተሰማ እንደተናገሩት አንድ እናት የማህፀን በር ጫፍ ካንሰር ኖሮባት ከታከመች በየአመቱ ምርመራ በማድረግ ጤናዋን ማወቅ ይገባል ብለዋል፡፡

በሥልጠናው የማህፀን ጫፍ ካንሰር እና ስለ ጡት ካንሰር በሽታ መንስኤ፣ ጉዳት፣ መከላከልና ህክምና ዙሪያ ግንዛቤ በስፋት ተሰጥቷል።

ግንዛቤ ስልጠናው በጂንካ ክላስተር የክልል ተቋማት ሴት ባለሙያዎችን የተሳተፉ ሲሆን፤ ሀሳብ አስተያየት በመስጠት ቀጣይነት ያለው ግንዛቤ ለወገን እንደሚያካፍሉ አስታውቀዋል።

ግንቦት 12/2018
ጤና ቢሮ ኮሚኒኬሽን

18/05/2026

አዲስ የሰው ልጅ የደም ዓይነት ተገኘ

​ሳይንቲስቶች ለግማሽ ክፍለ ዘመን (ለ50 ዓመታት) ሳይፈታ የቆየውን የሕክምና ምስጢር በመስበር አዲስ የሰው ልጅ የደም ዓይነት (Blood Group) ማግኘታቸውን አስታወቁ።

​ይህ በሕክምናው ዓለም ትልቅ እልህ አስጨራሽ የነበረው እንቆቅልሽ ምላሽ ያገኘው፣ ተመራማሪዎች ባደረጉት ተከታታይ ጥናትና ክትትል መሆኑ ተገልጿል። ግኝቱ በተለይ ደህንነቱ የተጠበቀ የደም ልገሳና ሽግግር ለማድረግ እንዲሁም ብርቅዬ የደም ዓይነት ያላቸውን ሰዎች ሕይወት ለመታደግ ከፍተኛ አስተዋጽኦ ይኖረዋል ተብሏል።

ይህ አዲስ የተገኘው የደም ዓይነት ሥርዓት "ማል" (MAL Blood Group System) ይባላል።

​ሳይንቲስቶች ለ50 ዓመታት (ከ1972 ዓ.ም ጀምሮ) ሲያጠናቸው የቆዩት AnWj የተባለ በደም ሕዋሳት ላይ የሚገኝ አንቲጅን (Antigen) አለ።

በዓለም ላይ 99.9% የሚሆነው ሕዝብ ይህ አንቲጅን ስላለው "AnWj-positive" ሲሆን፣ ይህ አዲስ የተገኘውና በጣም ጥቂት ሰዎችን የሚያጠቃልለው የደም ዓይነት ግን "AnWj-negative" (አንቲጅኑ የሌለው) በመባል ይታወቃል።

ማል (MAL) የተባለው ፕሮቲን ለዚህ አንቲጅን መኖርና አለመኖር ተጠያቂ መሆኑ ስለተደረሰበት ነው የደም ዓይነቱ ሥርዓት MAL የተባለው።

​ለማን ይሰጣል? ማን ላይ ጥቅም ላይ ይውላል?
​ይህ የደም ዓይነት እንደተለመዱት የኤ፣ ቢ፣ ወይም ኦ (A, B, AB, O) የደም ዓይነቶች በብዛት የሚገኝ አይደለም። ስለዚህ አሰጣጡና ጥቅሙ እንደሚከተለው ነው፦

• ​ለተመሳሳይ "AnWj-negative" ሰዎች ብቻ ይሰጣል፦ ይህ በጣም ብርቅዬ (Rare) የደም ዓይነት ያላቸው ሰዎች ደም መውሰድ ካስፈለጋቸው ሊወስዱ የሚችሉት ከተመሳሳይ AnWj-negative (MAL negative) ከሆኑ ሰዎች ብቻ ነው።

እነዚህ ሰዎች የተለመደውን (AnWj-positive) ደም ከወሰዱ፣ የሰውነታቸው በሽታ መከላከያ ሥርዓት ደሙን እንደ ባዕድ አካል ስለሚቆጥረው ከባድና ለሕይወት አስጊ የሆነ የደም መርጋት ወይም መቃወስ (Severe Transfusion Reaction) ያስከትልባቸዋል።

ይህ ግኝት የተፈለገው እነማን MAL-negative እንደሆኑ በምርመራ በቀላሉ ለይቶ ለማወቅና ለእነሱ የሚሆን ተስማሚ ደም አስቀድሞ ለማዘጋጀት (ለምሳሌ በወሊድ ወቅት ወይም ለቀዶ ጥገና) ትልቅ እፎይታን ይሰጣል።

​ምንጭ፦ SciTechDaily (ሜይ 16፥ 2026 የወጣ ዘገባ)

18/05/2026

🔴 Hyperhidrosis
=================

ላብ ምንድነው?
———————-

🛑 ላብ ሰውነታችን ራሱን የሚያቀዘቅበት ተፈጥሯዊ መንገድ ነው፡ ፡ አብዛኛው ይህ ሁኔታ ተፈጥሯዊ እና የጤንነት ምልክት ነው፡፡ አንዳንድ ሰዎች ግን ተደጋጋሚ እና የማያቋርጥ ላብ ይታይባቸዋል እና ይህ ሁኔታ በህክምና ቋንቋ ሃይፐርሃይድሮሲስ/Hyperhidrosis/ ይባላል፡፡

🛑 ሃይፐርሃይድሮሲስ/ከባድ ላብ/ በላብ ዕጢዎች የሚመረተው ላብ ሰውነት ራሱን ለማቀዝቀዝ ከሚፈልገው በላይ ነው፡፡ ይህ በሽታ በአብዛኛው መዳፍንና የእግር ስርን እና ብብትን ያጠቃል፡፡ የዕለት ተዕለት ስራን ከማወኩም በተጨማሪ ከባድ ላብ ማህበራዊ ጭንቀት እና የመሸማቀቅ ስሜት ብሎም ራስን ማግለል ሊያስከትል ይችላል፡፡

🛑 ከባድ ላብ እጅግ ከባድ ሲሆን እስከ ቀዶ ጥገና የሚያደርስ ህክምና አለው፡፡ ምንም እንኳን መቼ፣ የት እና ምን ያክል ያልበናል የሚለው በስፋት ቢለያይም አብዛኛው ሰው ከበድ ያለ የጉልበት ስራ ሲሰራ፣ ሞቃታማ ቦታ ሲሆን፣ ድንጋጤ ወይም ጭንቀት እና አስቸጋሪ ሁኔታ ውስጥ ሲሆን ያልበዋል፡፡ ከባድ ላብ ሃይፐርሃይድሮሲስ ያለበት ሰው የላብ ሁኔታ ግን ከላይ ከተጠቀሰው በእጅጉ ከፍ ያለ ነው፡፡

🛑 የከባድ ላብ ዋና ዋና ምልክቶች ቶሎ ቶሎ መምጣቱ የሚታይ ከሚገባው በላይ የሆነ እና ብብትን የሚያበሰብስ ሲሆን ነው፡፡ ከሚገባው በላይ የሆነ የሚያስጨንቅ የላብ መኖር በተለይም በእግር ስር፣ በብብት፣ በራስ እና በፊት ላይ የሚታይ ሲሆን፣ የቆዳ ማጣበቅ ወይም ከእጅ መዳፍና ከእግር መርገጫ ጠብ ጠብ የሚል ላብ ሲታይ ነው፡፡

🛑 ሃይፐርሃይድሮሲስ የሚለው ስያሜ የሚሰጠውን የተቸጋሪውን የዕለት ተዕለት ስራን የሚያደናቅፍ ከፍተኛ የላብ መጠን/ከባድ ላብ ሲኖር ነው፡፡ ይህ ክስተት ያለ ምንም በቂ ምክንያት ቢያንስ በሳምንት አንድ ጊዜ ይታያል፡፡ ለእነዚህ ሰዎ ች ከባድ ላብ የማህበራዊ ህይወትን ያውክባቸዋል፡፡

እጃቸው ያለማቋረጥ ስለሚረጥብ ስራ መስራትም ሆነ መዝናኛ ቦታ ራሳቸውን ማዝናናት ይሳናቸዋል፡፡ በዚህም ምክንያት ከሰው ጋር ሲጨባበጡ በእጃቸው ላብ ምክንያት እና ሸሚዛቸው የላብ ቅርፅ ስለሚያሳይ አንዳንዴም ጠረን ስለሚኖረው በዚህ በሚፈጠርባቸው መሸበር ራሳቸውን ከሰው ያገላሉ፡፡

🔴 እንደዚህ ያለ ችግር ያለበት ሰው ከተለመደው በላይ ድንገት ከፍ ያለ ላብ ሲያይ፣ ላብ የዕለት ተዕለት ስራውን ሲያደናቅፍበት፣ እና የሌሊት ላብ ያለ በቂ ምክንያት ሲኖረው ሐኪም ጋር መቅረብ ይኖርበታል፡፡ የብርድ ላብ የታየበት ማንኛውም ሰው ሐኪም ዘንድ መቅረብ አለበት፡፡

🛑 በተለይም ደግሞ ሁኔታው ከጭንቅላት ቅል መቅለል እና የደረት ወይም የሆድ ህመም ስሜት ጋር አብሮ ከመጣ የልብ በሽታ፣ የጭንቀት ወይም የሌላ ከፍተኛ ህመም ምልክት ሊሆን ስለሚችል ጊዜ ሊሰጠው አይገባም፡፡

🛑 የከባድ ላብ ምንጩ ሰውነታችን ሙቀቱን ከሚቆጣጠርበት የቁጥጥር ስርዓት ይመነጫል በተለይ ደግሞ የላብ ዕጢዎች ቆዳችን ሁለት አይነት የላብ ዕጢዎች አሉት፡፡ አንደኛው ኢክራይን ዕጢ ሲባል ሌላኛው ደግሞ አፓክራይን ዕጢዎች ይባላሉ፡፡

🛑 ኢክራይን ዕጢዎች በአብዛኛው ሰውነታችን ውስጥ ሲገኙ በቀጥታ አፋቸው ወደ ቆዳ ላይኛው ክፍል ይከፈታል፡፡ አፓክራይን ዕጢዎች ግን የሚገኙት በብዛት ፀጉር በሚሸፍናቸው የቆዳ ክፍሎች ላይ ነው፡፡ ለምሳሌ የራስ ቅል፣ ብብት እና እግር አካባቢ ነው፡፡

18/05/2026

🔴 የማህፀን ፈሳሽ ኢንፌክሽን (Infection) እንዳለበት የሚያሳዩ ዋና ዋና ምልክቶች
=======================

👉የማህፀን ውስጥ ኢንፌክሽኖች (እንደ Endometritis ወይም Pelvic Inflammatory Disease - PID የመሰሉ) አብዛኛውን ጊዜ ካልተለመደ የማህፀን ፈሳሽ ጋር አብረው የዳሌ አካባቢ ሕመም፣ መደበኛ ያልሆነ የደም መፍሰስ ወይም ትኩሳትን ያስከትላሉ። እነዚህን ምልክቶች አስቀድሞ መለየት ፈጣን ሕክምና ለማግኘትና ለከፋ ማህፀን ነክ የጤና ጉዳት እንዳይዳረጉ ለመከላከል እጅግ አስፈላጊ ነው።
የፈሳሹ መለወጥና አብረው የሚመጡ ዋና ዋና ምልክቶች የሚከተሉት ናቸው።

🔍 የኢንፌክሽን ምልክት የሆኑ የፈሳሽ ጠባዮች
📍 ያልተለመደ ቀለም፦ ፈሳሹ ነጭ መሆኑ ቀርቶ ወፍራም ቢጫ成፣ አረንጓዴ፣ አመድማ (Gray) ወይም መግል የመሰለ መልክ ካለው።
📍 መጥፎ ወይም የበረታ ሽታ፦ በጣም የሚከረፋ፣ የገማ ወይም የዓሳ ሽታ (Fishy odor) ካለው፤ በተለይ ደግሞ ከባልደረባ ጋር የግብረ-ሥጋ ግንኙነት ካደረጉ በኋላ ሽታው በጣም የሚበረታ ከሆነ።
📍 ያልተለመደ ይዘት (Texture)፦እንደ አይብ ወይም የረጋ ወተት የተቆራረጠ (Cheesy)፣ አረፋማ (Frothy) ወይም በጣም የወፈረና የሚለጠጥ ፈሳሽ።
📍 የፈሳሽ መጠን ድንገት መጨመር፦ ከተለመደው የሰውነት ዑደት ውጭ የፈሳሹ መጠን በከፍተኛ ሁኔታና በድንገት ሲጨምር።

🚩 አብረው ሊታዩ የሚገቡ ሌሎች አስገዳጅ ምልክቶች:-

🛑 የማህፀን ውስጥ ኢንፌክሽኖች አብዛኛውን ጊዜ በፈሳሽ ለውጥ ብቻ አይወሰኑም።

👉 የሚከተሉት ተጨማሪ ቀይ መብራቶች ከተስተዋሉ ነገሩ የሕክምና እርዳታ እንደሚፈልግ ማወቅ ይቻላል

🌡️ ከፍተኛ ትኩሳትና ማንቀጥቀጥ፦ የሰውነት ሙቀት ከ 38°C (ወይም 100.4°F) በላይ መሆን፤ ይህ ኢንፌክሽኑ ወደ ላይኛው የማህፀን ክፍል እየተስፋፋ መሆኑን የሚያሳይ ትልቅ ምልክት ነው።

⚡ የታችኛው ሆድ ወይም የዳሌ (Pelvic) ሕመም፦ በታችኛው የሆድ ክፍል ላይ የሚሰማ አሰልቺ ወይም ሹል ሕመም፤ በተለይም በግንኙነት ወቅት በማህፀን ውስጥ ጥልቅ የሆነ የሕመም ስሜት መሰማት።

🩸 ያልተለመደ የደም መፍሰስ፦ የወር አበባ ከሚመጣበት ቀን ውጪ የደም ጠብታ (Spotting) ማየት፣ ከግንኙነት በኋላ ደም መፍሰስ ወይም የወር አበባ መጠን ባልተለመደ ሁኔታ መብዛት።

🚽 ከሽንት ጋር የተያያዙ ችግሮች፦ ሽንት በሚሸኑበት ወቅት የማቃጠል፣ የመውጋት ወይም ቶሎ ቶሎ የመሽናት ፍላጎት መምጣት።

💡 መቼ ነው ሐኪም ማየት ያለብዎት?
እነዚህን ምልክቶች በተለይም ያልተለመደውን የፈሳሽ ለውጥ ከትኩሳት ወይም ከሆድ ቁርጠት ጋር አብረው ካስተዋሉ ሳይዘገዩ በአቅራቢያዎ ወደሚገኝ የጤና ተቋም በመሄድ የሐኪም እገዛ ማግኘት አለብዎት።

በጊዜ የሚደረግ ምርመራና በትክክል የሚሰጥ የባለሙያ ሕክምና ኢንፌክሽኑ ወደ ሌሎች የሰውነት ክፍሎች ተሰራጭቶ ተጨማሪ የጤና እክል (ለምሳሌ የማህፀን ቱቦ መዘጋትና የመውለድ አቅምን ማዳከም) እንዳያመጣ ቀድሞ ይከላከላል።

18/05/2026

ትባላለች። ነዋሪነቷ ነቀምቴ ከተማ ሲሆን፣ በ'ኒው ጀነሬሽን' ኮሌጅ የቢኤስሲ #ነርሲንግ (BSc Nursing) የ4ኛ ዓመት #ተመራቂ ተማሪ የነበረች ሲሆን እጅግ ጎበዝ እና በውጤቷ ሌሎች ጭምር የሚቀኑባት እንደነበረች በቅርቧ ያሉ ይመሰክራሉ።

ሂንሴኔ ዛሬ እራሷን አ*ጥ ፍታለች ።
ምክንያቷ ደግሞ የትምህርት ቤት #ያልከፈለችው ክፍያ አስራ አምስት ሺህ (15,000) ብር እሷ ላይ የቀረባት ስለነበረ ነው። ክፍያ ያልፈጸመ ደግሞ የ'Exit Exam' ፈተና መፈተን ስለማይችል፣ ከጓደኞቿ መቅረቷ ተስፋ አስቆርጧት ህይ*ወቷን እንድ*ታጠፋ እንዳደረጋት ነው የተነገረው😥

በጣም ያሳ*ዝናል! 😭