27/01/2023
ართროზი სახსრების ერთ-ერთი ყველაზე გავრცელებული ქრონიკული დაავადებაა. იგი სახსარშიგა ხრტილის ნაადრევ გაცვეთას წარმოადგენს და ნივთიერებათა ცვლით არის გამოწვეული. ძირითადად ხანდაზმულ ასაკში ვლინდება, ან ტრავმის შემდეგ ვითარდება.
– რა იწვევს ართროზს?
მიზეზი სახსრის ზედაპირის ხრტილოვანი ნაწილის დაზიანებაა. იგი შეიძლება განვითარდეს რამდენიმე ფაქტორის, მათ შორის, გენეტიკური, ბიოქიმიური, გარემოფაქტორების ზემოქმედების შედეგად. დაავადება ვლინდება მორფოლოგიური, ბიოქიმიური, მოლეკულური და ბიომექანიკური ცვლილებებით სახსრის ხრტილოვან უჯრედებსა და მატრიქსში, რაც იწვევს ხრტილის დაზიანებას, ოსტეოსკლეროზის განვითარებას, ოსტეოფიტების (ძვლოვანი წანაზარდების) წარმოქმნას. ჩვეულებრივ, ნორმაში ხრტილოვანი ქსოვილის სინთეზისა (წარმოქმნის) და დაშლის პროცესი დაბალანსირებულია. ოსტეოართრიტის დროს ეს უკანასკნელი ჭარბობს სინთეზის პროცესს, ზიანდება არა მხოლოდ ხრტილი, არამედ სახსრის შემადგენელი სხვა ნაწილები და მის ირგვლივ არსებული ქსოვილებიც. ოსტეოართრიტის განვითარების რისკი მაღალია ხანდაზმულებში,ქალებში, მემკვიდრული განწყობისას, ანამნეზში სახსრის სხვადასხვა პათოლოგიისა და ტრავმის მქონე პირებში. დაავადების სიხშირე მკვეთრად იზრდება ასაკთან ერთად. იგი სახსრის დაზიანების ყველაზე ხშირი მიზეზია. მაგალითად, ამერიკის შეერთებულ შტატებში ოსტეოართრიტით 45 წლამდე დაავადებულია 2%, 45-64 წლამდე – 30%, 65 წლის ზემოთ – მოსახლეობის 63-85%.
– რა სიმპტომები ახასიათებს?
ოსტეოართრიტის ძირითადი კლინიკური ნიშანია ტკივილი და სახსრის დეფორმაცია. დაავადების დასაწყისში ტკივილი შესაძლებელია არ ვლინდებოდეს, ან ვლინდებოდეს პერიოდულად, ხანმოკლედ ძლიერი ფიზიკური დატვირთვის შემდეგ, თუმცა დაავადების პროგრესირებისას ტკივილის ინტენსივობა იზრდება მცირე ფიზიკური დატვირთვის ფონზეც. შესაძლებელია მას თან ახლდეს დაზიანებული სახსრის შეშუპება, მოძრაობის შეზღუდვა, კრეპიტაცია,სახსრის ფუნქციის მოშლა, სახსრის ირგვლივ კუნთების დაზიანება. ძირითადად ზიანდება მუხლის, მენჯ-ბარძაყის, სხივ-მაჯის, კოჭ-წვივის სახსრები. თუმცა შესაძლებელია დაზიანდეს (განსაკუთრებით ქალებში) წვრილი სახსრებიც, წარმოიქმნას ე.წ. ჰებერდენისა (დისტალური ფალანგთაშორისი სახსარი) და ბუშარდის (პროქსიმალური ფალანგთაშორისი სახსარი) კვანძები. ოსტეოართრიტი შესაძლებელია განვითარდეს პირველადად ან მეორადად სახსრის ანთებითი (მაგ: რევმატოიდული ართრიტის) და არაანთებითი (მარფანი) დაავადების ფონზე.
– მკურნალობა
სამკურნალოდ გამოიყენება არასტეროიდული ანთების საწინააღმდეგო პრეპარატები, ტკივილგამაყუჩებელი პრეპარატები (მაგ.: პარაცეტამოლი), მძიმე შემთხვევებში – სახსარშიდა ინექციები სტეროიდებით, ქონდროპროტექტორები. ტკივილის შემცირების მიზნით მიმართავენ ელექტროთერაპიას, ფონოფორეზს ჰიდროკორტიზონით, ლაზერო და მაგნიტოთერაპიას, სამკურნალო მასაჟს, კინეზოთერაპიას.
მიჩნეულია, რომ სხეულის მასის 1 კგ-ით შემცირება სახსარზე დატვირთვას საშუალოდ 4კგ-ით ამცირებს.
– როდისაა აუცილებელი ქირურგიული ჩარევა და კეთდება თუ არა ეს ოპერაციები საქართველოში?
სახსრების ენდოპროტეზირება ართროზის მკურნალობის ქირურგიული მეთოდია, რომელიც მაშინ ტარდება, როცა სახსრის დაზიანების ხარისხი იმდენად მძიმეა, რომ თერაპიული, კონსერვატიული მეთოდებით მდგომარეობის გამოსწორება ვერ ხერხდება. აღნიშნული ოპერაციები საქართველოში წარმატებით ხორციელდება.
– სადამდე შეიძლება მიიყვანოს ამ დაავადებამ ადამიანი?
დაზიანებული სახსრის მოძრაობის სრულ, ან ნაწილობრივ შეზღუდვამდე.
– როგორ დავიცვათ თავი ართროზისგან?
წონის კონტროლით, ფიზიკური აქტივობით… დროულად უნდა მოხდეს სახსრის შეძენილი თუ თანდაყოლილი ბიომექანიკური დარღვევების კორექცია, მაგალითად, ბრტყელტერფიანობა, კიდურთა ტრავმული დეფორმაციები, მენჯ-ბარძაყის თანდაყოლილი პათოლოგიები და სხვა.
იმ პაციენტებისთვის, რომლებიც ართროზით დაავადების რისკჯგუფს შეადგენენ (აქვთ ტრავმა, ან სახსრის ესა თუ ის პათოლოგია), რეკომენდებულია დოზირებული დატვირთვა. ზომიერი სიარული, ველოსიპედი, ცურვა უნდა ვაქციოთ ართროზის პროფილაქტიკის ძირითად საშუალებად.
ექიმ-რევმატოლოგი, მაკა იოსელიანი
სტატიის ავტორი: დავით დანელია