09/09/2026
आरोग्याची गुरुकिल्ली
आजची सवय… उद्याचे आरोग्य! 😊
भाग २ — आहार:
फक्त काय खातो हेच नाही… कधी, किती आणि कसं खातो हेही महत्त्वाचं!
आपल्या आरोग्याचा विचार करताना आहाराला आपण खूप महत्त्व देतो.
काय खावं?
काय टाळावं?
प्रोटीन किती घ्यावं?
तेल, साखर, मीठ किती असावं?
हे प्रश्न महत्त्वाचे आहेतच.
पण आहाराचा विचार फक्त “आपण काय खातो?” एवढ्यापुरता मर्यादित आहे का?
कारण एखादा पदार्थ कितीही पौष्टिक असला, तरी आपण तो कधी खातो, किती खातो आणि कसा खातो, याचाही आपल्या आरोग्याशी संबंध असतो.
आपली परंपरा काय सांगते?
भारतीय आयुर्वेदिक आरोग्यपरंपरेत आहाराला विशेष महत्त्व दिलं गेलं आहे.
आहारामध्ये फक्त अन्नपदार्थांची निवड नाही, तर व्यक्तीची पचनक्षमता, भूक, अन्नाचं प्रमाण, जेवणाची वेळ आणि जेवण्याची पद्धत यांचाही विचार केला जातो.
म्हणजेच प्रत्येकासाठी एकच आहार योग्य असेल असं नाही.
आपल्या शरीराची गरज ओळखणं, आधीचं अन्न पचलेलं असताना आणि योग्य भूक लागल्यावर खाणं, गरजेपेक्षा जास्त न खाणं आणि जेवताना अन्नाकडे लक्ष देणं — या गोष्टींनाही परंपरेत महत्त्व दिलं गेलं आहे.
🔬 आधुनिक विज्ञान काय सांगते?
विशेष म्हणजे आधुनिक पोषणशास्त्रही आता आहाराकडे केवळ calories किंवा nutrients च्या दृष्टीने पाहत नाही.
WHO निरोगी आहारासाठी adequacy, balance, moderation आणि diversity — म्हणजे शरीराची गरज पूर्ण करणारा, संतुलित, योग्य प्रमाणातील आणि विविधतेने भरलेला आहार — या मूलभूत तत्त्वांवर भर देते.
आता meal timing, म्हणजे आपण कोणत्या वेळेला खातो, यावरही संशोधन होत आहे.
काही नियंत्रित अभ्यासांमध्ये उशिरा जेवण्याचा भूक नियंत्रित करणाऱ्या प्रक्रियांवर आणि शरीराच्या ऊर्जा वापरावर परिणाम दिसून आला आहे. अर्थात प्रत्येकासाठी जेवणाची एकच ठराविक वेळ योग्य असते असा याचा अर्थ नाही. आपली दिनचर्या, वय, शारीरिक हालचाल आणि आरोग्यस्थिती यानुसार गरजा बदलू शकतात.
किती खातो, हेही तितकंच महत्त्वाचं.
पोट भरल्याची जाणीव झाल्यानंतरही केवळ चवीसाठी खात राहणं आणि शरीराला आवश्यक तेवढं खाणं यात फरक आहे. योग्य प्रमाण म्हणजे उपाशी राहणं नव्हे; तर आपल्या शरीराच्या गरजेनुसार पुरेसं आणि संतुलित खाणं.
आणि तितकाच महत्त्वाचा प्रश्न म्हणजे — आपण कसं खातो?
घाईघाईत, मोबाईल पाहत, काम करत किंवा सतत दुसऱ्या गोष्टीकडे लक्ष ठेवून जेवण्यापेक्षा जेवणाकडे लक्ष देऊन, नीट चावून आणि शरीराला तृप्तीची जाणीव होण्यासाठी वेळ देऊन खाणं ही चांगली सवय ठरू शकते.
रोजच्या जीवनात काय करायचं?
आजपासून एक छोटासा प्रयोग करा.
जेवायला बसताना स्वतःला चार प्रश्न विचारा —
🥗 काय? —
माझ्या ताटात विविध आणि पौष्टिक पदार्थ आहेत का? की जिभेचे चोचले पुरवणारे चमचमीत पदार्थ आहेत
⏰ कधी? —
मला खरंच भूक लागली आहे का, की फक्त वेळ झाली किंवा काहीतरी समोर दिसलं म्हणून मी खात आहे? किंवा मला कामातून वेळच नाही मिळाला म्हणून ज्या वेळेला जेवायचे त्याच्यापेक्षा खूप उशिरा जेवत आहे
🍽️ किती? —
माझं पोट समाधानाने भरलं आहे का? की आवडते पदार्थ ताटात आहेत म्हणून तृप्ती जाणवल्यानंतरही मी खात राहतोय का?
😊 कसं? —
मी शांतपणे जेवत आहे की मोबाईल, टीव्ही, काम किंवा घाई यामध्ये माझं जेवण होत आहे? की जेवण करताना टेबल वरती कोणत्या वादग्रस्त विषयावरती चर्चा करत आहे की TV वर वादग्रस्त न्यूज बघत जेवण करत आहे.
सगळं एका दिवसात बदलण्याची गरज नाही.
सुरुवात फक्त एका जेवणापासून करा.
दिवसातील किमान एक जेवण मोबाईल आणि टीव्हीशिवाय, शांतपणे आणि अन्नाची चव अनुभवत करून पाहा.
हळूहळू आपल्याला आपल्या शरीराची भूक आणि तृप्ती यांचे संकेत अधिक जाणवायला लागतील.
😊 आजची Smile Tip
जेवायला बसल्यावर लगेच पहिला घास घेऊ नका.
काही क्षण थांबा…
एक दीर्घ श्वास घ्या,
चेहऱ्यावर हलकीशी Smile आणा 😊
आणि मग शांतपणे आणि आनंदी मनाने जेवायला सुरुवात करा.
कारण आहार म्हणजे फक्त आपल्या ताटात काय आहे एवढंच नाही…
आपण ते कधी, किती आणि कसं खातो, हेही तितकंच महत्त्वाचं आहे.
लक्षात ठेवा…
आजची सवय… उद्याचे आरोग्य!
🤔 आज स्वतःला एक प्रश्न विचारा…
तुमच्या आहारात सध्या सर्वात जास्त बदलाची गरज कुठे आहे?
काय खातो?
कधी खातो?
किती खातो?
की कसं खातो?
🪷 Heal With Anjali
Healing Begins With a Smile
📚 संदर्भ:
• World Health Organization (WHO) — Healthy Diet, 2026.
• Vujović N. et al. — Late isocaloric eating increases hunger, decreases energy expenditure, and modifies metabolic pathways in adults with overweight and obesity, Cell Metabolism, 2022.
• Charaka Samhita — Ahara Vidhi / Dietary Guidelines — आहाराची वेळ, प्रमाण, पचनक्षमता आणि आहार घेण्याच्या पद्धतीसंबंधी पारंपरिक मार्गदर्शन.
