21/05/2026
ਰਿੰਗਣ ਵਾ (ਸਾਇਟਿਕਾ)
ਰਿੰਗਣ ਵਾ (Sciatica) ਕੋਈ ਬਿਮਾਰੀ ਨਹੀਂ ਹੈ, ਸਗੋਂ ਇਹ ਸਾਇਟਿਕ ਨਸ (Sciatic nerve) ਦੀ ਸੋਜ ਹੈ। ਇਹ ਸਰੀਰ ਦੀ ਸਭ ਤੋਂ ਲੰਬੀ ਅਤੇ ਮੋਟੀ ਨਾੜੀ ਹੈ।
ਸਾਇਟਿਕ ਨਸ ਰੀੜ੍ਹ ਦੀ ਹੱਡੀ ਦੇ ਹੇਠਲੇ ਹਿੱਸੇ (Lumbosacral spine) ਦੀਆਂ ਪੰਜ ਨਸਾਂ ਦੀਆਂ ਜੜ੍ਹਾਂ ਤੋਂ ਮਿਲ ਕੇ ਬਣਦੀ ਹੈ: L4, L5, S1, S2, ਅਤੇ S3। ਇਹ ਜੜ੍ਹਾਂ ਆਪਸ ਵਿੱਚ ਜੁੜ ਕੇ ਇੱਕ ਮੋਟੀ ਰੱਸੀ ਵਰਗੀ ਬਣਤਰ ਬਣਾਉਂਦੀਆਂ ਹਨ ਜੋ ਚੂਲਿਆਂ (Buttocks) ਤੋਂ ਹੁੰਦੀ ਹੋਈ ਦੋਵਾਂ ਲੱਤਾਂ ਦੇ ਪਿੱਛੇ ਤੋਂ ਹੇਠਾਂ ਤੱਕ ਜਾਂਦੀ ਹੈ।
ਦਰਦ ਕਿਉਂ ਅਤੇ ਕਿਵੇਂ ਹੁੰਦਾ ਹੈ?
ਸਾਇਟਿਕਾ ਦਾ ਦਰਦ ਮੁੱਖ ਤੌਰ 'ਤੇ ਤਿੰਨ ਪ੍ਰਕਿਰਿਆਵਾਂ ਕਾਰਨ ਹੁੰਦਾ ਹੈ:
1. ਮਕੈਨੀਕਲ ਦਬਾਅ (Mechanical Compression)
ਸਭ ਤੋਂ ਆਮ ਕਾਰਨ ਲੰਬਰ ਡਿਸਕ ਹਰਨੀਏਸ਼ਨ (Herniated Disc) ਹੈ। ਜਦੋਂ ਰੀੜ੍ਹ ਦੀ ਹੱਡੀ ਦੀ ਡਿਸਕ ਦਾ ਨਰਮ ਅੰਦਰੂਨੀ ਹਿੱਸਾ (Nucleus pulposus) ਬਾਹਰ ਨਿਕਲ ਆਉਂਦਾ ਹੈ, ਤਾਂ ਇਹ ਨਸ ਦੀ ਜੜ੍ਹ 'ਤੇ ਸਿੱਧਾ ਦਬਾਅ ਪਾਉਂਦਾ ਹੈ।
2. ਰਸਾਇਣਕ ਸੋਜ (Biochemical Inflammation)
ਸਿਰਫ਼ ਦਬਾਅ ਹੀ ਦਰਦ ਦਾ ਕਾਰਨ ਨਹੀਂ ਹੁੰਦਾ। ਜਦੋਂ ਡਿਸਕ ਦਾ ਅੰਦਰੂਨੀ ਪਦਾਰਥ ਬਾਹਰ ਨਿਕਲਦਾ ਹੈ, ਤਾਂ ਸਰੀਰ ਉਸਨੂੰ ਇੱਕ "ਬਾਹਰੀ ਤੱਤ" ਮੰਨਦਾ ਹੈ ਅਤੇ ਰੋਗ ਪ੍ਰਤੀਰੋਧਕ ਪ੍ਰਣਾਲੀ (Immune system) ਸਰਗਰਮ ਹੋ ਜਾਂਦੀ ਹੈ। ਇਹ ਰਸਾਇਣ ਨਸ ਨੂੰ ਬਹੁਤ ਜ਼ਿਆਦਾ ਸੰਵੇਦਨਸ਼ੀਲ ਬਣਾ ਦਿੰਦੇ ਹਨ, ਜਿਸ ਨਾਲ ਹਲਕਾ ਜਿਹਾ ਖਿੱਚ ਵੀ ਤੇਜ਼ ਬਿਜਲੀ ਵਰਗਾ ਦਰਦ ਪੈਦਾ ਕਰਦਾ ਹੈ। ਇਸ ਨੂੰ ਕੈਮੀਕਲ ਰੈਡੀਕੁਲੋਪੈਥੀ ਕਹਿੰਦੇ ਹਨ।
3. ਇਸਕੇਮੀਆ ਅਤੇ ਐਡੀਮਾ (Ischemia and Edema)
ਜਦੋਂ ਨਸ 'ਤੇ ਦਬਾਅ ਪੈਂਦਾ ਹੈ, ਤਾਂ ਉਸਨੂੰ ਪੋਸ਼ਣ ਦੇਣ ਵਾਲੀਆਂ ਬਾਰੀਕ ਖੂਨ ਦੀਆਂ ਨਾੜੀਆਂ (Vasa nervorum) ਵੀ ਦੱਬ ਜਾਂਦੀਆਂ ਹਨ।
ਹਾਈਪੋਕਸੀਆ (Hypoxia): ਆਕਸੀਜਨ ਦੀ ਕਮੀ ਕਾਰਨ ਨਸਾਂ ਦੇ ਸੈੱਲ ਠੀਕ ਤਰ੍ਹਾਂ ਕੰਮ ਨਹੀਂ ਕਰ ਪਾਉਂਦੇ।
ਐਡੀਮਾ (Edema): ਨਸ ਦੇ ਅੰਦਰ ਤਰਲ ਜਮ੍ਹਾਂ ਹੋ ਜਾਂਦੀ ਹੈ (ਸੋਜ), ਜਿਸ ਨਾਲ ਦਬਾਅ ਹੋਰ ਵਧ ਜਾਂਦਾ ਹੈ ਅਤੇ ਦਰਦ ਦਾ ਇੱਕ ਚੱਕਰ ਬਣ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।
ਲੱਛਣ ਅਤੇ ਉਹਨਾਂ ਦੀ ਕਿਸਮ
ਦਰਦ ਦਾ ਅਹਿਸਾਸ ਇਸ ਗੱਲ 'ਤੇ ਨਿਰਭਰ ਕਰਦਾ ਹੈ ਕਿ ਕਿਹੜੀ ਨਸ ਦੀ ਜੜ੍ਹ (Nerve root) ਪ੍ਰਭਾਵਿਤ ਹੈ।
ਦਰਦ ਦੀ ਪ੍ਰਕਿਰਤੀ:
ਸਾਇਟਿਕਾ ਦਾ ਦਰਦ ਆਮ ਤੌਰ 'ਤੇ ਇੱਕਪਾਸੜ (ਸਰੀਰ ਦੇ ਇੱਕ ਪਾਸੇ) ਹੁੰਦਾ ਹੈ ਅਤੇ ਇਸਦੇ ਹੇਠ ਲਿਖੇ ਗੁਣ ਹੁੰਦੇ ਹਨ:
ਸ਼ੂਟਿੰਗ ਪੇਨ: ਜਿਵੇਂ ਸਰੀਰ ਵਿੱਚ ਬਿਜਲੀ ਦਾ ਝਟਕਾ ਲੱਗਾ ਹੋਵੇ।
ਪੈਰਸਥੀਸੀਆ (Paresthesia): ਪੈਰਾਂ ਵਿੱਚ ਸੁੰਨ ਹੋਣਾ, ਕੀੜੀਆਂ ਚੱਲਣ ਵਰਗਾ ਅਹਿਸਾਸ ਜਾਂ ਭਾਰੀਪਨ।
ਬਰਨਿੰਗ ਸੈਂਸੇਸ਼ਨ: ਪੈਰਾਂ ਦੇ ਪਿਛਲੇ ਹਿੱਸੇ ਵਿੱਚ ਜਲਣ ਮਹਿਸੂਸ ਹੋਣਾ।
ਮਹੱਤਵਪੂਰਨ: ਜੇਕਰ ਦਰਦ ਦੇ ਨਾਲ ਪਿਸ਼ਾਬ ਜਾਂ ਮਲ ਕੰਟਰੋਲ (Incontinence) ਵਿੱਚ ਸਮੱਸਿਆ ਹੋਵੇ, ਤਾਂ ਇਹ 'ਕੌਡਾ ਇਕੁਇਨਾ ਸਿੰਡਰੋਮ' (Cauda Equina Syndrome) ਹੋ ਸਕਦਾ ਹੈ, ਜੋ ਕਿ ਇੱਕ ਮੈਡੀਕਲ ਐਮਰਜੈਂਸੀ ਹੈ।
"ਬਿਮਾਰੀ ਨੂੰ ਹੋਰ ਚੰਗੀ ਤਰ੍ਹਾਂ ਸਮਝਣ ਲਈ ਮੈਂ ਇੱਕ ਹੋਰ ਫੋਟੋ ਕਮੈਂਟ ਬਾਕਸ ਵਿੱਚ ਪਾ ਦਿੱਤੀ ਹੈ।"@
