05/03/2026
विविध पिठांच्या भाकरीचे आयुर्वेदिक फायदे
आयुर्वेदात धान्यांचे गुणधर्म मुख्यतः
📖 चरक संहिता
📖 सुश्रुत संहिता
📖 अष्टांग हृदयम्
या ग्रंथांमध्ये अन्न वर्ग (धान्य वर्ग) अंतर्गत सविस्तर वर्णन केले आहे.
1️⃣ बाजरीची भाकरी
गुणधर्म: उष्ण, गुरु, वातनाशक
कोणत्या समस्यांमध्ये फायदेशीर:
✔ संधिवात (गठिया)
✔ मधुमेह
✔ लठ्ठपणा
✔ हिवाळ्यातील अशक्तपणा
👉 शरीर उबदार ठेवते आणि हाडांना मजबुती देते.
2️⃣ ज्वारीची भाकरी
गुणधर्म: शीतल, हलकी, पित्तशामक
फायदे:
✔ कोलेस्टेरॉल कमी करण्यास मदत
✔ लठ्ठपणा कमी करण्यास सहाय्य
✔ उच्च रक्तदाब
✔ पचनाच्या समस्या
👉 ज्यांची प्रकृती उष्ण (पित्त प्रकृती) आहे त्यांच्यासाठी उत्तम.
3️⃣ मक्याची भाकरी
गुणधर्म: मधुर, उष्ण, बलवर्धक
फायदे:
✔ सांधेदुखी
✔ स्नायूंची कमजोरी
✔ हिवाळ्यात शरीराला ऊर्जा
👉 शरीराला ताकद देते आणि वात कमी करते.
4️⃣ गव्हाची भाकरी
गुणधर्म: मधुर, स्निग्ध, बलवर्धक
फायदे:
✔ अशक्तपणा
✔ दुबळेपणा
✔ शरीराची ताकद वाढवते
👉 सामान्य निरोगी व्यक्तीसाठी उत्तम आहार.
5️⃣ रागी (नाचणी) भाकरी
गुणधर्म: शीतल, पौष्टिक
फायदे:
✔ कॅल्शियमची कमतरता
✔ हाडांची कमजोरी
✔ लहान मुले आणि वृद्धांसाठी फायदेशीर
6️⃣ राजगिरा भाकरी
गुणधर्म: हलकी, पौष्टिक, त्रिदोष संतुलित
फायदे:
✔ रक्ताची कमतरता (अॅनिमिया)
✔ अशक्तपणा आणि थकवा
✔ अॅसिडिटी
👉 उपवासात ऊर्जा देणारे उत्तम अन्न.
👉 आयर्न आणि कॅल्शियमने समृद्ध.
7️⃣ बेसनची भाकरी
गुणधर्म: कफनाशक, हलकी
फायदे:
✔ लठ्ठपणा
✔ मधुमेह
✔ ग्लूटेन अॅलर्जी
✔ पचन सुधारते
📚 आयुर्वेदातील संदर्भ
• चरक संहिता – सूत्रस्थान, अन्नपान विधी अध्याय
• सुश्रुत संहिता – सूत्रस्थान, धान्य वर्ग वर्णन
• अष्टांग हृदयम् – सूत्रस्थान, अन्न स्वभाव अध्याय
या ग्रंथांमध्ये धान्यांचे रस, गुण, वीर्य आणि दोषांवर होणारा प्रभाव सविस्तर सांगितला आहे.
