Vedacare Ayurved & Panchakarma Clinic

Vedacare Ayurved & Panchakarma Clinic Experience the power of healing at Vedacare Pune. Your trusted clinic for Ayurvedic consultations and Panchakarma treatments.

We treat the root cause, not just the symptoms
🍃 100% Ayurved | Expert Vaidya | Personalized Care
👇 Book your appointment today

चमकदार त्वचा आणि निरोगी पोटाचा काय संबंध आहे? आयुर्वेदाच्या प्राचीन आणि समृद्ध वारशात एका अत्यंत महत्त्वाच्या सूत्राचा उ...
27/05/2026

चमकदार त्वचा आणि निरोगी पोटाचा काय संबंध आहे?
आयुर्वेदाच्या प्राचीन आणि समृद्ध वारशात एका अत्यंत महत्त्वाच्या सूत्राचा उल्लेख आढळतो—"सर्वे रोगाः अपि मंदेऽग्नौ" म्हणजेच शरीरातील बहुतांश आजारांचे मूळ हे आपल्या मंदावलेल्या पचनशक्तीमध्ये (अग्नी) दडलेले असते. आजच्या धावपळीच्या जीवनात अनियमित खाणं, जंक फूड, झोपेची कमतरता आणि सततचा मानसिक ताण यामुळे पोटाचे विकार कमालीचे वाढताना दिसत आहेत. चेहरा कितीही सुंदर असला तरी त्यावरची नैसर्गिक चमक हरवली की व्यक्तिमत्त्व थकलेलं आणि निस्तेज दिसू लागतं. अनेकजण महागडी क्रीम्स, फेसवॉश किंवा ब्युटी ट्रीटमेंट्स वापरूनही चेहऱ्यावर पुन्हा तेज येत नाही अशी तक्रार करतात. पण वरवर पाहता या दोन्ही गोष्टी वेगवेगळ्या वाटत असल्या, तरी मानवी शरीररचनेचा विचार केला तर त्यांचा एकमेकांशी अत्यंत थेट आणि गहिरा संबंध आहे. आपली त्वचा हा केवळ शरीराचा बाह्य भाग नसून, ती आपल्या अंतर्गत आरोग्याचा आरसा असते. म्हणूनच जुने लोक अगदी अनुभवाने सांगायचे, “पोट साफ तर चेहरा लख्ख.”जेव्हा आपल्या चुकीच्या सवयींमुळे पचनक्रिया बिघडते, तेव्हा शरीरात 'आम' म्हणजेच विषारी घटक (Toxins) तयार होऊ लागतात. ॲसिडिटी, बद्धकोष्ठता, अपचन किंवा गॅससारख्या समस्यांमुळे साठलेले हे विषारी घटक रक्ताभिसरणाद्वारे संपूर्ण शरीरात आणि पर्यायाने त्वचेपर्यंत पोहोचतात. याचा परिणाम म्हणून त्वचा कोरडी, फिकी आणि थकलेली दिसते; अनेकदा डोळ्यांखाली काळी वर्तुळे येणे किंवा चेहऱ्यावर छोटे पुरळ येण्यामागेही हाच पचनसंस्थेचा बिघाड कारणीभूत असतो. एका तरुणीची गोष्ट यासाठी अगदी योग्य उदाहरण ठरू शकते. ती सतत चेहऱ्यावरील डलनेस कमी करण्यासाठी नवनवीन प्रॉडक्ट्स वापरत होती. काही दिवस फरक दिसायचा, पण पुन्हा चेहरा पूर्वीसारखाच निस्तेज व्हायचा. अखेर तज्ज्ञांच्या सल्ल्याने तिला समजले की तिच्या समस्येचे मूळ शरीरातील पोषणतत्त्वांची कमतरता आणि पचनाच्या त्रासात आहे. तिने केवळ तिच्या आहाराची पद्धत बदलली आणि वेळेवर झोप घेण्यास सुरुवात केली, तर अवघ्या काही आठवड्यांतच तिच्या चेहऱ्यावर कोणतीही क्रीम न लावता हरवलेली नैसर्गिक चमक परत आली.या चक्रातून बाहेर पडण्यासाठी बाह्य उपचारांपेक्षा शरीर आतून निरोगी असणं अधिक महत्त्वाचं आहे. पोटाचे विकार दूर करून चेहऱ्याला पुन्हा टवटवीत बनवण्यासाठी निसर्गाने आपल्या स्वयंपाकघरातच अनेक उत्तम पर्याय दिले आहेत. आपल्या दिनचर्येत (Dinacharya) काही छोटे पण महत्त्वाचे बदल करून आपण हा समतोल साधू शकतो. पोट निरोगी ठेवण्यासाठी आपल्या प्रकृती नुसार आहार असणे आवश्यक आहे; तर दुसरीकडे जास्त तेलकट, मसालेदार आणि प्रोसेस्ड फूड खाणे टाळायला हवे. जेव्हा पोट पूर्णपणे साफ होते आणि शरीरातील विषारी द्रव्ये नैसर्गिकरी्या बाहेर टाकली जातात, तेव्हा रक्ताची ही शुद्धता थेट चेहऱ्यावर प्रतिबिंबित होते. त्वचेची खरी चमक कोणत्याही मेकअपने नाही, तर चांगल्या आरोग्याने येते. म्हणूनच, जर तुमचा चेहरा सतत थकलेला आणि फिका दिसत असेल, तर फक्त क्रीम बदलण्यापेक्षा आपल्या पचनाकडे लक्ष द्यायला हवे, कारण सुंदर त्वचेचा खरा मार्ग पोटातूनच जातो.
तुम्हालाही कधी पोटाच्या त्रासामुळे चेहऱ्यावर असा निस्तेजपणा किंवा डलनेस जाणवला आहे का? यावर तुम्ही कोणता घरगुती उपाय केला, खाली कमेंटमध्ये नक्की सांगा!
डॉ. हर्षल नेमाडे
वेदाकेअर आयुर्वेद व पंचकर्म क्लिनिक
पुणे

कमी खाऊनही वजन का वाढते? अनेकदा आपण आरशासमोर उभे राहतो आणि हताश होऊन स्वतःलाच विचारतो की, "मी तर अगदी मोजूनमापून खातो, त...
26/05/2026

कमी खाऊनही वजन का वाढते?

अनेकदा आपण आरशासमोर उभे राहतो आणि हताश होऊन स्वतःलाच विचारतो की, "मी तर अगदी मोजूनमापून खातो, तरीही माझे वजन का वाढत आहे?" "मी फारसे खात नाही, तरी माझे वजन सतत वाढत आहे!" हे वाक्य आजकाल क्लिनिकमध्ये डॉक्टरांना वारंवार ऐकायला मिळते. ही समस्या केवळ तुमची एकट्याची नाही, तर आजच्या धावपळीच्या जीवनात अनेकांची आहे. वजन कमी करण्यासाठी अनेक जण जेवण कमी करतात, गोड पदार्थ टाळतात, उपासमार करतात, आणि चालणेही सुरू करतात; पण जेवणाचे ताट निम्म्याहून अधिक रिकामे ठेवूनही जेव्हा वजनकाट्याचा काटा वरच्या दिशेने सरकतो, तेव्हा होणारी निराशा, चिडचिड आणि आत्मविश्वास कमी होणे खरोखरच मोठे असते.

आपण नेहमी असा विचार करतो की 'कमी खाणे' म्हणजेच वजन कमी करण्याचा एकमेव हुकमी मार्ग आहे आणि वजन वाढण्याचे एकमेव कारण 'जास्त खाणे' हेच असते. पण वस्तुस्थिती याहून वेगळी आहे. आपले शरीर एका अत्यंत गुंतागुंतीच्या आणि हुशार यंत्राप्रमाणे काम करत असते, ज्यामध्ये केवळ आहाराचा नाही तर अनेक अदृश्य घटकांचा मोठा वाटा असतो.

मंदावलेला Metabolism
या समस्येमागील सर्वात मुख्य शास्त्रीय कारण म्हणजे आपल्या शरीराचा मंदावलेला चयापचय दर म्हणजेच 'मेटाबॉलिजम'. जेव्हा आपण वजन कमी करण्याच्या नादात शरीराला आवश्यकतेपेक्षा खूप कमी अन्न देऊ लागतो, तेव्हा शरीराला असे वाटते की उपासमारीची वेळ आली आहे किंवा अन्नाचा तुटवडा आहे. या संरक्षण यंत्रणेमुळे (Survival Mode), आपले शरीर उपलब्ध अन्नाचे ऊर्जेत रूपांतर करून ते खर्च करण्याऐवजी, त्याचा वापर अत्यंत काटकसरीने करते आणि उर्वरित अन्नाचे थेट चरबीत रूपांतर करून साठवणूक करू लागते. त्यामुळे कमी खाऊनही शरीरात चरबी साठू लागते.

हार्मोनल असंतुलन आणि वैद्यकीय कारणे
प्रत्यक्षात शरीरातील थायरॉईड विकार (Hypothyroidism), इन्सुलिन रेझिस्टन्स, पीसीओडी (PCOD/PCOS) यांसारख्या वैद्यकीय कारणांमुळे शरीरातील हार्मोनल संतुलन बिघडते. अशा परिस्थितीत अत्यंत कमी आहार घेऊनही वजन वाढू शकते, ज्याकडे आपण अनेकदा दुर्लक्ष करतो. उदाहरणार्थ, क्लिनिकमध्ये येणाऱ्या अनेक महिला दिवसातून दोन वेळाच जेवतात, बाहेरचे पदार्थ बंद करतात, तरीही हार्मोनल असंतुलनामुळे त्यांचे वजन वाढलेले दिसते. त्यासोबत सतत थकवा, बद्धकोष्ठता, केस गळणे आणि चेहऱ्यावर सूज येणे अशा तक्रारीही जाणवतात. याशिवाय काही औषधांच्या परिणामांमुळेही वजन वाढू शकते.

ताणतणाव आणि अपुरी झोप
आहाराव्यतिरिक्त, आपली बदललेली जीवनशैली आणि मानसिक आरोग्य महत्त्वाची भूमिका बजावतात. आजकालच्या धकाधकीच्या जीवनात ताणतणाव आणि अपुरी झोप सामान्य झाली आहे. जेव्हा आपण सतत चिंता किंवा मानसिक दबावाखाली असतो, तेव्हा शरीरात 'कॉर्टिसोल' नावाच्या स्ट्रेस संप्रेरकाची पातळी वाढते. हे हार्मोन भूक, झोप आणि पचन प्रक्रिया प्रभावित करते, ज्यामुळे विशेषतः पोटाच्या आजूबाजूला हट्टी चरबी साठण्याची प्रवृत्ती वेगाने वाढते. तसेच, पुरेशी झोप न मिळाल्यास भूक नियंत्रित करणारी हार्मोन्स असंतुलित होतात आणि शरीराची ऊर्जा वापरण्याची क्षमता कमी होते.

मंद जठराग्नी आणि "आम"
आयुर्वेदानुसार वजन वाढण्यामागे केवळ अतिरिक्त आहार कारणीभूत नसतो. जेव्हा शरीरातील जठराग्नी (पाचक अग्नी) मंदावतो, तेव्हा अन्नाचे योग्य पचन होत नाही आणि शरीरात "आम" (अपचित अन्नरस किंवा विषारी द्रव्ये) तयार होतो. हा आम हळूहळू शरीरातील विविध स्रोतांमध्ये (वाहिन्यांमध्ये) अडथळे निर्माण करतो आणि मेदधातू (चरबी) वाढण्यास कारणीभूत ठरतो. परिणामी, व्यक्ती कमी खात असूनही शरीर सुजलेले दिसते, पोटाचा घेर वाढतो आणि वजन कमी करण्याचे सर्व प्रयत्न अपुरे पडतात.

खराब पचन आणि लपलेल्या कॅलरीज
वारंवार गॅसेस होणे, पोट फुगणे, अपचन, बद्धकोष्ठता किंवा जेवल्यानंतर जडपणा वाटणे ही लक्षणे दर्शवतात की शरीर अन्नाचे योग्य रूपांतर ऊर्जेत करत नाही. अशा परिस्थितीत फक्त उपाशी राहणे उपयोगाचे ठरत नाही, उलट त्यामुळे चयापचय क्रिया आणखी मंदावू शकते. याव्यतिरिक्त, आपल्या आहारातील लपलेल्या कॅलरीजदेखील कारणीभूत असू शकतात. आपण प्रमाणाने कमी खात असलो, तरीही जे खातो त्यामध्ये साखरेचे, मैद्याचे किंवा अयोग्य स्निग्ध पदार्थांचे (फॅट्स) प्रमाण जास्त असेल, तर ते नकळतपणे वजन वाढवते.

योग्य मार्ग कोणता?
थोडक्यात सांगायचे तर, वजन कमी करण्यासाठी केवळ उपाशी राहणे किंवा जेवण कमी करणे हा योग्य आणि शाश्वत मार्ग अजिबात नाही. शरीराला योग्य आणि संतुलित आहाराची, नियमित व्यायामाची आणि पुरेशा विश्रांतीची गरज असते. फक्त कॅलरीज मोजण्यापेक्षा पचनशक्ती, हार्मोन्स, झोप, ताणतणाव आणि जीवनशैली यांचे मूल्यमापन करणे महत्त्वाचे असते.
आपल्या शरीराचे संकेत (Signals) ऐकायला शिका. जर तुम्ही कमी खात असूनही वजन वाढत असेल, तर तुमचे शरीर एखाद्या लपलेल्या समस्येचा संकेत देत असू शकते. अशा संकेतांकडे दुर्लक्ष न करता योग्य कारण शोधणे हेच दीर्घकालीन आरोग्याकडे जाण्याचे पहिले पाऊल आहे. जेव्हा शरीरातील मूळ असंतुलन सुधारले जाते, तेव्हा वजन कमी होण्याची प्रक्रिया अधिक नैसर्गिक, शाश्वत आणि टिकाऊ बनते.
तुमचा अनुभव काय आहे?
तुम्हालाही कधी असा अनुभव आला आहे का, जिथे अत्यंत कमी खाऊनही वजन कमी करण्यात तुम्हाला अडथळे आले आहेत? तुम्हाला वाटते तुमच्या वजनवाढीमागे वरीलपैकी कोणते कारण (उदा. थायरॉईड, ताण, पचन) असू शकते? यावर मात करण्यासाठी तुम्ही कोणता मार्ग निवडला?

तुमचे अनुभव आणि उपाय खालील कमेंट बॉक्समध्ये नक्की शेअर करा, जेणेकरून आपल्या कम्युनिटीमधील इतरांनाही त्याचा फायदा होईल!

“वारंवार शौचास चिकट होतंय आणि पोट पूर्ण साफ होत नाही?”दुर्लक्ष करू नका — तुमची पचनसंस्था देत आहे गंभीर इशारा!अनेकदा क्लि...
19/05/2026

“वारंवार शौचास चिकट होतंय आणि पोट पूर्ण साफ होत नाही?”
दुर्लक्ष करू नका — तुमची पचनसंस्था देत आहे गंभीर इशारा!

अनेकदा क्लिनिकमध्ये रुग्ण अतिशय संकोचाने एक तक्रार सांगतात — “डॉक्टर, पोट साफ झाल्यासारखं वाटतच नाही. वारंवार शौचास जावं लागतं आणि मल इतका चिकट असतो की कमोड स्वच्छ करायलाही खूप पाणी लागते.” वरवर पाहता ही एक सामान्य किंवा किरकोळ समस्या वाटू शकते, पण आयुर्वेदाच्या दृष्टिकोनातून पाहिलं तर हा तुमच्या पचनसंस्थेने दिलेला अतिशय महत्त्वाचा धोक्याचा इशारा असतो. आजच्या धावपळीच्या जीवनात, चुकीच्या खाण्यापिण्याच्या सवयी, सतत बाहेरचं अन्न, व्यायामाचा अभाव आणि मानसिक ताण यामुळे पचनसंस्था हळूहळू कमजोर होत जाते. सुरुवातीला फक्त पोट जड वाटणं, गॅस किंवा चिकट शौच यासारखी लक्षणं दिसतात, पण अनेक लोक याकडे दुर्लक्ष करतात किंवा तात्पुरत्या औषधांवर विसंबून राहतात. प्रत्यक्षात मात्र, ही समस्या शरीरात साचत चाललेल्या गंभीर बिघाडाची सुरुवात असू शकते.
आयुर्वेदात या अवस्थेचं वर्णन “साम मल” या संज्ञेखाली केलं आहे. जेव्हा आपल्या पोटातील जठराग्नी म्हणजेच पचनशक्ती मंदावते, तेव्हा खाल्लेलं अन्न पूर्णपणे पचत नाही. या अपूर्ण पचनातून शरीरात “आम” नावाचा चिकट आणि अपक्व रस तयार होतो. हाच आम जेव्हा मलामध्ये मिसळतो, तेव्हा शौच चिकट, जड आणि दुर्गंधीयुक्त होतं. अनेक वेळा रुग्ण सांगतात की शौचानंतरही पोट पूर्णपणे साफ झाल्यासारखं वाटत नाही. काहींना वारंवार शौचाची भावना होते, पण समाधान मिळत नाही. हे फक्त आतड्यांचं लक्षण नसून संपूर्ण पचनसंस्थेच्या बिघाडाचं द्योतक असतं.
आयुर्वेदानुसार, पक्काशयात कफ वाढला की वात आणि कफ हे दोन्ही दोष बिघडतात. या बिघाडामुळे आतड्यांमध्ये चिकटपणा वाढतो आणि मलासोबत बुळबुळीत स्राव बाहेर पडू लागतो. अतिप्रमाणात तेलकट, जड, शिळं अन्न खाणं, भूक नसतानाही पुन्हा जेवणं, अवेळी झोपणं आणि सतत मानसिक ताण घेणं ही या समस्येची मुख्य कारणं आहेत. हळूहळू हा आम शरीरभर फिरू लागतो आणि पुढे जाऊन ग्रहणी (IBS), सांधेदुखी, त्वचेचे विकार आणि इतर जुनाट आजार निर्माण होण्याची शक्यता वाढते.
म्हणूनच ही समस्या केवळ “पोट साफ न होणं” म्हणून दुर्लक्षित करणं धोकादायक ठरू शकतं. हा त्रास रुग्णाला शारीरिक आणि मानसिकदृष्ट्या थकवून टाकतो. सततची मुरड, पोटातील जडपणा, वारंवार टॉयलेटला जावं लागणं आणि पूर्ण समाधान न मिळणं यामुळे व्यक्तीचा आत्मविश्वासही कमी होतो. अनेक वेळा लोक जुलाबाची औषधं किंवा पोट साफ करणाऱ्या गोळ्या घेत राहतात, पण त्यामुळे आतड्यांची नैसर्गिक कार्यक्षमता आणखी कमजोर होऊ शकते.
आयुर्वेदिक उपचारांमध्ये या समस्येचं मूळ कारण म्हणजेच “आम” कमी करणं आणि “अग्नी” पुन्हा प्रज्वलित करणं यावर भर दिला जातो. दिवसाची सुरुवात कोमट पाण्याने करणं, आहारात सुंठ, जिरे, ओवा आणि मिरे यांसारख्या पाचक पदार्थांचा समावेश करणं, आणि ताजं ताक सैंधव मीठ व जिरेपूड घालून पिणं हे पचन सुधारण्यासाठी अत्यंत प्रभावी मानलं गेलं आहे. पोटाला विश्रांती देण्यासाठी काही काळ हलका आणि सहज पचणारा आहार — जसं की मुगाची खिचडी किंवा पेज — घेणं देखील उपयुक्त ठरतं. योग्य दिनचर्या, शांत मन आणि संतुलित आहार यांच्या मदतीने शरीरातील हा चिकटपणा आणि जडत्व हळूहळू कमी होऊ लागतं.
एक गोष्ट कायम लक्षात ठेवावी — चिकट शौच ही फक्त छोटी सवय किंवा सामान्य समस्या नाही. तो शरीराचा स्पष्ट संकेत आहे की तुमची पचनशक्ती कमजोर झाली आहे आणि शरीरात आम साचत आहे. हा संकेत वेळेत ओळखून योग्य उपचार घेतले, तर पुढील अनेक गंभीर विकारांपासून स्वतःचं संरक्षण करता येऊ शकतं.
तुम्हालाही कधी शौच चिकट होणं, पोट पूर्ण साफ न झाल्यासारखं वाटणं किंवा वारंवार टॉयलेटला जावं लागणं असा त्रास जाणवला आहे का? पचन सुधारण्यासाठी तुम्ही घरच्या घरी कोणते उपाय करता? तुमचा अनुभव किंवा प्रश्न नक्की शेअर करा.

01/05/2026

"१ मे महाराष्ट्र दिनाच्या शुभेच्छा! 🌟
आपल्या महान राज्याच्या गौरवशाली इतिहासाचा अभिमान बाळगूया आणि समृद्ध भविष्याच्या कामना करूया!
#१मे"

डॉक्टर, तोंडात सतत फोड येतात, तिखट खाणं तर सोडाच, पण साधं पाणी पिणंही कठीण झालंय!" वारंवार तोंड येण्यामागचे (Mouth Ulcer...
20/04/2026

डॉक्टर, तोंडात सतत फोड येतात, तिखट खाणं तर सोडाच, पण साधं पाणी पिणंही कठीण झालंय!" वारंवार तोंड येण्यामागचे (Mouth Ulcers) कारण.
डॉक्टर, मला दर महिन्याला तोंड येतं… कधी जीभेला, कधी गालाच्या आत… इतकं दुखतं की नीट खायलाही जमत नाही. औषध लावलं की ४–५ दिवसात ठीक होतं, पण पुन्हा तोच त्रास सुरू होतो.” काल संध्याकाळी क्लिनिकमध्ये आलेली ही २८ वर्षांची तरुणी अत्यंत हैराण आणि त्रस्त दिसत होती. तिला बोलतानाही त्रास होत होता. गेले कित्येक महिने तिला वारंवार तोंड येण्याचा (Recurrent Mouth Ulcers) त्रास होत आहे. तोंडात, जिभेवर आणि गालाच्या आतून सतत पांढरे आणि लालसर फोड येतात. एक फोड बरा झाला नाही तोवर दुसरा तयार असतो. या भयंकर जळजळीमुळे तिला तिचे आवडते पदार्थ खाणे तर दूरच, पण साधे पाणी गिळतानाही घशात आणि तोंडात आग पडल्यासारखी वाटते. मेडिकलमधून आणलेले निळे-गुलाबी मलम लावले किंवा बी-कॉम्प्लेक्सच्या (B-Complex) गोळ्या खाल्ल्या की दोन दिवस बरं वाटतं, पण गोळ्या बंद केल्या की पुन्हा तीच आग आणि तेच फोड सुरू होतात. ही केवळ तिचीच व्यथा नाही, तर आजकालच्या धावपळीच्या आणि ताणतणावाच्या जीवनात वारंवार तोंड येण्याच्या समस्येने अनेक जण ग्रस्त आहेत. लोक याला केवळ तोंडाचा आजार किंवा व्हिटॅमिनची कमतरता समजून त्यावर तात्पुरती मलमपट्टी करत राहतात. पण सत्य हे आहे की, तुमच्या तोंडात येणारे हे फोड हा तोंडाचा आजार नसून, ती तुमच्या पोटातील भडकलेल्या आगीची आणि बिघडलेल्या पचनसंस्थेची एक अत्यंत स्पष्ट हाक आहे.
तोंडातील नाजूक त्वचा ही तुमच्या आतड्यांचे आणि पोटाचे थेट प्रतिबिंब असते. आयुर्वेदाच्या दृष्टिकोनातून या समस्येकडे पाहिल्यास याला 'मुखपाक' असे म्हटले जाते. जेव्हा तुम्ही तुमच्या कामाच्या ताणामुळे रात्री उशिरापर्यंत जागत असता, जेवणाच्या वेळा पाळत नाही, आणि दिवसातून अनेक वेळा कडक चहा, कॉफी, जंक फूड किंवा अति तिखट-मसालेदार पदार्थ खाता, तेव्हा तुमच्या पोटातील 'पित्त' आणि 'उष्णता' प्रचंड प्रमाणात वाढते. यासोबतच जेव्हा पोट साफ होत नाही आणि बद्धकोष्ठतेचा त्रास असतो, तेव्हा अन्नाचे पचन न होता पोटात विषारी वायू आणि अम्ल (Acid) तयार होते. पोटातील ही साठलेली आणि धगधगणारी उष्णता जेव्हा शरीराबाहेर पडण्याचा मार्ग शोधते, तेव्हा ती अन्न्‌नलिकेतून वरच्या दिशेने प्रवास करते आणि शरीराच्या सर्वात नाजूक भागाचा म्हणजेच तुमच्या तोंडाच्या आतील त्वचेचा वेध घेते. परिणामी, तोंडाच्या आतून लालसर किंवा पांढरे, तीव्र वेदना देणारे फोड तयार होतात. जोपर्यंत तुमच्या पोटातील ही आग शांत होत नाही आणि आतडे स्वच्छ होत नाहीत, तोपर्यंत तुम्ही तोंडाला कितीही मलम लावलेत, तरी हे फोड पुन्हा पुन्हा येतच राहणार.
वेदाकेअर आयुर्वेदामध्ये आम्ही अशा रुग्णांवर उपचार करताना केवळ तोंडातील फोड दाबण्यावर लक्ष केंद्रित करत नाही, तर हा आजार मुळापासून नष्ट करण्यासाठी या समस्येचं मूळ कारण म्हणजेच वाढलेलं पित्त आणि आम कमी करण्यावर भर दिला जातो. पचनशक्ती सुधारून, शरीरातील उष्णता संतुलित करून आणि रक्तशुद्धी करून हा त्रास मुळापासून कमी केला जातो. या तरुणीच्या बाबतीतही आम्ही तिचे ते तात्पुरते मलम आणि गोळ्या थांबवून शरीरातील उष्णता नैसर्गिकरित्या बाहेर काढण्यावर भर दिला. रक्तातील आणि पोटातील वाढलेले पित्त शमवण्यासाठी गुळण्याचे औषध, लेप कामदुधा रस, मोती, ज्येष्ठमध आणि खदिर यांसारख्या अत्यंत प्रभावी आयुर्वेदिक औषधींचा वापर केला. या औषधांमुळे पोटातील अम्लता (Acidity) कमी होते आणि तोंडातील जखमा वेगाने भरून येतात. यासोबतच, आम्ही तिच्या आहारात एक अत्यंत साधा पण जादुई बदल केला—रोज सकाळी भिजवलेल्या काळ्या मनुका खाणे, जेवणात साजूक तुपाचा वापर वाढवणे, आहारामध्ये तिखट, आंबट, खूप गरम पदार्थ टाळणे, आणि रात्रीची झोप वेळेवर घेणे, ताण कमी करणे हे तितकेच महत्त्वाचे असते.
अवघ्या तीन आठवड्यांच्या आत त्या तरुणीच्या स्थितीत आश्चर्यकारक बदल घडला. तिचे वारंवार तोंड येणे पूर्णपणे थांबले आणि आता ती कोणत्याही जळजळीशिवाय आणि भीतीशिवाय जेवणाचा आनंद घेत आहे. तोंड येणं ही फक्त “छोटी जखम” नाही. तो तुमच्या शरीराचा एक सिग्नल आहे की आत काहीतरी बिघडलं आहे. त्या सिग्नलला वेळेत समजून घेतलं, तर हा त्रास कायमचा नियंत्रणात आणता येतो.
जर तुम्हालाही महिन्यातून दोन-तीन वेळा तोंड येण्याचा त्रास होत असेल आणि मलमाच्या ट्युब्स संपवून तुम्ही कंटाळला असाल, तर आता तात्पुरते उपाय थांबवा. योग्य उपचाराने हा त्रास मुळापासून कमी होऊ शकतो आणि तुम्ही पुन्हा निर्धास्तपणे खाणं-पिणं आणि बोलणं सुरू करू शकता.
तुम्हालाही वारंवार तोंड येण्याचा त्रास होतो का? की फक्त कधीतरी होतो आणि तुम्ही दुर्लक्ष करता? तोंड आल्यावर तुम्ही कोणता घरगुती उपाय वापरता? तुमचा अनुभव किंवा प्रश्न खाली कमेंट करून नक्की सांगा!
अधिक माहितीसाठी आणि सल्ल्यासाठी आजच संपर्क साधा:
डॉ. हर्षल नेमाडे
Vedacare Ayurved
औंध, पुणे.
संपर्क: 9028191155

डॉक्टर, जीभ कितीही घासली तरी हा पांढरा थर आणि तोंडाची दुर्गंधी का जात नाही? पोटातील गंभीर आजारांचे गुपित सांगणारी तुमची...
11/04/2026

डॉक्टर, जीभ कितीही घासली तरी हा पांढरा थर आणि तोंडाची दुर्गंधी का जात नाही? पोटातील गंभीर आजारांचे गुपित सांगणारी तुमची जीभ.
सकाळी क्लिनिकमध्ये एक चाळीस वर्षांचे गृहस्थ अत्यंत संकोचूनच माझ्यासमोर बसले होते. त्यांचा मुख्य त्रास म्हणजे त्यांच्या जिभेवर साठणारा जाड पांढरा थर आणि त्यामुळे तोंडातून येणारी प्रचंड दुर्गंधी. ते हताश होऊन सांगत होते की, दिवसातून दोनदा दात घासून, टंग क्लिनरने जीभ अक्षरशः लाल होईपर्यंत घासून आणि महागडे माउथवॉश वापरूनही काहीच उपयोग होत नाही. जीभ साफ केल्यानंतर अवघ्या काही तासांतच तो पांढरा आणि चिकट थर पुन्हा जिभेवर जमा होतो. या दुर्गंधीमुळे त्यांना ऑफिसमध्ये लोकांसोबत बोलताना, मीटिंगमध्ये बसताना प्रचंड लाज वाटते आणि त्यांचा आत्मविश्वास पूर्णपणे ढासळला आहे. ही केवळ त्यांचीच नाही, तर आजकालच्या चुकीच्या जीवनशैलीमुळे त्रस्त असलेल्या अनेक लोकांची न बोलली जाणारी समस्या आहे. बहुतांश लोक याला केवळ तोंडाच्या स्वच्छतेचा (Oral Hygiene) प्रश्न समजतात आणि तो सोडवण्यासाठी डेंटिस्टकडे धाव घेतात किंवा विविध केमिकलयुक्त माउथवॉशचा मारा करतात. पण सत्य हे आहे की, तुमच्या जिभेवरील हा पांढरा थर हा तुमच्या तोंडाचा आजार नसून, तो तुमच्या पोटातील बिघडलेल्या यंत्रणेचा एक अत्यंत स्पष्ट आणि धोक्याचा इशारा आहे.
आधुनिक वैद्यकशास्त्र आणि आयुर्वेद या दोन्ही शाखा एकमताने सांगतात की तुमची जीभ हा तुमच्या पचनसंस्थेचा आरसा आहे. जर आरशावर धूळ साचली असेल आणि ती धूळ घरातील छताच्या पंख्यावरून पडत असेल, तर केवळ आरसा पुसून काहीच उपयोग नसतो; तुम्हाला तो पंखा स्वच्छ करावा लागतो. अगदी तसेच, जिभेवर जमा होणारा हा पांढरा आणि चिकट थर तुमच्या तोंडात तयार होत नसून तो तुमच्या बिघडलेल्या पोटाचा आणि आतड्यांचा थेट सिग्नल आहे. जेव्हा तुम्ही रात्री उशिरा जेवता, सतत बाहेरचे जंक फूड खाता किंवा तुमच्या जेवणाच्या वेळा अनियमित असतात, तेव्हा तुमच्या पोटातील पचनशक्ती प्रचंड मंदावते. या अवस्थेला आयुर्वेदात 'मंदाग्नी' असे म्हटले जाते.
जेव्हा हा मंदावलेला अग्नी तुम्ही खाल्लेले अन्न योग्यरीत्या पचवू शकत नाही, तेव्हा त्या अन्नाचे पोटाच्या आत कुजणे (Fermentation) सुरू होते. या कुजलेल्या अन्नातून एक अत्यंत चिकट, दुर्गंधीयुक्त आणि विषारी घटक तयार होतो, ज्याला आयुर्वेदात 'आम' (Toxins) असे म्हणतात. हाच 'आम' जेव्हा पचनसंस्थेतून वरच्या दिशेने प्रवास करतो, तेव्हा तो रात्री झोपेत तुमच्या जिभेवर एका पांढऱ्या किंवा पिवळसर थराच्या स्वरूपात जमा होतो. म्हणूनच सकाळी उठल्यावर तोंडात एक प्रकारची कडवट चव जाणवते आणि श्वासातून दुर्गंधी येते. . तुम्ही तोंडातून जी दुर्गंधी अनुभवता, ती मुळात दात खराब असल्यामुळे येत नाही, तर ती पोटात सडणाऱ्या अन्नातून निर्माण होणारी आणि अन्ननलिकेतून वर येणारी दूषित हवा (Gases) असते. जोपर्यंत तुमच्या आतड्यांमध्ये आणि पोटात हा सडलेला विषारी कचरा साठून राहिलेला आहे, , तोपर्यंत तुम्ही तुमची जीभ दिवसातून दहा वेळा घासली तरीही तो पांढरा थर पुन्हा पुन्हा जमा होणारच. तुम्ही जगातील सर्वात महागडे टूथपेस्ट किंवा माउथवॉश वापरले तरीही हा जिभेवरचा पांढरा थर आणि तोंडाची दुर्गंधी कायमची जाऊ शकत नाही. जोपर्यंत तुमच्या पोटातील हा सडलेला कचरा आणि 'आम' पूर्णपणे बाहेर काढला जात नाही उलट, जीभ वारंवार आणि जोराने घासल्याने जिभेवरील चवीच्या पेशी (Taste Buds) कायमच्या निकामी होऊ शकतात आणि जिभेला जखमा होऊ शकतात.
आयुर्वेदाच्या अत्यंत सखोल दृष्टिकोनातून या समस्येकडे पाहिल्यास याला 'साम जिव्हा' असे म्हटले जाते. आमच्या क्लिनिकमध्ये आम्ही अशा रुग्णांच्या जिभेवर किंवा तोंडावर उपचार करण्याऐवजी त्यांच्या पोटावर आणि मंदावलेल्या अग्नीवर थेट काम करतो. या रुग्णाच्या बाबतीतही आम्ही महागडे माउथवॉश पूर्णपणे बंद करायला लावले आणि शरीरातील हा चिकट 'आम' नष्ट करण्यासाठी 'दीपन-पाचन' करणाऱ्या आयुर्वेदिक औषधींचा वापर सुरू केला. सुंठ, मुस्ता आणि त्रिफळा यांसारख्या प्रभावी वनस्पती पोटातील सडलेली प्रक्रिया थांबवतात आणि पचनशक्ती पुन्हा प्रज्वलित करतात. यासोबतच, सकाळी उठल्यावर कोमट पाण्याने गुळणे करणे, रात्रीचे जेवण हलके ठेवणे आणि पचायला जड असणारे बेकरीचे पदार्थ टाळणे असे काही सोपे बदल आम्ही त्यांच्या जीवनशैलीत घडवून आणले. अवघ्या तीन ते चार आठवड्यांच्या आत त्यांच्यामध्ये एक आश्चर्यकारक बदल घडला. कोणतीही जीभ वारंवार न घासता त्यांची जीभ आता नैसर्गिकरित्या गुलाबी आणि स्वच्छ दिसू लागली, आणि ती भयंकर दुर्गंधी कायमची नाहीशी झाली. जर तुमची जीभही रोज सकाळी उठल्यावर असा पांढरा थर दाखवत असेल आणि तोंडाला सतत वास येत असेल, तर ही वेळ जीभ घासण्याची नसून तुमची पचनसंस्था शुद्ध करण्याची आहे. आयुर्वेदाचा हा मुळावर घाव घालणारा मार्ग निवडा आणि तुमच्या पोटाचे तसेच तोंडाचे आरोग्य पुन्हा मिळवा.
अधिक माहितीसाठी आणि सल्ल्यासाठी आजच संपर्क साधा:
डॉ. हर्षल नेमाडे
Vedacare Ayurved
औंध, पुणे.
9028191155

डॉक्टर, लहानपणापासून खाल्लेली पोळी आणि प्यायलेलं दूध आता अचानक माझ्या शरीराचा शत्रू का बनलं आहे? गहू खाल्लं की पोट फुगतं...
09/04/2026

डॉक्टर, लहानपणापासून खाल्लेली पोळी आणि प्यायलेलं दूध आता अचानक माझ्या शरीराचा शत्रू का बनलं आहे? गहू खाल्लं की पोट फुगतं… दूध घेतलं की लगेच जुलाब होतात…
काल क्लिनिकमध्ये आलेली पस्तीस वर्षांची स्नेहा अत्यंत वैतागलेली आणि थोडी भावुकही दिसत होती. ती सांगत होती की, गेले वर्षभर तिला पोट फुगणे, भयानक गॅस होणे आणि अंगावर अचानक लाल चट्टे येणे असा त्रास सुरू झाला होता. अनेक तपासण्या आणि डॉक्टरांच्या भेटींनंतर तिला तिला यामागे 'लॅक्टोज इनटॉलरन्स' (Lactose Intolerance), Celiac disease आणि 'ग्लुटेन सेन्सिटिव्हिटी' (Gluten Sensitivity) यांसारखी कारणे सांगितली जातात. म्हणजेच, आता तिला तिच्या आयुष्यातून दूध आणि गव्हाची पोळी कायमची हद्दपार करावी लागणार होती. भारतीय घरात वाढलेल्या आणि रोज पोळी-भाजी खाणाऱ्या स्नेहासाठी हा एक मोठा धक्का होता. बाजारात मिळणारे महागडे 'ग्लुटेन-फ्री' (Gluten-free) पीठ आणि 'डेअरी-फ्री' (Dairy-free) पदार्थ खाऊन ती कंटाळली होती. मुळात तिचा प्रश्न अगदी रास्त होता—जे दूध आणि गहू आपण पिढ्यानपिढ्या खात आलो आहोत, जे आपल्या आजी-आजोबांनी आयुष्यभर पचवले, ते आज अचानक आपल्याच शरीराला विषासारखे का वाटू लागले आहे?
आधुनिक विज्ञान अशा वेळी केवळ तो अन्नपदार्थ कायमचा बंद करण्याचा सल्ला देते. बहुतेक लोक इथेच मोठी चूक करतात. ते लगेच गहू किंवा दूध कायमचं बंद करतात, पण पचनशक्ती सुधारण्यावर लक्ष देत नाहीत. काही काळासाठी हे पदार्थ टाळल्याने आराम मिळू शकतो, पण मूळ समस्या जसंच्या तशी राहते आणि नंतर इतर पदार्थांवरही त्रास सुरू होऊ शकतो. हा आजार अन्नाचा नसून तुमच्या आतड्यांचा आणि पचनशक्तीचा आहे, हे सत्य अनेकदा दुर्लक्षित राहते.
या समस्येकडे आयुर्वेदाच्या अत्यंत सखोल आणि तर्कशुद्ध दृष्टिकोनातून पाहिल्यास यामागील खरे कारण 'अन्न' नसून तुमचा बिघडलेला 'अग्नी' (Jatharagni) आहे हे लक्षात येते. आयुर्वेदानुसार दूध आणि गहू हे दोन्ही पदार्थ निसर्गतः 'गुरू' (पचायला जड) आणि 'स्निग्ध' (पोषण देणारे) आहेत. या जड पदार्थांचे पचन करण्यासाठी तुमच्या पोटातील अग्नी म्हणजेच पचनशक्ती अत्यंत प्रबळ असणे आवश्यक असते. पण आजकालची बैठी जीवनशैली, मानसिक ताणतणाव, आणि अवेळी जेवणाच्या सवयी यामुळे आपली पचनशक्ती प्रचंड मंदावली आहे. जेव्हा हा मंदावलेला अग्नी गहू किंवा दुधासारख्या जड पदार्थांना पचवण्याचा प्रयत्न करतो, तेव्हा त्याचे रक्तात आणि पोषणात रूपांतर न होता, त्यातून 'आम' म्हणजेच एक चिकट आणि विषारी घटक (Toxins) तयार होतो. हाच तो 'आम' आहे जो आतड्यांना चिकटून बसतो, पोटाचा फुगारा वाढवतो आणि रक्तामध्ये मिसळून त्वचेवर ॲलर्जी किंवा चट्टे निर्माण करतो. त्यामुळे दोष गव्हाचा किंवा दुधाचा नाही, तर दोष त्या मशीनचा आहे जी आता हे पदार्थ पचवू शकत नाही.
याव्यतिरिक्त, आपण जे अन्न आज खात आहोत, त्याचे स्वरूपही गेल्या काही दशकांमध्ये प्रचंड बदलले आहे. पूर्वी आपल्या घरात 'खपली' किंवा 'बन्सी' गव्हासारखे पारंपरिक वाण वापरले जायचे, जे पचायला अतिशय हलके आणि पौष्टिक होते. पण आज उत्पादनासाठी हायब्रीड (Hybrid) गव्हाचा वापर होतो, ज्यामध्ये ग्लुटेनचे प्रमाण अनैसर्गिकरित्या जास्त असते आणि ते आतड्यांना चिकटून राहते. दुधाच्या बाबतीतही हेच घडते; जर्सी गाईंचे किंवा प्रक्रियेतून आलेले पॅकेटबंद दूध आपल्या शरीराला सहज पचत नाही. त्यामुळे एका बाजूला अत्यंत कमकुवत झालेली पचनशक्ती आणि दुसऱ्या बाजूला पचायला अधिक कठीण झालेले आधुनिक अन्न, असा हा दुहेरी संघर्ष सध्या आपले शरीर रोज अनुभवत आहे. म्हणूनच यावर उपाय म्हणजे अन्न कायमचे सोडून देणे हा नसून, अन्नाची गुणवत्ता सुधारणे आणि पचनशक्ती पुन्हा प्रज्वलित करणे हा आहे.
वेदाकेअर आयुर्वेदामध्ये आम्ही स्नेहाला आयुष्यभर 'ग्लुटेन-फ्री' राहण्याचा सल्ला दिला नाही. त्याऐवजी, आम्ही तिच्या उपचारांची दिशा पूर्णपणे बदलली. सर्वात आधी पंचकर्म उपचारांच्या माध्यमातून शरीरामध्ये अनेक वर्षे साठून राहिलेला तो चिकट 'आम' आणि विषारी घटक पूर्णपणे बाहेर काढले. त्यानंतर 'दीपन-पाचन' करणाऱ्या आयुर्वेदिक औषधींच्या मदतीने तिचा जठराग्नी पुन्हा नैसर्गिकरित्या प्रबळ केला. तिला गहू आणि दूध कायमचे बंद करण्याऐवजी ते 'कसे खावे' हे शिकवले. दुधात चिमूटभर सुंठ किंवा हळद टाकून उकळल्याने दुधाचा जडपणा कमी होतो, आणि हायब्रीड गव्हाऐवजी पारंपरिक 'खपली गव्हाचा' आहारात समावेश केल्याने आतड्यांना सूज येत नाही. आज स्नेहा कोणत्याही भीतीशिवाय तिच्या जेवणातील पोळीचा मनसोक्त आनंद घेत आहे. जर तुम्हालाही अचानक रोजचे अन्न न पचण्याचा त्रास सुरू झाला असेल, तर अन्नाला शत्रू बनवण्यापूर्वी तुमच्या पोटातील अग्नीकडे लक्ष द्या. योग्य आयुर्वेदिक उपचारांनी तुमच्या आतड्यांची ताकद पुन्हा मिळवा आणि नैसर्गिक आहाराचा आनंद घ्या.
एक महत्त्वाची गोष्ट लक्षात ठेवावी—अन्नपदार्थ बदलणं हा उपाय नाही, तर शरीराची क्षमता वाढवणं हा खरा उपाय आहे. जर तुम्हालाही गहू किंवा दूध घेतल्यावर पोट फुगणं, गॅस, जुलाब किंवा अस्वस्थता जाणवत असेल, तर फक्त पदार्थ बंद करण्याऐवजी योग्य उपचार घ्या. पचन सुधारलं की शरीर पुन्हा नैसर्गिकपणे अन्न स्वीकारू लागतं.
तुम्हाला किंवा तुमच्या घरात कोणाला असा त्रास आहे का? ही माहिती त्यांच्यापर्यंत नक्की पोहोचवा.

डॉ. हर्षल नेमाडे
वेदाकेअर आयुर्वेद (Vedacare Ayurved)
औंध, पुणे.
संपर्क: 9028191155

“डॉक्टर, माझं संपूर्ण आयुष्य आता टॉयलेटच्या वेळापत्रकावर चालू लागलं आहे…” ३० वर्षांचा एक मार्केटिंग एक्झिक्युटिव्ह काल क...
06/04/2026

“डॉक्टर, माझं संपूर्ण आयुष्य आता टॉयलेटच्या वेळापत्रकावर चालू लागलं आहे…” ३० वर्षांचा एक मार्केटिंग एक्झिक्युटिव्ह काल क्लिनिकमध्ये आला होता. त्याच्या चेहऱ्यावर ताण आणि हतबलता स्पष्ट दिसत होती. तो म्हणाला, “सकाळी घराबाहेर पडायलाही भीती वाटते. ऑफिसमध्ये मीटिंग असली की आधी पोटात गोळा येतो आणि मला वॉशरूमकडे पळावं लागतं.” त्याने अनेक तपासण्या केल्या होत्या, पण सर्व रिपोर्ट्स नॉर्मल आले होते. तरीही त्याचा त्रास मात्र कमी होत नव्हता. हीच इरिटेबल बॉवेल सिंड्रोम म्हणजेच IBS ची खरी ओळख आहे. हा आजार कोणत्याही टेस्टमध्ये दिसत नाही, कारण हा आतड्यांच्या रचनेचा नाही तर त्यांच्या कार्याचा बिघाड असतो. ताण, चुकीचा आहार आणि अनियमित दिनचर्या यामुळे पोट आणि मेंदू यांचा समन्वय बिघडतो आणि कधी जुलाब, कधी बद्धकोष्ठता, पोट फुगणं आणि अस्वस्थता असे त्रास सतत सुरू राहतात. गोळ्या घेतल्या की काही काळ आराम मिळतो, पण मूळ समस्या कायम राहते. आयुर्वेदात या अवस्थेला “ग्रहणी दोष” मानले जाते, जिथे पचनशक्ती आणि मन दोन्ही असंतुलित झालेले असतात. त्यामुळे उपचारात फक्त लक्षणांवर नाही तर पचन सुधारण्यावर, शरीरातील आम कमी करण्यावर आणि मन शांत करण्यावर भर दिला जातो. योग्य औषधी, आहार आणि दिनचर्येच्या मदतीने हा त्रास नियंत्रणात आणता येतो आणि शरीर पुन्हा नैसर्गिक लयीत काम करू लागते. जर तुम्हालाही वारंवार पोट बिघडणं, जुलाब-बद्धकोष्ठता आलटून पालटून होणं किंवा बाहेर जाण्यापूर्वी टॉयलेटची भीती वाटणं असा त्रास होत असेल, तर त्याकडे दुर्लक्ष करू नका आणि योग्य उपचार घ्या.

"डॉक्टर, माझं संपूर्ण आयुष्य आता टॉयलेटच्या वेळापत्रकावर चालू लागलं आहे..." काल सकाळी माझ्या क्लिनिकमध्ये एक ३० वर्षांचा...
06/04/2026

"डॉक्टर, माझं संपूर्ण आयुष्य आता टॉयलेटच्या वेळापत्रकावर चालू लागलं आहे..."
काल सकाळी माझ्या क्लिनिकमध्ये एक ३० वर्षांचा तरुण मार्केटिंग एक्झिक्युटिव्ह आला होता. त्याच्या चेहऱ्यावर एक विचित्र प्रकारची हतबलता आणि ताण स्पष्ट दिसत होता. तो खुर्चीत बसल्या बसल्या म्हणाला, "डॉक्टर, माझं संपूर्ण आयुष्य आता टॉयलेटच्या वेळापत्रकावर चालू लागलं आहे. मला सकाळी घराबाहेर पडण्याची भीती वाटते, प्रवासात अचानक टॉयलेटला जावं लागलं तर काय होईल या विचाराने मला सतत घाम फुटतो. ऑफिसमध्ये एखादी महत्त्वाची मीटिंग असली किंवा बॉसने बोलावले की आधी माझ्या पोटात गोळा येतो आणि मला वॉशरूमकडे पळावे लागते." तो पुढे सांगत होता की त्याने सर्व प्रकारचे गॅस्ट्रोलॉजिस्ट पालथे घातले, एंडोस्कोपी आणि कोलोनोस्कोपीसारख्या महागड्या तपासण्याही केल्या, पण सर्व रिपोर्ट्स अगदी नॉर्मल आले. लोक आणि काही डॉक्टरही त्याला सांगतात की तुला काहीही झालेले नाही, हा फक्त तुझा ताण आहे. पण तो रोज ज्या असह्य शारीरिक आणि मानसिक त्रासातून जात होता, तो केवळ त्यालाच माहिती होता. आधुनिक वैद्यकशास्त्रात या गूढ आणि त्रासदायक अवस्थेला 'इरिटेबल बॉवेल सिंड्रोम' म्हणजेच आयबीएस (IBS) असे म्हटले जाते.
आयबीएस हा आजार कुठल्याही मशीनच्या किंवा सोनोग्राफीच्या रिपोर्टमध्ये पकडला जात नाही, कारण हा तुमच्या आतड्यांच्या रचनेचा (Structural) आजार नसून त्यांच्या कार्याचा (Functional) आजार आहे. आधुनिक विज्ञान आज ज्याला 'गट-ब्रेन ॲक्सिस' (Gut-Brain Axis) म्हणून ओळखते, तोच अत्यंत प्रगत सिद्धांत आयुर्वेदाने हजारो वर्षांपूर्वी 'ग्रहणी' या आजाराच्या वर्णनात अत्यंत अचूकपणे मांडला आहे. जेव्हा तुम्ही सतत मानसिक ताणतणावात असता, घड्याळाच्या काट्यावर धावत घाईघाईत जेवता, आणि अवेळी झोपता, तेव्हा तुमच्या मज्जासंस्थेचा थेट परिणाम पचनसंस्थेवर होतो. आयुर्वेदानुसार, तुमच्या पोटातील 'समान वात' आणि 'पाचक पित्त' यांचे संतुलन बिघडते आणि तुमची 'ग्रहणी' म्हणजेच अन्न पचवणारी आणि धरून ठेवणारी क्षमता अत्यंत कमकुवत होते. अशा वेळी तुम्ही खाल्लेले अन्न नीट न पचता शरीरात 'आम' (Toxins) तयार होतो आणि आतड्यांची हालचाल पूर्णपणे अनियंत्रित होते. म्हणूनच आयबीएसच्या रुग्णांना कधी अचानक जुलाब होतात, तर कधी भयंकर बद्धकोष्ठता (Constipation) जाणवते आणि पोटातील तो फुगारा आणि गुडगुड कधीच शांत होत नाही.
लोक या समस्येवर तात्पुरता आराम मिळवण्यासाठी अनेकदा पेनकिलर्स, गॅसच्या गोळ्या किंवा जुलाब थांबवणारी औषधे खातात. पण या औषधांमुळे आतड्यांची नैसर्गिक काम करण्याची ताकद आणखी कमी होते आणि आजार अधिकच बळावतो. वेदाकेअर आयुर्वेदामध्ये आम्ही आयबीएसकडे केवळ आतड्यांचा आजार म्हणून न पाहता, तो 'मन आणि शरीर' यांचा एकत्रित आजार (Psychosomatic Disorder) मानून त्यावर मुळापासून काम करतो. या रुग्णाच्या उपचारांमध्ये आम्ही सर्वात आधी त्याचे मानसिक आरोग्य आणि पचन या दोन्ही गोष्टींवर एकाच वेळी लक्ष केंद्रित केले. आतड्यांमधील तो साठलेला चिकट 'आम' पचवण्यासाठी आणि ग्रहणीची ताकद नैसर्गिकरित्या वाढवण्यासाठी 'कुटज', 'बिल्व' (बेलफळ) आणि 'मुस्ता' यांसारख्या अत्यंत प्रभावी आणि सिद्ध आयुर्वेदिक वनस्पतींचा वापर केला. यासोबतच, त्याच्या मनातील ताण आणि भीतीची भावना कमी करून मज्जासंस्थेला शांत करण्यासाठी 'ब्राह्मी' आणि 'जटामांसी' यांसारख्या मेध्य रसायनांची जोड दिली. काही रुग्णांमध्ये पंचकर्म उपचारांचा विशेष फायदा होतो, विशेषतः बस्ती चिकित्सा, जी वात संतुलित करण्यासाठी अत्यंत प्रभावी मानली जाते. या उपचारांमुळे आतड्यांची हालचाल नियमित होते, पचन सुधारते आणि IBS ची लक्षणे हळूहळू कमी होतात.
आयुर्वेदात आयबीएस म्हणजेच ग्रहणी रोगावर 'ताजे ताक' (Takra) हे साक्षात अमृतासमान मानले जाते. आम्ही त्याच्या आहारात मसालेदार आणि बाहेरच्या अन्नावर पूर्ण बंदी आणून औषधी वनस्पतींनी सिद्ध केलेले ताक आणि हलका, सहज पचणारा आहार सुरू केला.
आज पाच महिन्यांच्या सलग आणि शिस्तबद्ध आयुर्वेदिक उपचारानंतर तो तरुण पूर्णपणे आत्मविश्वासू झाला आहे. आता त्याला घराबाहेर पडताना प्रवासाची भीती वाटत नाही आणि मीटिंगपूर्वी त्याच्या पोटात भीतीचा गोळाही येत नाही. त्याचे आतडे आणि शरीर आता पुन्हा नैसर्गिक लयीत काम करू लागले आहे. आयबीएससारख्या आजारात जिथे आधुनिक औषधे केवळ तात्पुरती मलमपट्टी करतात, तिथे आयुर्वेद अत्यंत प्रभावी ठरते कारण ते आजाराच्या लक्षणांमागे न धावता शरीराचा मूळ 'अग्नी' आणि 'मन' या दोन्हींना एकाच वेळी मुळापासून बरे करते. जर तुमचेही आयुष्य पोटाच्या या लहरीपणामुळे आणि वारंवार बदलणाऱ्या सवयींमुळे त्रस्त झाले असेल, तर केवळ आजार अंगावर काढत बसू नका किंवा रिपोर्ट्स नॉर्मल आहेत म्हणून स्वतःची समजूत काढू नका. तुमच्या आतड्यांना आतून बळकट करण्यासाठी आणि या मानसिक-शारीरिक दुष्टचक्रातून कायमचे बाहेर पडण्यासाठी निसर्गाची आणि आयुर्वेदाची साथ नक्की निवडा.
जर तुम्हालाही वारंवार पोट बिघडणं, जुलाब-बद्धकोष्ठता आलटून पालटून होणं, पोट फुगणं किंवा बाहेर जाण्यापूर्वी टॉयलेटची भीती वाटणं असा त्रास होत असेल, तर त्याकडे दुर्लक्ष करू नका. योग्य आयुर्वेदिक उपचारांनी हा त्रास नियंत्रणात आणता येतो आणि जीवन पुन्हा सामान्य करता येतं.
तुम्हाला किंवा तुमच्या घरात कोणाला असा त्रास आहे का? ही माहिती त्यांच्यापर्यंत नक्की पोहोचवा.

अधिक माहितीसाठी आणि सल्ल्यासाठी आजच संपर्क साधा
डॉ. हर्षल नेमाडे
वेदाकेअर आयुर्वेद, औंध, पुणे
9028191155

“डॉक्टर, मला नेमकं काय झालंय तेच समजत नाही… कधी अॅसिडिटी, कधी गॅस, कधी पोट फुगणं… गोळी घेतली की दोन दिवस ठीक… पण पुन्हा ...
01/04/2026

“डॉक्टर, मला नेमकं काय झालंय तेच समजत नाही… कधी अॅसिडिटी, कधी गॅस, कधी पोट फुगणं… गोळी घेतली की दोन दिवस ठीक… पण पुन्हा तेच!”
काल दुपारी क्लिनिकमध्ये आलेला तो चाळीस वर्षांचा रुग्ण अत्यंत अस्वस्थ दिसत होता. तो एका आयटी कंपनीत मोठ्या पदावर होता आणि त्याचे काम म्हणजे एकाच वेळी पन्नास-साठ वेबपेजेस उघडून, पंधरा-वीस ॲप्लिकेशन्सवर सतत मल्टीटास्किंग करणे. डोक्यावर कामाचा प्रचंड ताण आणि जेवणाच्या वेळांचा पत्ता नाही. तो म्हणाला की, "डॉक्टर, गेले तीन वर्षे मी रोज सकाळी उठल्याबरोबर उपाशीपोटी ॲसिडिटीची गोळी घेतोय. सुरुवातीला बरं वाटायचं, पण आता गोळी खाऊनही पोट सतत गच्च राहतं, जेवल्यावर लगेच शौचास जावेसे वाटते आणि दिवसभर एक प्रकारचा आळस अंगात भरलेला असतो." त्याची ही व्यथा आजच्या धावपळीच्या आणि स्क्रीनसमोर खिळून बसणाऱ्या प्रत्येक दुसऱ्या व्यक्तीची कहाणी आहे. लोक पोटाच्या या साध्या वाटणाऱ्या तक्रारींकडे दुर्लक्ष करतात आणि तात्पुरता आराम मिळवण्यासाठी 'अँटासिड' (Antacid) किंवा गॅस कमी करणाऱ्या गोळ्यांचा आधार घेतात. पण या गोळ्या तुमच्या पोटातील ॲसिड कायमचे मारून टाकतात, जे मुळात अन्न पचवण्यासाठी अत्यंत आवश्यक असते. ॲसिडच उरले नाही, तर तुम्ही खाल्लेले अन्न पचण्याऐवजी पोटात सडायला लागते आणि तिथूनच खऱ्या आजारांची आणि पोटाच्या गंभीर विकारांची सुरुवात होते.

आधुनिक विज्ञान आज ज्याला 'गट-ब्रेन ॲक्सिस' (Gut-Brain Axis) म्हणते, तोच विचार आयुर्वेदाने हजारो वर्षांपूर्वी अत्यंत सखोलपणे मांडला आहे. जेव्हा तुम्ही एकाच वेळी अनेक गोष्टींचा विचार करत, लॅपटॉपवर नजर खिळवून आणि घाईघाईत जेवता, तेव्हा तुमच्या मेंदूला आणि मज्जासंस्थेला ताण येतो. या ताणामुळे शरीरातील 'वात' दोष बिघडतो आणि पचनाची संपूर्ण साखळीच कोलमडून पडते. आयुर्वेदानुसार, सर्व आजारांचे मूळ हे पोटातील बिघडलेल्या 'अग्नी'मध्ये (Digestive Fire) दडलेले आहे. ज्याप्रमाणे चुलीत लाकडे खूप टाकली पण विस्तवच विझलेला असेल तर लाकडे जळण्याऐवजी फक्त धूर करतात, अगदी तसेच तुमची पचनशक्ती (जठराग्नी) मंदावलेली असताना तुम्ही कितीही पौष्टिक अन्न खाल्ले, तरी त्याचे रक्तात रूपांतर न होता केवळ 'आम' म्हणजेच एक प्रकारचा विषारी घटक (Toxins) तयार होतो. हाच चिकट 'आम' तुमच्या आतड्यांना आतून चिकटून राहतो, ज्यामुळे पोट फुगणे, बद्धकोष्ठता (Constipation), आयबीएस (IBS - वारंवार जुलाब होणे) आणि ॲसिडिटी यांसारख्या गंभीर समस्या निर्माण होतात. जोपर्यंत हा साठलेला कचरा शरीराबाहेर काढला जात नाही आणि पोटातील अग्नी पुन्हा प्रज्वलित केला जात नाही, तोपर्यंत जगातील कोणतीही आधुनिक गोळी किंवा चूर्ण तुम्हाला कायमचा आराम देऊ शकत नाही.

वेदाकेअर आयुर्वेदामध्ये आम्ही रुग्णाच्या केवळ लक्षणांवर उपाय करत नाही, तर आजाराच्या मुळावर घाव घालतो. या रुग्णाच्या बाबतीतही आम्ही नेमके तेच केले. सर्वात आधी आम्ही त्याची ती रोजची ॲसिडिटीची गोळी टप्प्याटप्प्याने बंद केली आणि त्याच्या बिघडलेल्या अग्नीवर काम सुरू केले. पोटातील तो साठलेला चिकट 'आम' पचवण्यासाठी आणि आतड्यांची ताकद नैसर्गिकरित्या वाढवण्यासाठी 'दीपन-पाचन' करणाऱ्या अत्यंत प्रभावी आयुर्वेदिक औषधींचा वापर केला. यासोबतच जेवताना स्क्रीनपासून दूर राहणे, जेवणात साजूक तुपाचा योग्य वापर करणे असे काही अत्यंत साधे पण प्रभावी बदल आम्ही त्याच्या जीवनशैलीत घडवून आणले. आज काही महिने उलटून गेले आहेत आणि तो रुग्ण पूर्णपणे बदलला आहे. आता त्याला सकाळी उठल्यावर कोणत्याही गोळीची गरज भासत नाही, त्याचे पोट एकदम हलके असते आणि पचन सुधारल्यामुळे त्याचे कामातील लक्षही दुप्पट वाढले आहे. पोटाच्या समस्यांसाठी आयुर्वेद एवढे प्रभावी ठरते कारण ते केवळ आजार दाबत नाही, तर तुमच्या शरीराला आतून शुद्ध करून स्वतःहून आजार बरा करण्याची ताकद देते. जर तुमचेही पोट रोज काहीतरी कुरबुर करत असेल, तर आता गोळ्यांच्या आहारी जाणे थांबवा आणि आयुर्वेदाचा हा शाश्वत मार्ग स्वीकारून तुमच्या पोटाचे आरोग्य पुन्हा मिळवा.
तुम्हाला किंवा तुमच्या घरात कोणाला असा त्रास आहे का? ही माहिती त्यांच्यापर्यंत नक्की पोहोचवा.
अधिक माहितीसाठी आणि सल्ल्यासाठी आजच संपर्क साधा:
डॉ. हर्षल नेमाडे
वेदाकेअर आयुर्वेद (Vedacare Ayurved)
पत्ता: औंध, पुणे.
संपर्क: 9028191155

Address

Office No-1, First Floor, Parihar Chowk, Sahil Apartment, ITI Road, Sindh Society, Ward No. 8, Sadhu Vasvani Nagar, Aundh
Pune
411067

Opening Hours

Monday 10:30am - 1:30pm
6pm - 8:30pm
Tuesday 10:30am - 1:30pm
6pm - 8:30pm
Wednesday 10:30am - 1:30pm
6pm - 8:30pm
Thursday 10:30am - 1:30pm
6pm - 8:30pm
Friday 10:30am - 1:30pm
6pm - 8:30pm
Saturday 10:30am - 1:30pm
6pm - 8:30pm
Sunday 11am - 2pm

Telephone

+919028191155

Website

Alerts

Be the first to know and let us send you an email when Vedacare Ayurved & Panchakarma Clinic posts news and promotions. Your email address will not be used for any other purpose, and you can unsubscribe at any time.

Contact The Business

Send a message to Vedacare Ayurved & Panchakarma Clinic:

Shortcuts

Share

Category