Sanjeevani Ayurvedic Corner

25/06/2023

🔸 ब्राम्हमुहूर्तावर उठल्याने होणारे लाभ
ब्राम्हमुहूर्त रात्री २ ते ६ या वेळेत , म्हणजे वाताच्या काळात येतो आणि त्या वेळेत वात सर्वाधिक बलवान असतो. त्यामुळे या काळात उठल्यास मल-मुत्रांचे उत्सर्जन आपसुख होते; कारण उत्सर्जनासाठी गती आवश्यक असते आणि ती वातामुळेच प्राप्त होते. ब्राम्हमुहूर्त हा ऋषींच्या साधनेचा काळ आहे. त्यामुळे या काळात उठल्यास वातावरणातील सात्विकतेचाही लाभ होतो.
🔸 उशिरा उठण्याने होणारी हानी
ब्राम्हमुहूर्तानंतर कफाचा काळ चालू होतो. कफ गतिमान अशा वाताच्या विरुद्ध गुणधर्माचा, म्हणजे स्थिर आहे. उशिरा उठल्यामुळे मल-मुत्रांचे उत्सर्जन होण्यास वाताची गती मिळत नाही. मग ही गती निर्माण करण्यासाठी चहा ,कॉफी किंवा गरम पाणी प्यावे लागते. यामुळे पुन्हा अजीर्ण ( अपचन ) होते. मलाचे योग्य रीतीने उत्सर्जन न झाल्याने अग्नीवर परिणाम होतो. यामुळे आरोग्य बिघडते. उशिरा उठणे आणि दिवसभर झोपणे या कारणांमुळे अनेक लठ्ठ व्यक्तींना वजन न्यून होण्यासाठी पुष्कळ प्रयत्न करूनही यश येत नाही.

17/05/2023

Ayurveda is a traditional holistic system of medicine that originated in India over 5,000 years ago. It is considered one of the oldest healing systems in the world. The term "Ayurveda" is derived from the Sanskrit words "Ayur" (meaning life) and "Veda" (meaning knowledge or science), translating to "the science of life."

Principles and Philosophy:
Ayurveda is based on the belief that health and well-being depend on a delicate balance between the mind, body, and spirit. It views each individual as a unique combination of three fundamental energies, or doshas, known as Vata, Pitta, and Kapha. These doshas govern various physiological and psychological functions and can influence a person's health, personality, and tendencies.

Treatment Approach:
Ayurvedic treatments aim to restore and maintain balance within the body by addressing the underlying causes of illness rather than just alleviating symptoms. The approach emphasizes prevention and the use of natural remedies to promote health, vitality, and longevity.

Key Elements of Ayurveda:

Diet: Ayurveda places great importance on diet and nutrition. It emphasizes eating whole, fresh foods that are suitable for an individual's dosha type. Proper digestion and balanced nutrition are considered crucial for overall health.

Herbs and Herbal Remedies: Ayurveda utilizes a wide range of herbs and herbal formulations to address various health conditions. These remedies are often customized based on individual needs and dosha imbalances.

Lifestyle Practices: Ayurveda emphasizes the importance of daily routines and lifestyle practices to support overall well-being. These may include specific self-care practices, meditation, yoga, and exercise tailored to an individual's constitution.

Massage and Body Therapies: Ayurvedic massages and therapies, such as Abhyanga (oil massage), Shirodhara (pouring oil on the forehead), and Panchakarma (a detoxification and rejuvenation process), are commonly used to promote relaxation, balance, and detoxification.

Mind-Body Connection: Ayurveda recognizes the interconnectedness of the mind and body. Emotional well-being, stress management, and mental clarity are integral aspects of maintaining good health. Ayurveda employs techniques like meditation, breathing exercises, and specific herbs to support mental balance.

Safety and Consultation:
While Ayurveda offers many beneficial practices, it's essential to consult with qualified Ayurvedic practitioners or healthcare professionals experienced in Ayurvedic medicine for a personalized approach. This is particularly important if you have pre-existing health conditions or are considering Ayurvedic remedies alongside conventional treatments.

It's worth noting that the safety and efficacy of Ayurvedic practices and remedies can vary, so it's crucial to rely on reputable sources and consult trusted practitioners.

Overall, Ayurveda provides a comprehensive approach to wellness, emphasizing the harmony of mind, body, and spirit. Its holistic principles and individualized approach make it a unique and valuable system of healthcare and well-being.

08/09/2022

निरोगी जीवनासाठी आपण काय आणि किती खातो, यापेक्षा खाल्लेले व्यवस्थित पचवतो कि नाही ?, याला जास्त महत्त्व आहे. आपण जे अन्न ग्रहण करतो त्याचे नीट पचन करण्याचे दायित्व शरिरात असलेल्या जठराग्नीवर असते. हा जठराग्नी, म्हणजेच आपल्या शरिरातील पचनशक्ती ही सूर्याच्या स्थितीवर अवलंबून असते. आकाशात सूर्य असेल, त्या वेळी आपण जे जेवतो, ते चांगल्या रितीने पचते. सकाळचे जेवण सूर्योदयानंतर ३ ते ३.३० घंट्यांत करणे, तसेच सायंकाळचे जेवण सूर्यास्ताच्या अर्धा घंटा पूर्वी करणे, हे आदर्श आहे. वर दिलेल्या आदर्श वेळांमागील तत्त्वही हेच आहे. हे जमतच नसेल, तर पर्याय म्हणून या वेळा प्रत्येकी आणखी दोन ते अडीच घंट्यांनी लांबवता येतात; कारण तेवढ्या वेळेपर्यंत पचनशक्ती चांगली असते.

10/04/2021

वर्णन - गुळवेल ही अनेक वर्षे टिकणारी, एखाद्या झाडाच्या वा दुसर्‍या कोणत्याही आधाराला धरून वर चढणारी, नेहमी हिरवीगार राहणारी वेल आहे. दोन फांद्यामधून फुटणार्‍या बारीक दोर्‍यासारख्या तणावाच्या साहाय्याने आधाराला धरून गुळवेल वर चढते.

गुळवेलीची अमृतासमान, रसायनी वा वयस्था (तारुण्याचे रक्षण करून म्हातारपण व रोगाचा नाश करणारी) अशी आयुर्वेदीय समर्पक नावे आधुनिक संशोधनाने यथार्थ ठरली आहे.

> कांड - गुलवेलीचे कांड हे मांसल, गोलाकार हिरवे असून चवीला कडवट असते. कांडातून जागोजागी बारीक दोर्‍यासारखे तणाव फुटतात व त्यांच्या आधारानेच गुलवेल वर चढते. वाळलेले कांड बाहेरून धुसर रंगाचे, वर पातळ पापुद्रा असणारे ढिसूळ सहज तुटणारे, आतून चक्राकार दिसणारे असते. कांड मध्यम उष्ण गुणाचे असते.

> पाने - पाने हिरवीगार हृदयाकाराचे गुळगुळीत, चवीला कडवट व मध्यम उष्ण गुणाची असतात. कांड व पानामध्ये गिलॉइन या नावाचे मुख्य औषधी तत्त्व असते.

औषध उपयोगी अंगे- कांड व पाने
> मात्रा - वाळलेले कांड व पानाचे पूर्ण 1-3 चमचे दिवसातून 3-4 वेळा घेऊन वर दूध साखर घ्यावे.
> काढा - 4-8 चमचे दिवसातून 2-3 वेळा घेऊन वर पाणी प्यावे.
> गुळवेल सत्त्व - पाव ते अर्धा चमचा दिवसातून 3-4 वेळा घेऊन वर दूध साखर घ्यावी.

उपयोग
1. रसायन कार्यासाठी - प्रत्येकाने दररोज सकाळ व संध्याकाळ 1-1 चमचा घेऊन वर गाईचे दूध पिल्यास आरोग्य चांगले राहून तारुण्याचे रक्षण होते. मुंबईच्या जी.एस. मेडिकल कॉलेजमधील प्रा. डॉ. शरदिनी डहाणूकर यांनी केलेल्या संशोधनात गुळवेलीमुळे आपली प्रतिकारशक्ती वाढते व निरोगी राहते असे आढळून आले आहे.
2. मधुमेहात उपयुक्त - गुळवेलीमुळे मधूमेही रुग्णांची रक्तामधील वाढलेली साखर कमी होते. तसेच मधुमेहामध्ये होणारे मज्जादाह(न्यूरायटिस), अंधत्व (आॅप्टिक न्यूरायटिस) इत्यादी उपद्रव टळण्यास मदत होऊन प्रतिकारशक्ती वाढते.
3. हृदयरोगात उपयोगी - गुळवेलीमुळे रक्ताभिसरण सुधारून हृदय बळकट होते. वृद्ध लोकांनी व हृदयविकाराच्या रुग्णांनी गुळवेलसत्त्व किंवा अमृतारिष्ट घ्यावे.
4. मुरलेल्या जुन्या तापामध्ये- गुळवेलसत्त्व फार गुणकारी ठरते.
5. यकृतविकार, कावीळ- गुळवेलसत्त्व अर्धा चमचा अधिक हळद अर्धा चमचा अधिक मध 1 चमचा दिवसातून 3-4 वेळा देणे.
6. पंडुरोग रक्तक्षय- गुळवेल रक्त घटक वाढवते. गुळवेलसत्त्व वा अमृतारिष्ट घ्यावे.
7. शुक्रधातूवर्धक (व्रण्य)- स्त्री-पुरुषांच्या जननसंस्थेच्या विकारावर गुळवेल फार उपयोगी आहे. गुळवेलीचे चूर्ण घेऊन वर दूध साखर घ्यावे.
8. मानसिक ताणतणाव कमी होतो- गुळवेलीमुळे मानसिक ताणतणाव कमी होतो. असे आता अधुनिक शास्त्रीय संशोधनाने सिद्ध झाले आहे. गुळवेलीचा परिणाम अ‍ॅड्रिनल या अंत:स्रावी ग्रंथीवर होऊन त्या ग्रंथीच्या अ‍ॅड्रिनॅक्लीज या अंत:स्रावावर नियंत्रण येते. या अंत:स्रावामुळे यकृतातून रक्त प्रवाहात जी शर्करा मिसळली जाते. गुळवेलीमुळे इन्शूलिन या अंत:स्रावाची शर्करेवर चांगली प्रक्रिया होऊन परिणामी रक्तामधील साखरेचे नियंत्रण राखले जाते. त्याचा मधुमेहीला चांगलाच उपयोग होतो.

गुळवेलीचे आपल्या आरोग्याच्या दृष्टीने आत्यंतिक महत्त्व थोडक्यात
1. यकृतोत्तेजक कार्य - यकृत हा आपल्या शरीरातील अत्यंत महत्त्वाचा अवयव आहे. सुमारे 500 महत्त्वाची कार्ये व 1000 विविध पाचक स्राव निर्माण करणारे शरीरातील हे एकमेव इंद्रिय आहे. गुळवेलीमुळे यकृताचे कार्य चांगले होऊन आपले आरोग्य चांगले रहाते, कारण यकृतामुळे शरीराच्या सर्वच अवयवांचे कार्य सुधारते.

2. हृदय कार्य - गुळवेलीमुळे हृदयाचे रक्ताभिसरण सुधारतेच, शिवाय मानसिक ताण कमी होत असल्याने सध्याच्या तणाव युगातील (stress-age) सततच्या मानसिक ताणतणावामुळे हृदयावर होणारे दुष्परिणामही टळून हृदय बळकट बनते.

3. रसायन कार्य - आपल्या शरीराची प्रतिकारशक्ती वाढविण्याच्या अत्यंत महत्त्वाच्या कार्यामुळे गुळवेलीचे महत्त्व अनन्यसाधारण ठरते. म्हणूनच आपण प्रत्येकाने अगदी तुळशीप्रमाणेच गुळवेलही आपल्या परसात लावून दररोज गुलवेलीची ताजी 4-6 पाने चावून खावीत. ते शक्य नसल्यास गुळवेलसत्त्व खात्रीच्या जुन्या आयुर्वेदिक कंपनीचेच वापरावेत, कारण त्यात भेसळ असण्याची शक्यता असते. दररोजच्या गुळवेलीच्या सेवनाने आपले तारुण्यरक्षण होऊन म्हातारपण दूर राहीलच, पण व्याधीचाही प्रतिकार होऊन शरीर निरोगी, सतेज राहील यात शंका नाही.

बाजारात मिळणारी गुळवेलीची औषधे
अमृतारिष्ट, गुडुच्यादी चूर्ण, गुडुच्यादी क्वाथ (काढा). गुडुची लोह (पंडुरोगात अत्यंत उपयोगी) गुडुची सत्त्व. गुडुची तेल - त्वचारोग व वेदना कमी करण्यासाठी बाहेरून लावावे.

31/12/2018

There are many natural fruit juices that are health powerhouses, but this one just may be the healthiest. I'm talking about pomegranate juice.

31/12/2018

How to get rid of allergies? Here are eight natural remedies that can prevent allergy issues and give you significant allergy relief.

31/12/2018

Your liver works hard to rid your body of toxins. Try my 6-Step Liver Cleanse to help revitalize your liver and boost your health. Click here to learn more.

31/12/2018

Aloe vera benefits include healing the skin, constipation and the immune systems. Aloe vera benefits stem from its antioxidant vitamins, enzymes, minerals and more.

31/12/2018

01/11/2016

30/08/2016

खाँसी होने पर यह आयुर्वेद व घरेलू उपाय करें