Madhavbaug Miniclinic Warora

09/08/2026

25/07/2026

💚 आरोग्य संदेश 💚

"विठ्ठल नामाच्या भक्तीसोबत आरोग्याचीही भक्ती करा."

या आषाढी एकादशीच्या पावन दिवशी संकल्प करा— ✅ संतुलित आहार घ्या
✅ नियमित व्यायाम व योग करा
✅ रक्तदाब, मधुमेह व हृदयाची नियमित तपासणी करा
✅ निरोगी जीवनशैलीचा स्वीकार करा

"निरोगी शरीरातच भक्तीची खरी शक्ती वास करते."

आपणास व आपल्या परिवारास आषाढी एकादशीच्या हार्दिक शुभेच्छा!

– माधवबाग आयुर्वेदिक हृदय उपचार क्लिनिक व सुष्रुत हॉस्पिटल, वरोरा

05/07/2026

बारिश में पंचकर्म का महत्व

डॉ. पवन डोंगरे

Sushrut Hospital & Madhavbaug Clinic, Warora

बारिश का मौसम केवल ठंडक और हरियाली ही नहीं लाता, बल्कि आयुर्वेद के अनुसार यह शरीर की गहरी शुद्धि (Detoxification) और रोग प्रतिरोधक क्षमता बढ़ाने का सबसे उपयुक्त समय भी माना जाता है। इसी कारण वर्षा ऋतु में पंचकर्म का विशेष महत्व बताया गया है।

आयुर्वेद के अनुसार गर्मी के बाद वर्षा ऋतु में वात दोष बढ़ता है, पाचन शक्ति (अग्नि) कमजोर हो जाती है और शरीर में आम (विषैले अपचित तत्व) जमा होने लगते हैं। यही कारण है कि इस मौसम में थकान, अपच, जोड़ों का दर्द, त्वचा रोग, एलर्जी और बार-बार संक्रमण जैसी समस्याएँ बढ़ जाती हैं। ऐसे समय में चिकित्सकीय सलाह के अनुसार किया गया पंचकर्म शरीर को शुद्ध कर दोषों का संतुलन स्थापित करने में सहायक माना जाता है।

वर्षा ऋतु में पंचकर्म के प्रमुख लाभ

- शरीर में संचित विषैले तत्वों की शुद्धि।
- पाचन शक्ति और मेटाबॉलिज़्म में सुधार।
- रोग प्रतिरोधक क्षमता को बेहतर बनाने में सहायता।
- जोड़ों और मांसपेशियों के दर्द में लाभ।
- त्वचा एवं श्वसन संबंधी समस्याओं में सहायक।
- मानसिक तनाव कम कर शरीर और मन को नई ऊर्जा प्रदान करना।

यह ध्यान रखना आवश्यक है कि पंचकर्म कोई सामान्य मसाज नहीं है। यह एक विशेष आयुर्वेदिक चिकित्सा प्रक्रिया है, जिसे केवल योग्य आयुर्वेद चिकित्सक की सलाह और निगरानी में ही कराया जाना चाहिए। हर व्यक्ति की प्रकृति, आयु और रोग के अनुसार उपचार अलग होता है।

यदि आप बार-बार बीमार पड़ते हैं, मधुमेह, मोटापा, हृदय रोग, जोड़ों के दर्द या पाचन संबंधी समस्याओं से परेशान हैं, तो इस वर्षा ऋतु में विशेषज्ञ की सलाह लेकर पंचकर्म के बारे में अवश्य जानकारी लें।

स्वस्थ रहें, आयुर्वेद अपनाएँ और वर्षा ऋतु का भरपूर लाभ उठाएँ।

– डॉ. पवन डोंगरे
Sushrut Hospital & Madhavbaug Clinic, Warora@ itz Warora

03/07/2026

ऑर्थोरेक्सिया म्हणजे काय? आरोग्यदायी खाण्याच्या अतिरेकामुळे होणारा एक दुर्लक्षित धोका

लेखक: डॉ. पवन डोंगरे
सुश्रुत हॉस्पिटल व माधवबाग क्लिनिक, वरोरा

"डॉक्टर, मी हे खात नाही..."

"डॉक्टर, मी साखर खात नाही... मैदा खात नाही... भात खात नाही... तेल खात नाही... दूधही नाही... फळंही निवडक... बाहेरचं अन्न तर गेली चार वर्षे पूर्ण बंद आहे."

हे वाक्य ऐकताना अनेकांना वाटेल की ही व्यक्ती खूप आरोग्याबद्दल जागरूक आहे. पण जेव्हा त्याच व्यक्तीच्या रक्ततपासणीत हिमोग्लोबिन कमी, व्हिटॅमिन B12 आणि व्हिटॅमिन D ची तीव्र कमतरता, वजन घटणे आणि सततचा थकवा दिसतो, तेव्हा एक वेगळीच गोष्ट समोर येते.

ही व्यक्ती अन्नामुळे आजारी नसते, तर आरोग्यदायी अन्न खाण्याच्या अतिरेकामुळे आजारी पडलेली असते.

---

ऑर्थोरेक्सिया म्हणजे काय?

ऑर्थोरेक्सिया नर्व्होसा (Orthorexia Nervosa) म्हणजे फक्त "शुद्ध" किंवा "परिपूर्ण" अन्न खाण्याच्या अति आग्रहामुळे निर्माण होणारी मानसिक आणि वर्तणुकीशी संबंधित समस्या.

'Ortho' म्हणजे योग्य आणि 'Orexis' म्हणजे भूक. सुरुवातीला हा बदल आरोग्यासाठी चांगला वाटतो, पण कालांतराने तो व्यक्तीच्या शारीरिक, मानसिक आणि सामाजिक आयुष्यावर परिणाम करू लागतो.

---

सुरुवात कशी होते?

बहुतेक वेळा सुरुवात एका चांगल्या निर्णयाने होते.

- जंक फूड बंद.
- साखर बंद.
- मैदा बंद.
- तेल बंद.
- दूध बंद.
- फळांमध्ये साखर आहे म्हणून तीही कमी.
- डाळींमध्ये कार्बोहायड्रेट आहे म्हणून त्या कमी.

हळूहळू अन्नापेक्षा अन्नाचे नियम महत्त्वाचे वाटू लागतात आणि व्यक्ती त्या नियमांची कैदी बनते.

---

सोशल मीडियाचा वाढता प्रभाव

आज सोशल मीडियावर दररोज नवीन डाएट ट्रेंड दिसतो.

एका व्हिडिओमध्ये साखर विषारी ठरते, दुसऱ्यात दूध, तिसऱ्यात गहू, चौथ्यात तांदूळ, पाचव्यात टोमॅटो, सहाव्यात बटाटा.

सतत विरोधाभासी माहिती पाहिल्यानंतर अनेकांना साधे, संतुलित अन्नही धोकादायक वाटू लागते.

---

ऑर्थोरेक्सियाची लक्षणे

खालील लक्षणे दिसत असतील तर त्याकडे गांभीर्याने पाहण्याची गरज आहे.

- प्रत्येक पदार्थाबद्दल सतत भीती किंवा संशय.
- अन्नाचे लेबल वारंवार तपासणे.
- अनेक पदार्थ पूर्णपणे टाळणे.
- सामाजिक कार्यक्रमांमध्ये जेवण टाळणे.
- बाहेरचे अन्न खाण्याची भीती.
- पोषणतुटी, वजन कमी होणे आणि सततचा थकवा.
- पुढचे जेवण काय असावे याचाच सतत विचार.

---

यामुळे कोणते धोके निर्माण होऊ शकतात?

दीर्घकाळ अशा प्रकारे आहार मर्यादित ठेवल्यास खालील समस्या उद्भवू शकतात.

- व्हिटॅमिन B12 ची कमतरता
- व्हिटॅमिन D ची कमतरता
- रक्ताल्पता (अॅनिमिया)
- स्नायूंची कमजोरी
- रोगप्रतिकारक शक्ती कमी होणे
- मानसिक ताण आणि चिंता
- सामाजिक एकाकीपणा

---

भारतीय ताटाचे महत्त्व

भारतीय पारंपरिक ताट हे संतुलित पोषणाचे उत्कृष्ट उदाहरण आहे.

डाळ, भात, पोळी, भाजी, ताक, कोशिंबीर आणि थोडे लोणचे—या सर्व पदार्थांमधून शरीराला आवश्यक पोषकतत्त्वे मिळतात.

आरोग्य म्हणजे प्रत्येक पदार्थात दोष शोधणे नव्हे; तर संतुलित, प्रमाणात आणि आनंदाने खाणे.

---

उपचार काय आहेत?

ऑर्थोरेक्सियावर योग्य वेळी उपचार शक्य आहेत.

यामध्ये पुढील गोष्टी महत्त्वाच्या ठरतात.

- समस्या स्वीकारणे.
- वैद्यकीय तपासणी करून पोषणतुटी शोधणे.
- आहारतज्ज्ञांचा सल्ला घेणे.
- आवश्यक असल्यास मानसोपचारतज्ज्ञांची मदत घेणे.
- हळूहळू संतुलित आहाराकडे परत जाणे.

---

लक्षात ठेवण्यासारखे

आरोग्याची काळजी घेणे अत्यंत आवश्यक आहे. पण आरोग्याच्या नावाखाली जर अन्नाची भीती निर्माण झाली, सामाजिक आयुष्य मर्यादित झाले किंवा शरीरात पोषणतुटी निर्माण झाली, तर ती आरोग्यदायी जीवनशैली राहात नाही.

अन्न शुद्ध असावेच; पण त्याहून महत्त्वाचे म्हणजे अन्नाबद्दलचे विचार संतुलित असावेत.

परिपूर्ण आहारापेक्षा संतुलित, पोषक आणि व्यवहार्य आहार अधिक महत्त्वाचा आहे.

---

लेखकाविषयी

डॉ. पवन डोंगरे
सुश्रुत हॉस्पिटल व माधवबाग क्लिनिक, वरोरा

हृदयविकार, मधुमेह, लठ्ठपणा व्यवस्थापन आणि आयुर्वेदाधारित जीवनशैली मार्गदर्शन यामध्ये कार्यरत.

अपॉइंटमेंटसाठी संपर्क:
📞 9422833249 / 07176-469809

13/06/2026

For More Details Book Your Appointment Today -07176469809,9422833249

09/06/2026

YOUR HEALTH OUR PRIORITY