31/05/2026
ئيبۆلا ڤایروس :
ڤایرۆسی ئیبۆلا (جۆری Ebola virus / Orthoebolavirus zairense) ڤایرۆسێکە کە هۆکاری نەخۆشییەکی توندی خوێنبەڕینە (Viral Hemorrhagic Fever) دەبێت. ئەم ڤایرۆسە هۆکاری پەتای گەورەی ساڵانی 2014–2015 لە ڕۆژئاوای ئەفریقا بوو. ئەو پەتایە گەورەترین پەتای ئیبۆلا بوو تا ئێستا، کە زیاتر لە 28,600 کەس تووش بوون و 11,325 کەس گیانیان لەدەست دا.
نەخۆشی ئیبۆلا (EVD) لە ڕێگەی پەیوەندی ڕاستەوخۆ لەگەڵ شلەکانی جەستەی کەسێکی تووشبوو وەک خوێن، قێ، پێخاو، ئارەق و هتد، یان لە ڕێگەی پەیوەندی لەگەڵ ئاژەڵێکی تووشبوو وەک شەمشەمەک (bat) یان پریماتەکان (primates) وەک مەیموونەکان دەگوازرێتەوە.
زۆربەی ئەو کەسانەی تووشی ئیبۆلا دەبن، دوای 8 تا 10 ڕۆژ لە دوای تووشبوون دەست بە نیشانەکان دەکەن (مەوداکە لە 2 تا 21 ڕۆژ دەبێت). نیشانەکان بە لەناکاو دەردەکەون و دەکرێت ئەمانە بگرنەوە:
* گەرمی (تب)
*پەڵەی پێست
* سکچوون (ئیشکال)
* ڕەشانەوە
* خوێنبەڕینی توند
ئەو گرووپانەی زیاتر مەترسی تووشبوونیان هەیە:
* ئەو کەسانەی چاودێری نەخۆشانی ئیبۆلا دەکەن بەبێ بەکارهێنانی پێداویستی پاراستن و ڕێکارە دروستەکان، لەوانەش کارمەندانی تەندروستی.
* ئەو کەسانەی پەیوەندی نزیکیان هەیە لەگەڵ نەخۆش یان مردوویەکی تووشی ئیبۆلا، بەبێ بەکارهێنانی پێداویستی پاراستن و ڕێکارە دروستەکان، وەک ئەندامانی خێزان
