17/12/2024
Элэг ямар үүрэгтэй вэ?
Элэг олон талт ажиллагаа явуулдаг эрхтэн бөгөөд маш бидний биеийн маш том лаборатори юм.
Элгэнд орж буй цусны: 75% нь үүдэн венээр, 25% нь элэгний артериар хангагддаг.
Элэгний үндсэн үүргүүдийг товчлон дурдвал:
1. Цэвэрлэх - эм, бодисын солилцооны эцсийн бүтээгдхүүн, янз бүрийн хор болон архи, согтууруулах ундааг таны биеэс цэвэрлэж хоргүйжүүлнэ.
2. Нийлэгжүүлэх – цус бүлэгнэлтийн хүчин зүйлс болон уураг (альбумин) нийлэгжүүлнэ.
3. Агуулах –эрдэс бодис, витамин, сахарыг хадгална. Эдгээрийг шаардлагатай цаг үед нь цус руу гаргаж энергийг үйлдвэрлэнэ.
4. Хувиргах – идсэн хоол хүнсний шимт бодисыг уураг болгон хувиргаж булчинг тань хөдлөн ажиллахад тусална.
5. Бодисын солилцоог зохицуулах - элэг нүүрс ус, өөх тос, уураг, витамин, даавар, фермент, эрдэс бодисын солилцоонд идэвхитэй оролцож зохицуулна.
6. Будагч бодисын солилцоонд оролцох- Цусны задралаас үүсдэг билирубиныг шүүрэх, холбох, ялгаруулах үйл ажиллагааг явуулдаг ганц эрхтэн юм. Иймээс бидний шээс шар, баас бор өнгөтэй гардаг. Энэ солилцоо алдагдвал арьс салс шарлаж, шээсний өнгө өтгөрч, өтгөн ялгадасын өнгө цайрдаг.
7. Цөс үүсгэх- цөсний хүчлийн тусламжтайгаар өөх тосыг задалж А, D, E, K аминдэмүүдийг зохицуулж илүүг нөөцлөнө.
Элэг гэмтэх шалтгаанууд
- Вируст гепатит (A, B, C, D, E)
- Эм: Жирэмснээс хамгаалах, сүрьеэгийн эсрэг, унтуулах, тайвшруулах, шээс хөөх эмнүүд
- Зарим тєрлийн нян (E.Coli, salmonella)
- Шимэгчид
- Хорт бодисууд (архи-спирт, тамхи, ариутгагч бодисууд, цэвэрлэх уусмалууд, бясааны хор)
- Бусад
Цөсний бүтэц, үйл ажиллагаа
Цөс нь лийр хэлбэртэй
Урт: 8-12 см
Өргөн: 3-5см
Эзлэхүүн : 40см.
Элэгний доод гадаргууд байрладаг.
Элэгний ерөнхий цорго:
өргөн-0,4-1,0см,
урт: 2,5-3,5см
Цөсний ерөнхий цорго:
урт: 6-8см,
өргөн: 0,5-1,0см
Элэгний баруун зүүн дэлбэнгээс цөсний цорго гарч элэгний ерөнхий цорготой нийлнэ. Цөсний ерөнхий цорго нь дээд гэдэсний уруудах хэсэгт нойр булчирхайн цорготой нийлж, дээрх гэдэсний том хөхлөг буюу Фатерын хөхлөгт нээгддэг.
Цөс гэж бидний нэрлэдэг хүчиллэг шингэн тасралтгүй үүсэх ба эрчим нь байнга өөрчлөгдөж байдаг. Хоол идэх үед хамгийн ихээр ялгардаг. Өдөр бүр 600-800 мл цөс үүсдэг бөгөөд 0.5 л цөс 12 хуруу гэдсэнд ялгардаг.