Gayunar Clinic

06/10/2025

✨May the lights of Thadingyut brighten your heart with peace, joy, and good health.🌟

💚 ဂရုဏာဆေးခန်းမိသားစု မှဆုမွန်‌ေကာင်းတောင်းအပ်ပါသည်။💚

#သီတင်းကျွတ်ပွဲတော် #အလင်းပွဲတော် #ကျန်းမာရေးကောင်းခြင်း #စိတ်အေးခြင်း

14/04/2025

HPV vaccine
(သားအိမ်ခေါင်းကင်ဆာကွယ်‌ ဆေးထိုးကြမယ်)
သားအိမ်ခေါင်း ကင်ဆာဆိုတာ အမျိုးသမီးတွေနဲ့ပဲဆိုင်တာလား?

ကင်ဆာဖစ်နိုင်တဲ့ HPV ဗိုင်းရပ်စ် ကုသဆေး (or) ဗိုင်းရပ်စ်ကိုဖယ်ရှားဖို့ အသုံးပြုနိုင်တဲ့ ဆေးမရှိသေးပါ။
ဒါကြောင့် မဖြစ်ခင်ကာကွယ်ဖို့ နည်းလမ်းတခုကိုသာ ရွေးချယ်နိုင်ပါတယ်။

ဒီနေ့တွက် သားအိမ်ခေါင်းကင်ဆာ အကြောင်းနဲ့ကာကွယ်ဆေးအကြောင်းလေး knowledge sharing လုပ်ပေးချင်ပါတယ်

ပထမတချက်က သားအိမ်ခေါင်းကင်ဆာဆိုလို့ အမျိုးသမီးတွေတွက်ပဲသက်ဆိုင်တာမဟုတ်ပါ။ အမျိုးသားတွေနဲ့ပါ သက်‌ဆိုင်ပါတယ်နော်။

ဒီထဲမှာ ရောဂါအကြောင်း / ဘယ်လိုကူးနိုင်ကြောင်း
ဘာတွေဖြစ်နိုင်ကြောင်း / ဘယ်လိုကာကွယ်ရမလဲ ရေးထားပါတယ်။

စာအရှည်ကြီး မဖတ်ချင်ရင် အောက်ဆုံးက summary ကိုအရင်ဖတ်လို့ရပါတယ်။

သား‌အိမ်ခေါင်းကင်ဆာ / အမျိုးသား အဂ်ါကင်ဆာကိုဖြစ်စေနိုင်သော
HPV ဗိုင်းရပ်စ် (Human Papilloma Virus) (ကြွက်နို့) ဆိုတာဘာလဲ ?

HPV က တိုက်ရိုက်ထိတွေ ့ခြင်း (Sexual Transmission Infection) မှရရှိသော DNA ဗိုင်းရပ်စ် (ပြောရရင် လူလူချင်းကူးဆက်တဲ့ ရောဂါ) ဖစ်ပါတယ်။ လက်ရှိတွေ ့ရှိချက်တွေအရ HPV ဗိုင်းရပ်စ်ပေါင်း 140 ကျော် ( 1 to 140 ဆိုပြီး No များအလိုက် ခွဲထားပါတယ်) ကို တွေ့ရပြီး အုပ်စု၂ခုပြန်ခွဲထားပါတယ်။

1. ဒီ 140 ထဲက သားအိမ်ခေါင်းကင်ဆာ (ကင်ဆာအမျိုးကွဲများ) အဖြစ်ကိုပြောင်းလဲနိုင်တဲ့ HPV ပိုးက 14 မျိုးရှိပါတယ်။ (High risk HPV)

2. ကျန်တဲ့ ပိုးတွေကတော့ အန္တယ်နဲတဲ့ ပိုးတွေဖစ်ပါတယ်။
ဒီကျန်တဲ့ထဲကမှ No. 6 နဲ့ No. 11 က လိင် အဂ်ါ ကြွက်နို့ဖြစ်စေနိုင်ပါတယ်။ (အမျိုးသား / အမျိုးသမီး)

ဒါ့အပြင် HPV virus သည်
- အမျိုးသမီးများတွင် သားအိမ်ခေါင်ကင်ဆာ။စအိုကင်ဆာ။
- lein တူ set San သော အမျိုးသားများတွင် ခံတွင်းနှင့်လည်ချောင်းကင်ဆာ
- အမျိုးသားများတွင် lein အဂ်ါ ကင်ဆာတွေ ဖြစ်နိုင်ပါတယ်။

ဘယ်လို HPV ဗိုင်းရပ်စ်ပြန့်လဲ?
-လိင် ဆက်ဆံတဲ့ နေရာ တိုင်းမှကူးနိုင်ခြင်း
-ဒဏ်ရာတွေကတဆင့်ကူးဆက်နိုင်ခြင်း
-အရေးပြားပေါ် (ကြွက်နို့ပေါက်နေသည့်နေရာ)ဖြင့်ထိဆက်မိခြင်း
HPV ကူးဆက်ခံထားရတဲ့သူများက ရောဂါလက္ခဏာမပြတက်လို့ တခြားသူတွေကိုအလွယ်တကူကူးဆက်နိုင်ပါတယ်။

ဘယ်သူတွေက HPV virus ကူးစက်နိုင်ခြေရှိလဲ?
s*xual active ရှိတဲ့ လူတိုင်း မှာ ကူးဆက်နိုင်ခြေရှိပါတယ်။

ဒုတိယအခြေနဲ့ကတော့
-ကိုယ်က pataner ခနခန ပြောင်းတက်တဲ့သူတွေ
-ဆက်ဆံတဲ့အရွယ်စောတာ
-တခြားလိင်မှ တဆင့်ဖစ်တဲ့ရောဂါတွေဖြစ်တဲ့
ဆစ်ဖလစ် ။ ဆီးပူညောင်းကျ။ HIV / AIDS ‌ရောဂါတွေရှိရင် HPV ကူးဆက်နိုင်ခြေများပါတယ်
-ခုခံအားကျခြင်း
-ဆေးလိပ်သောက်ခြင်း
-တားဆေးဆွဲသောက်သုံးခြင်း

HPV ကိုဘယ်လိုကုသမလဲ?

ဘယ်လိုကာကွယ်မလဲ?
-HPV ကာကွယ်ဆေး ထိုးပါ။
-သားအိမ်ခေါင်းအချွဲ စစ်ပါ (Pap smear)
- အကာကွယ်သုံးပြီးဆက်ဆံပါ

(ကာကွယ်‌ေ‌ဆးက အသက် ၉ နှစ်က စထိုးလို့ရပါတယ်။ )
အသက် 21 ကနေ 65 ကြား အမျိုးသမီး တွေက သားအိမ်ခေါင်းကင်ဆာ (HPV test) နှစ်စဉ်ပြုလုပ်သင့်ပါတယ်။
ဆက်ဆံရင် အကာကွယ်သုံးပါ
လက်တွဲဖော်များတာရှောင်ကျင်ပါ

ကာကွယ်ဆေးအကြောင်း-
HPV ကာကွယ်ဆေး ၃မျိုးရှိပါတယ်။

Cervarix - No. 16 နဲ့ 18 (High risk HPV) ၂မျိုးကိုကာကွယ်တဲ့ 2မျိုးဆက်ကာကွယ်ဆေး

Garasil 4- No. 16 နဲ့ 18 (High risk HPV) သာမက lein အဂ်ါကြွက်နို့ဖြစ်စေနိုင်တဲ့ No. 6နဲ့ 11 ကိုပါကာကွယ်တဲ့ သားအိမ်ခေါင်းကင်ဆာ4မျိုးဆပ်ကာကွယ်ဆေး

Garasil 9- No. 16'18'31'33'45'52'58 (ကင်ဆာဖြစ်စေတဲ့ အဓိက High risk HPVများ) နဲ့ lein အဂ်ါကြွက်နို့ဖြစ်စေနိုင်တဲ့ No. 6နဲ့ 11 ကိုပါကာကွယ်တဲ့ သားအိမ်ခေါင်းကင်ဆာ9မျိုးဆပ်ကာကွယ်ဆေး

ဆိုပြီးတော့ ၃မျိုးရှိပါတယ်

အဲ့ထဲကမှ 9မျိုးဆပ် ကာကွယ်ဆေးကိုဘာလို့ရွေးချယ်သင့်တာလဲ?
Pre cancer ရော cancer ကိုပါ ကာကွယ်ပေးနိုင်ပါတယ်။

ပထမအကြိမ်ကို 4မျိုးဆက်ထိုးထားတဲ့ ထိုးထားတဲ့ သူတွေလဲ ထိုးနိုင်ပါတယ်။

လိင်မဆက်ဆံခင် ကာကွယိသင့်တာကြောင့် အသက် 9နှစ်မှစပြီး အ‌ပျိုဖော်ဝင်ခါ စမှာ ထိုးထားရင် ပိုကောင်းပါတယ်။

ကူးဆက်ခံရပြီးရင်ရော ကာကွယ်ဆေးထိုးတာက အထောက်ကူပြုလား?
အပေါ်မှာပြောထားသလို ပိုးအမျိုးစား အများကြိးရှိတာကြောင့် အဲ့ထဲက တမျိုးကူးဆက်ထားရင် ကာကွယ်ဆေးကနောက် မကူးဆက်ရသေးတဲ့ပိုးတွေမကူးဆက်နိုင်အောင် တားပေးပါတယ်။

ဘယ်လို ထိုးရမလဲ?
HPV vaccination က စထိုးရင် 3ကြိမ်ထိုးရပါမယ်
ပထမတကြိမ်
၂လခြားပြီးတကြိမ်
၄လခြားပြီးတကြိမ်

Summary -

အပေါ်က ရှင်းပြတာတွေကို နားမလည်တဲ့သူများတွက်

ရှင်းရှင်းတခုထဲ ပြောရရင်တော့
သားအိမ်ခေါင်းကင်ဆာ HPV က ကြွက်နို့ပိုးကူးဆက်တာကနေ ကင်ဆာအဖြစ်သို့ ပြောင်းလဲသွားတာပါ။ ( HPV ပိုးကူးရုံနဲ့လဲ ကင်ဆာမဖစ်နိုင်ပါ / ‌ကင်ဆာအဖြစ်သို့ပြောင်းသွားမှသာ သားအိမ်ခေါင်းကင်ဆာနဲ့ / အမျိုးသားလိင်အဂ်ါကင်ဆာဖြစ်နိုင်ပါ‌တယ်)

1.လိင်က ကူးဆက်ပါတယ်။
2.အရေးပြားပေါ်မှာကူးဆက်ပါတယ်
3. ပိုးမျိုးကွဲပေါင်း 140 ကျော်ရှိတဲ့ ထဲက High risk HPV ပိုး 14 မျိုးက ကင်ဆာကို ဖြစ်စေနိုင်တာပါ။ ကျန်တဲ့ပိုးတွေက အရေပြားမှာပဲ ကူးဆပ်တာကြောင့် လိမ်းဆေးသောက်ဆေးနဲ့‌ေပျာက်နိုင်ပါတယ်။

အရေးပြား‌ေပါ်ကပဲအလွယ်တကူကူးဆက်နိုင်တာကြောင့် အမျိုးသမီးတွေက ကိုယ့် အိမ်ထောင်ဘက် (by s*x) ကနေကူးဆက်ပါတယ်။

14မျိူးထဲက ပိုးတခုခု က သားအိမ်ခေါင်းထဲက်ု ကိုယ့် အိမ်ထောင်ဘက် (s*x pataner) ကနေတဆင့် ဝင်ပြီး ကူးဆက်တာပါ။

ဒါကြောင့် အမျိုးသားရော အမျိုးသမီးရော s*xual active ရှိတဲ့ သူတိုင်း HPV vaccination ထိုးပြီး ကာကွယ်ထားသင့်ပါတယ်။

Gayunar Clinic

Reference: Hello ဆရာဝန်

08/04/2025

02/03/2025

(အခု ရန်ကုန်မှာ အဖြစ်များနေတဲ့)
"အသည်းရောင်အသားဝါ A ရောဂါအကြောင်း"

အသည်းရောင်အသားဝါ A ရောဂါဟာ ကူးစက်မြန် အသည်းရောင်ရောဂါမျိုးဖြစ်ပြီး Hepatitis A virus ကြောင့် ဖြစ်ရပါတယ်။ သူက အခြားအသည်းရောင် Virus ညီအစ်ကိုတွေဖြစ်တဲ့ Hepatitis B, Hepatitis C တို့လို နာတာရှည်အသည်းထိခိုက်ခြင်း မရှိပေမယ့် ဝေဒနာတွေတော့ အတော်ခံစားရနိုင်တဲ့ ရောဂါတစ်ခုပါ။

🟡 Virus အကြောင်း 🟡

HAV ဟာ ခံနိုင်ရည်အားပြင်းတဲ့ virus တစ်မျိုးပါ။ သူရှိနေတဲ့ ပတ်ဝန်းကျင်မှာ အချိန်ကြာကြာ နေနေတတ်ပြီး သာမန်အပူပေးခြင်းနဲ့ သန့်စင်ဆေးရည်တွေရဲ့ ဒဏ်ကိုလည်း ခံနိုင်ရည်ရှိပါတယ်။ အစားအသောက်သန့်ရှင်းရေး၊ အစားအသောက်ပိုးသတ်ရေး လုပ်ရိုးလုပ်စဉ် process တွေကိုလည်း ခံနိုင်ရည်ရှိတယ်လို့ဆိုပါတယ်။

ရောဂါဖြစ်ပွားသူရဲ့ ဝမ်းနဲ့သွေးထဲမှာ ပိုးတွေ ရှိနေတတ်ပါတယ်။ ပြန့်ပွားပုံကတော့ အစားအသောက်နဲ့ရေတို့ မသန့်ရှင်းတဲ့အခါ ရောဂါပိုးတွေ ပါဝင်တတ်ပါတယ်။ ရောဂါဖြစ်သူကို အနီးကပ်ပြုစုတဲ့သူတွေမှာ ကူးစက်နိုင်ပါတယ်။ မသန့်ရှင်းတဲ့ရေနဲ့ ထိတွေ့ထားတဲ့ ကမာ၊ ဂုံးစတဲ့ အစားအစာတွေကို အစိမ်းစားခြင်း အားဖြင့်လည်း ရောဂါကူးစက်နိုင်ပါတယ်။

ရောဂါပိုးရှိသူနဲ့ အတူနေ၊ လိင်ဆက်ဆံခြင်း (oral s*x, a**l s*x) တို့မှလည်း ကူးစက်နိုင်ပါတယ်။ ....

🟡 ရောဂါ လက္ခဏာများ 🟡

Virus ဟာ ခန္ဓာကိုယ်ထဲဝင်ပြီးရင် ရောဂါလက္ခဏာပြဖို့ ၁၄ ရက်မှ ၂၈ ရက်အထိ ကြာမြင့်နိုင်တယ်။

ဖြစ်ပေါ်တတ်တဲ့ ရောဂါလက္ခဏာတွေကတော့

အစပိုင်းမှရက်‌တွေမှာ

- အဖျားငွေ့ငွေ့ဖြစ်မယ်
- အလွန်အမင်းနုံးမယ်
- ပျို့အန်၊ ဝမ်းပျက်မယ်
- စားချင်စိတ်မရှိ ပါးစပ်ပျက်မယ်
(ငယ်ငယ်ကသင်ဖူးတဲ့စာအရ ဆေးလိပ်ပုံမှန်သောက်တဲ့သူတောင် ဆေးလိပ်သောက်ချင်စိတ် မရှိတဲ့အထိ ပါးစပ်ပျက်တယ်လို့ ဆိုပါတယ်)

နောက်ရက်တွေမှာတော့ အသည်းရောင်ခြင်းအဆင့်ကို တိုးလာပါပြီ။ ဒါဆိုရင်

• တဖြည်းဖြည်း မျက်လုံးလေးတွေ ဝါလာတာ
• တစ်ကိုယ်လုံး တဖြည်းဖြည်း အသားဝါလာတာ
• ပျို့ချင် အန်ချင်တာ‌တွေ ပိုဆိုးလာတာ
• ဗိုက်မအီမသာတာ ဖြစ်တာ
• ဗိုက် (အသည်းရှိတဲ့ နေရာ၊ ညာဘက်အခြမ်းအပေါ်ဘက်) အောင့်နိုင်တယ်
• စမ်းကြည့်ရင် အသည်းကြီးနိုင်တယ်
• အသားယားလာမယ်
• ဆီးအရောင်ရင့်လာ၊ ဝါလာမယ်
• ဝမ်းဖျော့ဖျော့တွေသွားတာတွေ ဖြစ်လာပါမယ်။

အသည်းရောင်ရင် အစားအသောက်ချေဖျက်မှု အားနည်းတဲ့အတွက် ပျို့အန်ပြီး အစားအသောက် အင်မတန်ပျက်ပါတယ်။ ဗိုက်နာလို့လည်း အစားစားချင်မှာ မဟုတ်ပါဘူး။ ဒီအချိန်မှာ နိုင်သလောက် အရည်များများနဲ့ အစာပျော့ပျော့​ပျောင်းပျောင်းလေးကို နည်းနည်းနဲ့ ခဏခဏစားပေးဖို့ လိုပါတယ်။ အန်လွန်း ဗိုက်အောင့်လွန်းပြီး အစားမဝင်တဲ့အခါ လိုအပ်ရင် အကြောဆေးသွင်းပါတယ်။ အကြောဆေးက လူတိုင်းကိုသွင်းဖို့တော့ မလိုပါ။

အချို့က ဒီအဆင့်မှာ အသည်းရောင်နှုန်းများပြီး အသည်းဓာတ်တွေ (ALT, AST) ဟာ လွန်စွာမြင့်တက်လာတတ်ပါတယ်။ ဒီအချိန်မှာ အသည်းလုပ်ဆောင်မှုတွေကို စောင့်ကြည့်ဖို့ လိုပါတယ်။

အသည်းက ခန္ဓာကိုယ်ထဲက အဆိပ်အတောက်တွေကို ချေဖျက်ပေးတဲ့နေရာ၊ ခန္ဓာကိုယ်အတွက် အရေးကြီးတဲ့ ပရိုတင်း‌တွေထုတ်ပေး၊ အစာတွေသိုလှောင်ပေးတဲ့ နေရာပါ။

အသည်းအဆိပ်အတောက်ချေဖျက်ခြင်း လုပ်ငန်းစဉ် အားလျော့လာတဲ့အခါ လူနာကမှိန်းခြင်း၊ ကယောင်ကတမ်းဖြစ်ခြင်းတွေ ဖြစ်လာတတ်ပါတယ်။

သွေးတိတ်တဲ့ ပရိုတင်းဓာတ်တွေ အားနည်းတဲ့အခါ သွေးထွက်သွေးယိုဖြစ်တာ၊ ‌ဝမ်းမည်းမည်းသွားတာ၊ သွေးအန်တာ စတဲ့အစာအိမ်သွေးထွက်ခြင်း ဖြစ်နိုင်ပါတယ်။

အသည်းလုပ်ဆောင်မှု အားနည်းခြင်းကြောင့် ကျောက်ကပ်လုပ်ဆောင်မှုပါထိပြီး ဆီးနည်းသွားတတ်ပါတယ်။

ဒီလို အသည်းကို မြန်မြန်နဲ့ ပြင်းပြင်းထန်ထန်ထိခိုက်ခြင်း (Acute fulminant Liver failure) ဟာ ရှားပါးပေမယ့် ဖြစ်တော့ဖြစ်နိုင်ပါတယ်။ အရေးကြီးပြီး အသက်အန္တရာယ်ရှိတဲ့ ‌နောက်ဆက်တွဲပြဿနာပါ။
ဒီအနေအထားကို အမြဲစောင့်ကြည့်ဖို့လိုအပ်ပြီး လိုအပ်သလို သွေးစစ်ဆီးစစ် ဆေးရုံတက်တာ လုပ်ရတတ်ပါတယ်။ ....

အများစုကတော့ ဒီလိုဆိုးကျိုးတွေမဖြစ်ဘဲ တဖြည်းဖြည်း ‌သက်သာလာတတ်ပါတယ်။ အသည်းရောင်တာ တဖြည်းဖြည်းကျလာမယ်ဆိုရင် လူနာဟာ ခံစားရတာတွေ သက်သာလာမယ်။ စားချင်စိတ်လေး ပြန်ရှိလာမယ်။ ဗိုက်နာတာ လျော့လာမယ်။ အန်တာ ပျို့တာတွေ သက်သာလာပြီး အစားဝင်လာပါမယ်။ ဒီလိုဆို ကောင်းတဲ့ဘက် ရောက်လာပါပြီ။

အဝါဓာတ်လည်း ဒီအခါ တဖြည်းဖြည်းကျလာမှာပါ။

အသည်းအရောင်ဓာတ်တွေ ကျလာပေမယ့် အချို့က အဝါကျန်နေလို့ ဆီးဝါတာ ရှိနေသေးတတ်ပါတယ်။

ရေ၊ အရည် များများသောက်ပါ။

အသည်းက‌ နေမကောင်းရာကနေ ဖြည်းဖြည်းချင်း ပြန်လည်အလုပ်လုပ်နေပြီဖြစ်လို့ သက်သာလာမှာပါ။

သာမန်အားဖြင့်တော့ အသည်းရောင်အသားဝါ A ရောဂါဟာ မပြင်းထန်ဘဲ ရက်သတ္တပတ်အနည်းငယ်အတွင်းမှာ ပြန်ကောင်းပါတယ်။ နဂိုက ရောင်ရမ်းနေတဲ့အသည်းဟာ အကောင်းပကတိ ပြန်ကောင်းပါတယ်။ အချို့ဟာ အကောင်းပကတိပြန်ကောင်းဖို့ တစ်လနှစ်လခန့် ကြာတတ်ပါတယ်။ အသက်အရွယ်ကြီးတဲ့သူတွေမှာ ရောဂါပြင်းထန်နိုင်ပါတယ်။

ရောဂါဖြစ်ဖူးသူတိုင်းနီးပါးဟာ ဒီရောဂါအတွက် ထပ်မဖြစ်အောင် ကာကွယ်ပေးတဲ့ခုခံအား (lifelong immunity) ပါ ရရှိပါတယ်။

ရောဂါဖြစ်ချိန်မှာ အသည်းထိခိုက်မှု ပိုမဆိုးအောင်

• တိုင်းရင်းဆေးနဲ့ အရွက်ပြုတ်တွေ၊ အကိုက်အခဲပျောက်ဆေး၊ ပါရာစီတမော (မလိုဘဲ အလွန်အကျွံသောက်ခြင်း) တွေကို ရှောင်ပါ။

• အစားကို ဝင်သလောက် နည်းနည်းနဲ့မကြာခဏ စားပေးပါ။

အချို့ ကလေးငယ်တွေဟာ ပိုးကူးစက်ခံရရင် လက္ခဏာမပြပေမယ့် ပိုးဖြန့်ဖြူးသူတွေ လုပ်နိုင်တယ် လို့လည်း ဆိုပါတယ်။ ကလေးအညစ်အကြေးတွေ ကိုင်တွယ်ပြီးတိုင်း လက်ဆေးဖို့ မမေ့ပါနဲ့နော်။ ....

🟡 ရောဂါရှာဖွေခြင်း 🟡

အသည်းရောင်ခြင်းဟာ အစပိုင်းမှာ မအီမသာနဲ့ ဗိုက်အောင့်တာကလွဲရင် အဝါမစသေးတဲ့အခါ သာမန် အစာအိမ်ရောဂါမျိုး၊ အစားမှားခြင်းမျိုးနဲ့ မှားတတ်ပြီး ဝါလာမှသိတာလည်း ဖြစ်တတ်ပါတယ်။

အသည်းရောင်ခြင်းကိုဖြစ်စေတဲ့ အခြားရောဂါတွေနဲ့ ခွဲခြားဖို့နဲ့ အသည်းရောင် A ရောဂါကို အတည်ပြုဖို့က‌ သွေးထဲမှာ အသည်းရောင် A ပိုး (HAV IgM) စစ်နိုင်ပါတယ်။ ကနဦးရက် antibody မပေါ်သေးတဲ့ အချိန်မှာ PCR နဲ့ အကောင်ကို ရှာနိုင်တယ်လို့လည်း ဆိုပါတယ်။

ဆေးကုတဲ့အခါမှာတော့

• အခြေခံသွေးတွေဖြစ်တဲ့ သွေးအား၊ သွေးဖြူဥ၊ သွေးနီဥတွေ၊ အရောင်ဓာတ်တွေ စစ်မယ်

• ရောဂါကိုသေချာဖို့ အသည်းရောင် အေပိုး အန်တီဘော်ဒီ စစ်မယ်

• အသည်းအင်ဇိုင်းဓာတ်တွေ

• လိုအပ်ရင် သွေးကျဲနှုန်း၊ ဓာတ်ဆားတွေနဲ့ ကျောက်ကပ်ကို စစ်တတ်ပါတယ်။

• အာထရာဆောင်းရိုက်ရင်တော့ အသည်းကြီးတာ အသည်းရောင်တာတွေ တွေ့နိုင်မှာပါ။ ....

🟡 ကုသမှု 🟡

ကုသမှုကတော့ ရိုးရှင်းပါတယ်။ အနားယူခြင်း၊ အစားအစာနဲ့ ရေဓာတ်ဖြည့်ခြင်းပါပဲ။

လူနာဟာ လန်းဆန်းတယ်၊ အစားသင့်တင့်သလောက် စားဝင်တယ်ဆိုရင် ဆေးတွေသွင်းစရာမလိုတတ်ပါဘူး။ အိမ်မှာပဲ‌ ကောင်းစွာအနားယူပါ။ ပြုစုတဲ့သူတွေရော လူနာရော လက်သေချာဆေးပါ။ အညစ်အကြေးတွေ သေချာစွန့်ပစ်ပါ။ စားသုံးတဲ့ အိုးခွက်ပန်းကန်တွေကို သေချာဆေးကြောပါ။ တစ်ခွက်ထဲအတူစားတာတွေ မလုပ်ပါနဲ့။

တကယ်လို့ အန်မယ် ဗိုက်နာမယ်ဆိုရင်တော့ ဖြစ်လာတဲ့လက္ခဏာတွေအတွက် ဆေးလိုပါတယ်။

အစားမဝင်ဘဲ တအားနုံးမယ်‌၊ အရမ်းအန်မယ်ဆိုရင် အကြောဆေး သွင်းနိုင်ပါတယ်။

ရောဂါအတွက် သီးသန့် ကုသတဲ့ဆေး Antiviral treatment တော့ မရှိပါ။

- အိပ်ရေးဝဝအိပ်
- ကောင်းစွာအနားယူပါ။
- အလုပ်နားပါ
- အစားကို မျှတစွာ၊ ပျော့​ပျောင်းစွာ စားပါ
- အရည်များများသောက်ပါ....

🟡 ဆေးရုံတက်ရန် လို/ မလို 🟡

အများစုက ဆေးရုံတက်ဖို့ မလိုတတ်ပါ။ သို့သော် ခံစားရတဲ့ ဝေဒနာပြင်းထန်ရင်၊ အသည်းရောင်ဓာတ်တွေများရင်တော့ ဆေးရုံတက်ရနိုင်ပါတယ်။

ပြင်းထန်စွာ ပျို့အန်ခြင်း၊ အစားမဝင်ခြင်း၊ ရေဓာတ်ခန်းခြောက်ခြင်း၊ မှိန်းခြင်း၊ ဆီးနည်းခြင်း၊ သွေးထွက်သွေးယိုခြင်း၊ သတိမကောင်းခြင်း စတဲ့လက္ခဏာများ ဟာ အရေးပေါ် လက္ခဏာများပါ။ အသက် (၅၀) အထက်နှင့် နာတာရှည်ရောဂါရှင်များ၊ ကိုယ်ဝန်ဆောင် အမျိုးသမီးများ သတိပြုပါ။ ....

🟡 ကာကွယ်ခြင်း 🟡

ဒီရောဂါဟာ ကူးစက်လွယ်တာမို့ တစ်ယောက်ကိုတစ်ယောက်ကူးစက်ပြီး လတော်တော်ကြာအောင် ပတ်ဝန်းကျင်မှာ လှည့်ပတ်နေတတ်ပါတယ်။

ကာကွယ်ဖို့ နည်းလမ်းတွေလည်း ရှိပါတယ်။

(၁) ကတော့ သန့်ရှင်းရေးကို အထူးဂရုစိုက်ခြင်းပါ။

လက်ကို အိမ်သာဝင်ပြီးနဲ့ အစားအသောက်မကိုင်တွယ်မီတို့မှာ ရေ၊ ဆပ်ပြာနှင့် စက္ကန့် (၂၀) ခန့် သေချာစွာဆေးပါ။ အရက်ပြန်နဲ့ လက်သန့်ဆေးရည်များထက် ရေ၊ ဆပ်ပြာက ပိုကောင်းပါတယ်။

မျက်နှာပြင်များသန့်ရှင်းရေးအတွက် အိမ်သုံးချေးချွတ်ဆေး (Household bleach) နဲ့ သန့်ရှင်းရေး ပြုလုပ်နိုင်ပါတယ်။

အစားအသောက်တွေကို ရေသေချာဆေးပါ။ ကျက်အောင်ချက်ပြုတ်စားပါ။ (အထူးသဖြင့် ဂုံး၊ ကမာ၊ ခရု စတဲ့ အခွံမာကောင်တွေကို ကျက်အောင်ချက်စားပါ)

ရေကို တစ်မိနစ်ခန့် ပွက်ပွက်ဆူအောင် ကျိုချက်၍သောက်ပါ။ သောက်ရေကို ကလိုရင်းခပ်ပြီး သောက်နိုင်ပါတယ်။

အသားငါး အစိမ်းစားခြင်းကို ရှောင်ပါ။ မိလ္လာစွန့်ပစ်ခြင်းများကို စနစ်တကျရှိပါစေ။ ယင်မနားအောင် ဂရုပြုပါ။

(၂) ကာကွယ်ဆေးထိုးခြင်း

အသည်းရောင်အေက ကာကွယ်ဆေးရှိပါတယ်။ ရောဂါရှိသူနဲ့ထိတွေ့ပြီး (၂) ပတ်အတွင်း ကာကွယ်ဆေး ထိုးထားနိုင်ပါတယ်။ ကလေးငယ်များ အသက် (၁၂ လမှ ၂၃ လ) မှာလည်း ထိုးဖို့အကြံပြုထားပါတယ်။ ....

🟡 ကမ္ဘာတစ်ဝှမ်း ဖြစ်ပွားမှုများ 🟡

ကမ္ဘာတစ်ဝှမ်းမှာ လူအများအပြား ရောဂါကူးစက်ခံရမှုသမိုင်းတွေကို ပြောပြရမယ်ဆိုရင်တော့

(၁၉၈၈) ရှန်ဟိုင်းမှာ ရောဂါပိုးပါတဲ့ ကမာတွေကို စားမိတာကနေစပြီး လူသုံးသိန်းနီးပါး ကူးစက်ခံခဲ့ရပါတယ်။

(၂၀၂၃) ယူအက်စ်မှာ မသန့်ရှင်းသော အေးခဲထားတဲ့ ဘယ်ရီသီးတွေကို စားရာ‌ကနေ လူအများအပြား ကူးစက်ခံခဲ့ရပါတယ်။

(၂၀၂၄) စပိန်မှာ လိင်တူဆက်ဆံသူ အမျိုးသားများ အကြားမှာ လူဦးရေထောင်နဲ့ချီပြီး ရောဂါပိုးပြန့်ပွားနေတယ်လို့ ဆိုပါတယ်။

(၂၀၂၄) အိန္ဒိယနိုင်ငံ ပြည်နယ်အနှံ့အပြားမှာ ရေညစ်ညမ်းမှုနဲ့ မသန့်ရှင်းသော မိလ္လာစနစ်ကြောင့် ပိုးကူးစက်ပြန့်ပွားခြင်းတွေ ရှိခဲ့ပါတယ်။....

အခု ရန်ကုန်မှာလည်း အသည်းရောင်အသားဝါ အေ တွေ အတွေ့များတယ်လို့ဆိုပါတယ်။ ရောဂါဟာ တစ်ယောက်နဲ့တစ်ယောက် ကူးစက်ပြန့်ပွားနေတယ်ဆိုပေမယ့် စတင်ပြန့်ပွားမှုဖြစ်တဲ့ source (index case ) နဲ့ ရောဂါကွင်းစက်တွေတော့ ရှိမှာပါ။ ထိရောက်တဲ့ ကာကွယ်စောင့်ရှောက်ရေးလုပ်ငန်းတွေ မလုပ်နိုင်သေးသရွေ့တော့ ပြည်သူတွေက ကိုယ့်ကိုယ့ကိုယ် ပိုဂရုစိုက်ကြပါ။

ရောဂါဖြစ်ဖူးသူရဲ့ အိမ်သားများ၊ အတူနေ လိင်ဆက်ဆံဖော်များ၊ ပြုစုပေးသူများ၊ စားသောက်ဆိုင် မှာ အလုပ်လုပ်သူများ၊ အစားအသောက်ကို အများစာ ချက်ပြုတ်ပြင်ဆင်နေရသူများ၊ အပြင်စာအစားများသူများ၊ ပြုစုစောင့်ရှောက်ရေးဂေဟာမှ ဝန်ထမ်းများ အထူးဂရုစိုက်ဖို့ မှာချင်ပါတယ်။

လိုအပ်ရင် တယ်လီကျန်းမာ messenger ကို လာရောက် ဆက်သွယ်မေးမြန်းပါ။

အားလုံးပဲ ဘေးကင်းကျန်းမာပါစေလို့ ဆန္ဒပြုလိုက်ပါတယ်နော်....။

Credit
အထူးကုသမားတော်တစ်ဦး

02/03/2025

ကျန်းမာရေးဝန်ကြီးဌာန၊ ပြည်သူ့ကျန်းမာရေးဦးစီးဌာနမှ အသည်းရောင်အသားဝါ(အေ) ရောဂါ ကြိုတင်ကာကွယ်ရန်အတွက် သတိပေးချက်ထုတ်ပြန်ခြင်း

02/03/2025

အသည်းရောင် အသားဝါ A ပိုး (𝐇𝐞𝐩𝐚𝐭𝐢𝐭𝐢𝐬 𝐀) အကြောင်း သိကောင်းစရာများ 🦠

ယခုလက်ရှိ အဖြစ်များနေတဲ့ အသည်းရောင် အသားဝါ အေပိုး (𝐇𝐞𝐩𝐚𝐭𝐢𝐭𝐢𝐬 𝐀) ဟာ ဗိုင်းရပ်စ်ပိုးတစ်မျိုးဖြစ်ပြီး 𝐅𝐞𝐜𝐚𝐥 𝐎𝐫𝐚𝐥 𝐑𝐨𝐮𝐭𝐞 လို့ခေါ်တဲ့ မသန့်ရှင်းတဲ့ အစားအစာ၊ ရေ တို့ကတစ်ဆင့် အဓိက ကူးစက်တတ်ပါတယ်။ ရောဂါပိုး ကူးစက်ခံထားရသူနှင့် နီးနီးကပ်ကပ် ထိတွေ့ မိရာကနေလဲ ကူးစက်နိုင်ပါတယ်။ ရောဂါကူးစက်ခံရတဲ့ အချိန်ကနေ (၂)ပတ် မှ (၄)ပတ်အတွင်း ရောဂါလက္ခဏာများ စတင်ပြသနိုင်ပါတယ်

ရောဂါလက္ခဏာများကတော့
🦠 ဖျားခြင်း၊ နုံးခြင်း
🦠 ပျို့အန်ခြင်း
🦠 အစားအသောက်ပျက်ခြင်း
🦠 ဗိုက်အောင့်ခြင်း
🦠 မျက်လုံးဝါ အသားဝါခြင်း
🦠 ဆီးဝါခြင်း စတဲ့ လက္ခဏာများ ပြသနိုင်ပါတယ်

ရောဂါကုသနည်းကတော့ တိကျတဲ့ ဗိုင်းရပ်စ်ပိုးသတ်ဆေးမရှိသေးပေမယ့် ထိုးဆေး၊ သောက်ဆေးများဖြင့် တချို့ လက္ခဏာတွေသက်သာအောင် ပြုလုပ်နိုင်တဲ့အပြင်
✅ အနားယူခြင်း
✅ ရေဓာတ်ပြည့်ဝအောင် နေခြင်း
✅ အာဟာရပြည့်ဝအောင် စားသောက်ခြင်း
✅ အသည်းကို ထိခိုက်စေနိုင်တဲ့ အရက်သောက်ခြင်း
✅ Acetaminophen လို့ခေါ်တဲ့ paracetamol သောက်ခြင်းများ ရှောင်ကြဉ်ခြင်း တို့အားဖြင့် ရောဂါကို တွန်းလှန်နိုင်ပါတယ်

ကာကွယ်နည်းများကတော့
🛡️ လက်ကို သေချာစွာဆေးကြောခြင်း (အစာမစားခင်၊ အိမ်သာတက်ပြီးချိန်နှင့် လူနာပြုစုစောင့်ရှောက်ပြီးချိန်)
🛡️ အပြင်စာများ ရှောင်ခြင်း
🛡️ အစားအစာများ ကျက်အောင် ချက်ပြုတ်ခြင်း
🛡️ ကာကွယ်ဆေး ထိုးနှံခြင်းတို့ ဖြစ်ပါတယ်

အောက်ပါအချက်များဖြစ်ခဲ့လျှင် ဆေးရုံသို့ စောစီးစွာပြသသင့်ပါတယ်
🚨 အလွန်အမင်း အန်ခြင်း
🚨 ဝမ်းသွားများခြင်းကြောင့် ရေဓာတ်ခန်းခြောက်ခြင်း
🚨 အသည်းပျက်စီးမှု လက္ခဏာများရှိလာခြင်း (ဂဏာမငြိမ် စိတ်ရှုပ်ထွေးလာခြင်း)
🚨 ရောဂါဖြစ်သူဟာ အသက်အရွယ်ကြီးသူများ
🚨 ရောဂါအခံရှိသူများ

Hepatitis A ဖြစ်နှုန်း မြင့်တက်နေစဉ်ကာလတွင် လူနာကို အနီးကပ်ပြုစုစောင့်ရှောက်ရသူများ၊ သူနာပြု နှင့် Caregiver များ ကာကွယ်ဆေး ထိုးထားဖို့ကို တိုက်တွန်းလိုက်ပါရစေနော် 💉

15/12/2024

NoroVirus

NoroVirus ဆိုတာ အလွယ်ပြောရရင် အစာအိမ်နဲ့အူလမ်းကြောင်းကို ဒုက္ခပေးတာပါ

- ဗိုက်အောင့်တယ်
- ပျို့တယ် အန်တယ်
- ဝမ်းပျက်တယ်ပေါ့
- ငွေ့ငွေ့ဖျားတာ ချမ်းတုန်တာ
- ခေါင်းကိုက်တာ
- ကိုယ်လက်ကိုက်တာ
- နုံးချိနေတာ မျိုးတွေဖြစ်တတ်ပါတယ်
အထက်လန်အောက်လျှောရောဂါ တစ်မျိုးပါပဲ ၊ ကူးစက်နှုန်းအရမ်းမြင့်ပါတယ် ၊
ဘယ်လိုကူးစက်တာလဲ
အူလမ်းကြောင်းကို ဒုက္ခပေးတဲ့အကောင်ဖြစ်တာကြောင့် ပါးစပ်ကနေတဆင့်ဝင်ပါတယ်
👉 လက်သေချာမဆေးတဲ့အခါ
👉 အစာတွေကို သေချာကျက်အောင်ချက်ပြုတ်မထားတဲ့အခါ
👉 ရေမသန့်တဲ့အခါ
👉 ယင်နားစာတွေ စားတဲ့အခါ ကူးစက်တတ်ပါတယ်

ရောဂါပိုးဝင်ပြီး ၁၂ နာရီကနေ ၄၈ နာရီ (၂ ရက်အတွင်း) ရောဂါလက္ခဏာပြပါတယ်

ပုံမှန်အားဖြင့်တော့ (၃) ရက် အတွင်းပြန်ကောင်းသွားကြပါတယ်

ဒါပေမယ့် Virus ဖြစ်တဲ့အတွက် ကိုယ်ခံအားမကောင်းတဲ့ (ကိုယ်ခံအားကောင်းစွာမဖွံ့ဖြိုးသေးတဲ့)
- ကလေးသူငယ်များ
- သက်ကြီးရွယ်အိုများ
- နာတာရှည်ရောဂါရှင်များ
- ကိုယ်ခံအားကျဆင်းမှုရောဂါရှင်များ
- ကိုယ်ခံအားထိန်းညှိဆေးသောက်နေရသူများ
- ကိုယ်အင်္ဂါအစားထိုးထားသူများ မှာ ဆိုးဝါးပြင်းထန်ပါတယ်

#ပြင်းထန်ကာလဝမ်းရောဂါ ကို ရင်ဆိုင်တိုက်ခိုက်ထားတာ မကြာသေးတဲ့ ကျွန်တော်တို့အတွက် NoroVirus အတွက် ရင်ဆိုင်ဖို့ #ကျန်းမာရေးအသိရှိနေပြီလို့ပြောလို့ရပါတယ်

✅ ဝမ်းပျက်လျှင် ဝမ်းသွားသလောက် ဓာတ်ဆားရည် သောက်ရပါမယ်
✳️ ဘာအရည်မှ မဝင်အောင်အန်နေတဲ့အခါမျိုးမှာတော့ ဆေးရုံ/ဆေးခန်း သွားပြီး ကုသမှုခံယူဖို့လိုအပ်ပါတယ်
✳️ မိမိ သဘောနဲ့ မိမိ ပိုးသတ်ဆေး ဝမ်းပိတ်ဆေး မသောက်ကြပါနဲ့

ဝမ်းပျက်ခြင်းရဲ့ ဆိုးကျိုးက အရည်ပြန်မဖြည့်နိုင်လျှင်
🚨 သွေးပေါင်ပြုတ်ကျတာ
🚨 Shock ရတာ
🚨 ကျောက်ကပ်ပျက်တာက စလို့ အသက်အန္တရာယ်အထိရှိတတ်ပါတယ်

အဲ့ဒါကြောင့် အရမ်းကြီးအဓိပ္ပာယ်မဲ့ကြောက်နေဖို့ မလိုသလို မပေါ့ဆသင့်ပါဘူး။

ဝမ်းပျက်အန်တာ အပြင် #အရေးကြီးတဲ့လက္ခဏာတွေက 🚨🚨🚨
* အာခေါင်တွေအရမ်းခြောက်လာတယ်
* ဆီးအရောင်အရမ်းရင့်ပြီး အရမ်းနည်းလာတယ်
* တစ်နှစ်အောက်ကလေးတွေမှာ ၈ နာရီကြာတဲ့အထိ ဆီးမသွားဘူး
* ကလေးတွေမှာ ၁၂ ကြာတဲ့အထိ ဆီးမသွားဘူး
* မျက်တွင်းဟောက်ပက်ဖြစ်လာတယ်
* မလှုပ်မရှားချင်နဲ့အိပ်ငိုက်လာတယ်
* အထိုင်အထမူးပြီး ရိပ်ရိပ် ရိပ်ရိပ်ဖြစ်လာတယ်
* ရင်အရမ်းတုန်လာမယ်
* ကယောင်ကတမ်းတွေပြောပြီး သတိလစ်သွားမယ်
_________
အကောင်းဆုံးက #မဖြစ်ရအောင်ကာကွယ်ကြတာပေါ့

1. အစာမစားမီလက်ကို ဆပ်ပြာနဲ့ အနည်းဆုံး စက္ကန့် ၂၀ ကြာအောင် သေသေချာချာ ဆေးပါ
(***ပေါ်ပင် Hand Spray နဲ့ မလုပ်ပါနဲ့ အခုပျံ့နေတဲ့ Virus က Alcohol resistant ပါတဲ့)
2. အစားအစာတွေကို ယင်မနားရအောင် သေသေချာချာ ဖုံးအုပ်ထားပါ
3. အစားအစာများကို သေသေချာချာ ကျက်အောင်ချက်ပြုတ်ပြင်ဆင်ပါ
4. တကယ့်ရေသန့်သောက်ပါ (ရေကို သေချာစွာ ကျိုချက်သောက်သုံးပါ)
5. မချက်ပြုတ်ပဲ အစိမ်းစားသောက်တာမျိုးတွေမလုပ်ပါနဲ့
6. အပြင်စာတွေ အသုပ်စုံတွေ လမ်းဘေးယင်နားစာတွေ လုံးဝ ရှောင်ရပါမယ်

ဝမ်းပျက်ရောဂါအတွက် ထိရောက်တာက ဓာတ်ဆားရည်ပါ ဒီလို သတင်းလေးနည်းနည်းထွက်တာနဲ့ ဓာတ်ဆားစျေးတွေ ၊ သိပ်လိုတာမဟုတ်တဲ့ Probiotic စျေးတွေ မိုးအထိရောက်ကုန်တတ်ပါတယ် (တချို့က စိတ်ပူပြီး ဝယ်စုတော့ ပစ္စည်းပြတ်ကုန်တာလည်း ပါတာပေါ့)
“ဓာတ်ဆားရည်ဝယ်မရပါက
ရေတစ်လီတာ ကို သကြားလက်ဖက်ရည်ဇွန်း (၆) ဇွန်း
ဆားလက်ဖက်ရည်ဇွန်း (၁/၂) ထည့်ပြီး သမအောင်မွှေပြီး အသုံးပြုလို့ရပါတယ်”

ဝမ်းသွားသလောက် အမြန်ဆုံးပြန်ဖြည့်ရမှာဖြစ်ပါတယ်
❌ ဓာတ်ဆားသောက်ရင် ဝမ်းသွားနေလို့ မသောက်ဘူး ဆိုတာတို့
❌ သွေးတိုးရှိလို့ သွေးတက်မှာစိုးပြီး ဓာတ်ဆားမသောက်ဘူး
❌ ဆီးချိုရှိလို့ ဆီးချိုတက်မှာ စိုးပြီး ဓာတ်ဆားမသောက်ဘူး စတဲ့ လွဲမှားတဲ့အတွေးတွေက ကျောက်ကပ်ပျက်ခြင်းမှသည် အသက်အန္တရာယ်အထိရှိနိုင်ပါတယ်။

နိဂုံးချုပ်ပြောရရင်
NoroVirus ဟာ Virus အသစ်မဟုတ်ပါဘူး
ကမ္ဘာအနှံ့ ဝမ်းပျက်ဝမ်းလျှောဖြစ်တဲ့ တရားခံပါ
Outbreak က အခုမှ ထရတာ မဟုတ်ပါဘူး သူ့ရာသီအလိုက် ထ ထ ဖြစ်တတ်ပါတယ်။

နောက်တစ်ကြိမ်ထပ်ပြောရရင်
“ #အရမ်းကြီးအဓိပ္ပာယ်မဲ့ကြောက်နေဖို့မလိုသလို_ပေါ့ပေါ့ဆဆလည်းမနေသင့်ပါဘူး”

(Photo credit; MedicalNewsToday)
ကျန်းမာရေးဗဟုသုတတိုးပြီး
သက်ရှည်ကျန်းမာ စိတ်ချမ်းသာကြပါစေ
Dr. ဘုန်းစည်သူလွင်
💕💕💕

14/10/2024