11/06/2026
#ဒူးရင်းသီး (Durian — Durio zibethinus) နှင့် #ဆိုးကျိုးများအစာအိမ်အူလမ်းကြောင်းကျန်းမာရေး
ဒူးရင်းသီးသည် carbohydrate နှင့် sugar ပမာဏ အလွန်မြင့် (dry matter ၏ 63–71% carbohydrate, 48–56% sugar) ပြီး dietary fiber (7.5–9.1 g/100g DM) လည်း အတော်အသင့် ပါဝင်သည်။ ဤ ဖွဲ့စည်းပုံကြောင့် အများအပြားစားသုံးပါက[1] bloating, gas နှင့် ဗိုက်ကယ်ခြင်း ဖြစ်နိုင်ပြီး၊ ၎င်းသည် FODMAP များခြင်းအကြောင်းမဖားနှင့် ဆက်စပ်ပါသည်။
ဒူးရင်းသီးကြောင့် GI ရောဂါလက္ခဏာ ဖြစ်နိုင်သော အကြောင်းများ၊
1. မြင့်မားသော သကြားဓာတ် (High Sugar/Fructose Content) နှင့် FODMAP Effect
ဒူးရင်းသီးတွင် fructose ပမာဏ မြင့်မားပြီး Monash University FODMAP database အရ high FODMAP fruit အဖြစ် သတ်မှတ်ထားပါသည်။ Fructose သည် GLUT-5 transporter ဖြင့်သာ ဖြည်းဖြည်းချင်း စုပ်ယူနိုင်ပြီး glucose မပါဘဲ excess fructose ရှိပါက small bowel water content အူသိမ်အတွင်းရေများတိုးလာကာ osmotic effect ဖြစ်ပေါ်သည်။
စုပ်ယူမရသော fructose သည် colon သို့ ရောက်ပြီး bacteria များက ferment လုပ်ကာ[2] hydrogen, methane, CO₂ gas များ ထွက်ပေါ် စေသည်။
IBS သို့မဟုတ် visceral hypersensitivity ရှိသူများတွင် ဤ gas ထွက်ခြင်းကြောင့် ရောဂါလက္ခဏာ ပိုဆိုးတတ်သည်။[3][4][5]
1. Sulfur-containing Compounds (ကန့်ဓာတ်ပါဝင်သော ဓာတုပစ္စည်းများ)
ဒူးရင်းသီး၏ ထူးခြားသော အနံ့ကို ဖြစ်ပေါ်စေသည်မှာ hydrogen sulfide, methanethiol, ethanethiol, diethyl disulphide စသော sulfur-containing volatile compounds များ ဖြစ်သည်။ ဤ sulfur compounds များသည် -[6][7]အူလမ်းကြောင်းထဲတွင် H₂S (hydrogen sulfide) ထပ်မံ ထွက်ပေါ်စေနိုင်ပြီး အနံ့ဆိုးသော လေ (flatus) ဖြစ်စေသည်[8]၊လေလည်ရင်အနံဆိုးပါတယ်။
- TRPA1 နှင့် TRPV1 receptors ကို activate လုပ်ပြီး ကိုယ်ပူခြင်း (thermogenesis) နှင့် GI tract ကို stimulate လုပ်ခြင်း ဖြစ်ပေါ်စေသည်။ ဤ receptors များသည် ကြက်သွန်ဖြူgarlic, ငရုတ်ကောင်း စသော အစပ်ပစ္စည်းများတွင်လည်း activate ဖြစ်သည့် receptors ဖြစ်သည်။[9]
1. မြင့်မားသော Dietary Fiber
Fiber (7.5–9.1 g/100g DM) သည် ကျန်းမာရေးအတွက် အကျိုးရှိသော်လည်း အများအပြား စားသုံးပါက colon fermentation ဖြင့် gas ထွက်ခြင်းနှင့် bloating ဖြစ်စေနိုင်သည်။[1][4]
1. အရက်နှင့် ဒူးရင်းသီး တွဲစားခြင်း — အန္တရာယ်
ဒူးရင်းသီးတွင်ပါဝင်သော sulfur compounds များသည် aldehyde dehydrogenase (ALDH) enzyme ကို inhibit လုပ်နိုင်ကြောင်း ယူဆထားပြီး၊ အရက်နှင့် တွဲစားပါက acetaldehyde ဖြိုခွဲမှု နှေးကွေးကာ ပျို့အန်ခြင်း, မူးဝေခြင်း, ရင်တုန်ခြင်း, မျက်နှာနီခြင်း (disulfiram-like reaction) ဖြစ်နိုင်သည်။ အရှေ့တောင်အာရှတွင် ဒူးရင်းသီးနှင့် အရက် မတွဲစားရဟု ရိုးရာယုံကြည်ချက် များနဲ့ကိုက်ညီပါသည်။[10][11]
ဒူးရင်းသီး၏ GI ကျန်းမာရေးအတွက် အကျိုးကျေးဇူးများ
ဒူးရင်းသီးသည် ဆိုးကျိုးသက်သက် မဟုတ်ပါ -
- Polyphenols နှင့် flavonoids (quercetin, kaempferol, gallic acid) — antioxidant, anti-inflammatory properties ရှိသည်[12][13]
- Durian rind polysaccharide (DZMP) — ကြွက်စမ်းသပ်မှုတွင် intestinal transit rate တိုးမြင့်စေပြီး functional constipation ကို သက်သာစေကာ gut microbiota (Lachnospiraceae) ကို ကောင်းမွန်စေကြောင်း တွေ့ရှိရသည်[14]
- Carotenoids နှင့် β-carotene — အချို့ durian varieties (Kob-ta-kam) တွင် မြင့်မားစွာ ပါဝင်သည်[1]
- Cholesterol-enriched diet ပေးထားသော ကြွက်များတွင် ripe durian သည် plasma lipid profile ကောင်းမွန်စေပြီး plasma glucose ပုံမှန်ဖြစ်စေကြောင်း တွေ့ရှိရသည်[15]
လက်တွေ့ အကြံပြုချက်များ
အနှစ်ချုပ်အားဖြင့် ဒူးရင်းသီးသည် အတိုင်းအတာ သင့်တင့်စွာ စားသုံးပါက ကျန်းမာရေးအတွက် အကျိုးရှိနိုင်သော်လည်း၊ high sugar/FODMAP content နှင့် sulfur compounds ကြောင့် အများအပြားစားပါက bloating, gas, ဗိုက်ကယ်ခြင်း ဖြစ်တတ်ပြီး အထူးသဖြင့် IBS/functional GI disorders ရှိသူများတွင် ရောဂါလက္ခဏာ ပိုဆိုးစေနိုင်ပါသည်။
Prof Thein Myint (GI)-(11-6-2026)
References
1. Nutrients and Bioactive Compounds in Popular and Indigenous Durian (Durio Zibethinus Murr.). Charoenkiatkul S, Thiyajai P, Judprasong K. Food Chemistry. 2016;193:181-6. doi:10.1016/j.foodchem.2015.02.107.
2. Review article: biological mechanisms for symptom causation by individual FODMAP subgroups ‐ the case for a more personalised approach to dietary restriction. Wang XJ, Camilleri M, Vanner S, Tuck C. Alimentary Pharmacology & Therapeutics. 2019;50(5):517-529. doi:10.1111/apt.15419.
3. Irritable Bowel Syndrome. Ford AC, Sperber AD, Corsetti M, Camilleri M. Lancet (London, England). 2020;396(10263):1675-1688. doi:10.1016/S0140-6736(20)31548-8.
4. Short-Chain Carbohydrates and Functional Gastrointestinal Disorders. Shepherd SJ, Lomer MC, Gibson PR. The American Journal of Gastroenterology. 2013;108(5):707-17. doi:10.1038/ajg.2013.96.
5. AGA Clinical Practice Update on Evaluation and Management of Belching, Abdominal Bloating, and Distention: Expert Review. Moshiree B, Drossman D, Shaukat A. Gastroenterology. 2023;165(3):791-800.e3. doi:10.1053/j.gastro.2023.04.039.
6. Characterization of the Major Odor-Active Compounds in Thai Durian ( Durio Zibethinus L. 'Monthong') by Aroma Extract Dilution Analysis and Headspace Gas Chromatography-Olfactometry. Li JX, Schieberle P, Steinhaus M. Journal of Agricultural and Food Chemistry. 2012;60(45):11253-62. doi:10.1021/jf303881k.
7. Insights Into the Key Compounds of Durian (Durio Zibethinus L. 'Monthong') Pulp Odor by Odorant Quantitation and Aroma Simulation Experiments. Li JX, Schieberle P, Steinhaus M. Journal of Agricultural and Food Chemistry. 2017;65(3):639-647. doi:10.1021/acs.jafc.6b05299.
8. Diet and Hydrogen Sulfide Production in Mammals. Rose P, Moore PK, Whiteman M, Kirk C, Zhu YZ. Antioxidants & Redox Signaling. 2021;34(17):1378-1393. doi:10.1089/ars.2020.8217.
9. Sulphur-Containing Compounds of Durian Activate the Thermogenesis-Inducing Receptors TRPA1 and TRPV1. Terada Y, Hosono T, Seki T, et al. Food Chemistry. 2014;157:213-20. doi:10.1016/j.foodchem.2014.02.031.
10. Effects of 20 Selected Fruits on Ethanol Metabolism: Potential Health Benefits and Harmful Impacts. Zhang YJ, Wang F, Zhou Y, et al. International Journal of Environmental Research and Public Health. 2016;13(4):399. doi:10.3390/ijerph13040399.
11. Glu504Lys Single Nucleotide Polymorphism of Aldehyde Dehydrogenase 2 Gene and the Risk of Human Diseases. Zhao Y, Wang C. BioMed Research International. 2015;2015:174050. doi:10.1155/2015/174050.
12. Key Determinants of Volatile Profile and Bioactive Potential in Durian (Durio Zibethinus). Lou Z, Almarshad A, Arshad MS, Ahmadi F, Suleria HAR. Critical Reviews in Food Science and Nutrition. 2026;66(15):2861-2880. doi:10.1080/10408398.2025.2589454.
13. Exploring the Potential Nutraceutical Values of Durian (Durio Zibethinus L.) - An Exotic Tropical Fruit. Ho LH, Bhat R. Food Chemistry. 2015;168:80-9. doi:10.1016/j.foodchem.2014.07.020.
14. Effect of Durio Zibethinus Rind Polysaccharide on Functional Constipation and Intestinal Microbiota in Rats. Jiang H, D**g J, Jiang S, et al. Food Research International (Ottawa, Ont.). 2020;136:109316. doi:10.1016/j.foodres.2020.109316.
15. The Nutritional and Metabolic Indices in Rats Fed Cholesterol-Containing Diets Supplemented With Durian at Different Stages of Ripening. Leontowicz M, Leontowicz H, Jastrzebski Z, et al. BioFactors (Oxford, England). 2007;29(2-3):123-36. doi:10.1002/biof.552029203.
