05/05/2026
ကျောက်ကပ်ဆေးနေရသောလူနာများအတွက် အာဟာရနှင့် အထွေထွေ ဗဟုသုတများ အပိုင်း (၂)
Dr ကြယ်စင်ယုမွန်
ကျောက်ကပ်ဆေးနေရသောလူနာများအတွက် အာဟာရနှင့် အထွေထွေဗဟုသုတများ အပိုင်း (၂)
Dr ကြယ်စင်ယုမွန် (အာဟာရအထူးပြုဆရာဝန်)
အရေးကြီးသော အာဟာရလိုအပ်ချက်များ
(၁) အင်အားဓာတ်
(၂) အသားဓာတ်
(၃) ပိုတက်ဆီယမ်
(၄) ဆား (ဆိုဒီယမ်)
(၅) ဖော့စဖိတ်(မီးစုန်းဓာတ်)
(၆) ရေ
(၁) အင်အားဓာတ်
•ကျောက်ကပ် မဆေးရသေးသောသူများ နှင့် ကျောက်ကပ် ဆေးနေသော သူများ -
• ကျောက်ကပ်ရောဂါရှင်အားလုံး အာဟာရ ပြည့်ဝရန်လိုပါသည်။
•အခြေခံအစားအစာများသော ထမင်း၊ ခေါက်ဆွဲ၊ ပေါင်မုန့်၊ ကြာဇံစသည်တို့ကို ပုံမှန်လူကဲ့သို့စားနိုင်ပါသည်။
•ဆီးချိုရှိပါက ဆရာဝန်ညွှန်ကြားချက်အတိုင်း စားရမည်။
•ချက်ပြုတ်သည့် ဆီကို ရွေးချယ်ရာတွင်ကျန်းမာရေး အတွက်သင့်တော်သော ဆီများ ဖြစ်သည့်သံလွင်ဆီ၊ နေကြာဆီ၊ ဖွဲနုဆီ၊ ပဲပိစပ်ဆီ၊ ပဲဆီတို့ကိုသုံးစွဲပါ။
(၂) အသားဓာတ်
အသားဓာတ်ကို ဘယ်ကရနိုင်သလဲ?
အသားဓာတ်ကြွယ်ဝသော အစားအစာများဖြစ်တဲ့ ကြက်သား၊ ငါး၊ အနီရောင်အသားများဖြစ်သော ဆိတ်သား၊အမဲသား စသဖြင့်၊ ဥအမျိုးမျိုး၊ နို့နှင့်နို့ထွက်ပစ္စည်းများ၊ ပဲအမျိုးမျိုး၊အစေ့အဆန်များ၊ ပဲနို့စသည်တို့ကနေ ရရှိပါတယ်။
ကိုယ်အလေးချိန်အလိုက် အသားဓာတ်လိုအပ်ချက် အလေးချိန် (kg)
50 kg
55 kg
60 kg
65 kg
70 kg
ဝမ်းဗိုက်မှတစ်ဆင့် ကျောက်ကပ်ဆေးခြင်း 1.2–1.3 g/kg/day
60 g
66 g
72 g
78 g
84 g
သွေးကြောမှတစ်ဆင့်ကျောက်ကပ်ဆေးခြင်း 1.2 g/kg/day
60-65 g
66-71.5 g
72-78 g
78-84.5 g
84-91 g
အဆီနည်းသော အသား/ငါးမှ ရသော အသားဓာတ်
•ကြက်ရင်ပုံသား - အလေးချိန် ၆ကျပ်သား (၁၀၀ ဂရမ်) တွင် အသားဓာတ် ၃၁ ဂရမ် ပါဝင်ပါသည်။
ကြက်ဥ၁လုံးတွင် အသားဓာတ် ၆-၇ ဂရမ်ပါဝင်ပါသည်။
ငါး/ပင်လယ်စာ-အလေးချိန် ၆ကျပ်သား (၁၀ဝဂရမ်)တွင် အသားဓာတ်၂၀-၂၄ ဂရမ် ပါဝင်ပါသည်။
အမဲသား-အလေးချိန် ၆ကျပ်သား (၁၀ဝဂရမ်)တွင် အသားဓာတ် ၂၂-၂၄ ဂရမ် ပါဝင်ပါသည်။
နို့/ဒိန်ချဉ် ၁ခွက် (၂၅၀ စီစီ)တွင် အသားဓာတ် ၈-၉ ဂရမ် ပါဝင်ပါသည်။
အပင်မှရသော အသားဓာတ်
တို့ဖူး/ပဲပြားအလေးချိန် ၁၀ သားတွင် အသားဓာတ် ၁၉-၂၀ ဂရမ် ပါဝင်ပါသည်။
ပဲအမျိုးမျိုး (ပဲနီလေး/ကုလားပဲ/တောင်ကြီး/စားတော်ပဲ/ပဲကြီးစသဖြင့်)-ချက်ပြီးသားပဲ တရုတ်ပန်းကန်လုံး ၁လုံးတွင် အသားဓာတ် ၁၅-၁၈ ဂရမ် ပါဝင်ပါသည်။
အစေ့အဆန်အစုံ (သစ်ကြားသီး/ဗာဒံစေ့/အယ်လ်မွန်စေ့/ဖရုံစေ့/နှမ်းစေ့/နေကြာစေ့)- တရုတ်ပန်းကန်လုံး ၁လုံးတွင် အသားဓာတ် ၂၆.၅ ဂရမ် ပါဝင်ပါသည်။
ပဲနို့- ၁ခွက် (၂၅၀စီစီ)တွင် အသားဓာတ် ၉-၁၁ ဂရမ် ပါဝင်ပါသည်။
ပိုတက်ဆီယမ်နည်းသော ဟင်းသီးဟင်းရွက်များ
•ဘူးသီး၊ ခရမ်းသီး၊ ကျောက်ဖရုံသီး၊ ငရုတ်သီး အပွ၊ ဆလပ်ရွက်၊ သခွားသီး၊ ဆောင်းဖရဲ၊ ပဲပင်ပေါက်၊ မုန်လာဥ၊ ကြက်သွန်မြိတ်၊ ပဲတောင့်ရှည်၊ ကြက်သွန်နီ၊ ပြင်သစ်ပဲတောင့်
ပိုတက်ဆီယမ်အသင့်အတင့်ပါဝင်သော ဟင်းသီးဟင်းရွက်များ
•တရုတ်နံနံ၊ ဂေါ်ဖီထုပ်၊ ပန်းဂေါ်ဖီ၊ ရုံးပတေသီး၊ ကညွှတ်၊ ငရုတ်သီး၊ ပဲနီလေး၊ ရွှေဖရုံသီး၊ ပဲလိပ်ပြာ၊ သကြားပြောင်း၊ ခရမ်းချဉ်သီး
ပိုတက်ဆီယမ်များသော ဟင်းသီးဟင်းရွက်များ
•ကိုက်လန်၊ မုန်ညင်း၊ ဂေါ်ဖီထုပ်စိမ်း၊ ပန်းပွင့်စိမ်း၊ မှို၊ မျှစ်၊ အာလူး၊ ကန်စွန်းဥ၊ ခရမ်းချဉ်သီး အနှစ်၊ ကုလားပဲ၊ ကြာစွယ်
ပိုတက်ဆီယမ်အသင့်အတင့်ပါသော အသီးများ
•သင်္ဘောသီး၊ မာလကာသီး၊ လိမ္မော်သီး၊ သံပုရာသီး၊ ကျွဲကောသီး၊ လိုင်ချီး၊ မက်မွန်၊ တရုတ်ဇီးသီး၊ စတော်ဘယ်ရီ၊ ငှက်ပျောသီး၊ ထောပတ်သီး၊ ကီဝီ၊ စပျစ်သီး၊ စပျစ်ခြောက်၊ ဇီးသီးခြောက်
ပိုတက်ဆီယမ်မြင့်မားစွာပါဝင်သော အစားအသောက်များ (ပိုတက်ဆီယမ်များနေသူများ ရှောင်ရန်)
•အုန်းရည်၊ အုန်းသီး၊ အသီးဖျော်ရည်၊ အရွက်ကျိတ်ရည်များ၊ ချောကလက်ပါသော အစားအစာ ဖျော်ရည်များ၊ ဝိုင်၊ ကော်ဖီ၊ မြေပဲထောပတ်၊ အစေ့အဆန်များ၊ ငရုတ်သီးဆော့စ်၊ ခရမ်းချဉ်သီးဆော့စ်၊ စည်သွပ်ဘူးများ၊ နွယ်ချိုဆီ၊ လျက်ဆား
(၄) ဆား (ဆိုဒီယမ်)
•ဆားများလျှင်သွေးတိုးခြင်း၊ ဖောခြင်း နှင့်နောက်ဆက်တွဲ ရောဂါ အမျိုးမျိုး ဖြစ်နိုင်ပါသည်။
•ကျောက်ကပ်ရောဂါ ရှင်များတွင် ဆားလျှော့စားပါက ရေဓာတ် ကို ထိန်းချုပ်ရ ပိုလွယ်စေပါသည်။
•ဆားကို ဟင်းချက်သည့် အခါ လျှော့ ရမည့် အပြင်၊ မျက်စိဖြင့် မမြင်နိုင်သော ဆား မြောက်များစွာ ပါဝင်သော အသင့်စား အစားအစာများ (ငါးပိ၊ ငါးခြောက်၊ ငံပြာရည်၊ ခေါက်ဆွဲခြောက်၊ အာလူးကြော်၊ စည်သွပ်ဘူးများ၊ ငါးချဉ်၊ ပုဇွန်ချဉ်၊ ဆားစိမ် သရက်သီး၊ ဓညင်းသီး၊ အချဉ်တည်ထားသော အရွက်များ၊ အသီးများ၊ ကြာရှည်ခံအောင်ပြုလုပ်ထားသော အစားအစာ အမျိုးမျိုး) ကိုရှောင်ရပါမည်။
(၅) ဖော့စဖိတ် (မီးစုန်းဓာတ်)
•ကျောက်ကပ်ရောဂါ ဖြစ်လာပါက ခန္တာကိုယ်တွင်း ဖော့စဖိတ် ဟန်ချက် ပျက်လာပါသည်။ သွေးထဲတွင်
•ဖော့စဖိတ်များလွန်းပါက ယားယံခြင်း၊ ထူံးဓာတ် လျော့နည်းပြီး အရိုးများအားနည်းခြင်း၊
•ကျိုးလွယ်ခြင်းတို့ဖြစ်နိုင်ပါသည်။
ဖော့စဖိတ်များသော အစားအစာများ-
•အသည်း၊ ကျောက်ကပ်၊ ကလီစာများ
•ငါးခြောက်၊ ပုစွန်ခြောက်များ
•ငါးသေတ္တာ၊ သံဘူး၊ စည်သွပ်ဘူးများ
•အခွံမာသီးများ
•ဖရုံစေ့၊ ဖွဲနု၊ ဂျုံလုံးတီး
•မုန့်ဖုတ်ဆော်ဒါ
(၆) ရေ
•ရေ ကိုဆရာဝန်ညွှန်ကြားသည့်ပမာဏ အတိုင်းသောက်ရမည်။ ခွက်သေး ဖြင့်သောက်ပါ။
•ဥပမာ- တစ်ရက်လျှင် အရည် ၁၂၀၀ စီစီ သောက်ရမည်ဟု ညွှန်ကြားထားလျှင် ရေ၊ ဟင်းရည်၊ ကော်ဖီ၊
•လက်ဖက်ရည်၊ ဂျယ်လီ၊ ဒိန်ချဉ်၊ နွားနို့စသဖြင့် အရည်စုစုပေါင်းကို ဆိုလိုခြင်း ဖြစ်ပါသည်။
•အရည်ပမာဏကို မှတ်ရန်မနက်မိုးလင်းလျှင်တစ်နေ့တာ မိမိသောက်ရမည့် အရည်ပမာဏ ကို ၁ လီတာ ရေသန့်ဘူးကြီးနှင့် ထည့်ပါ။
•ရိုးရိုးရေ သောက်လျှင်မှတ်ထားသော ရေဘူးထဲမှသောက်ပါ။ ကျန်သည့်အရည်တစ်ခုခုသောက်ပြီးတိုင်း မိမိသောက်သည့် ပမာဏ ကို ရေဘူးထဲမှ သွန်လိုက်ပါ။
•တစ်နေ့တာ မိမိသောက်သည့် ပမာဏကို သေချာစွာ မှတ်သားနိုင်သည့်နည်းလမ်း ဖြစ်ပါသည်။
References
•Kidney Disease: Improving Global Outcomes (KDIGO). (n.d.). KDIGO 2024 Clinical Practice Guideline for the Evaluation and Management of Chronic Kidney Disease. Retrieved from https://kdigo.org/guidelines/ckd-evaluation-and-management/
•Kidney Disease: Improving Global Outcomes (KDIGO). (2024). KDIGO 2024 Clinical Practice Guideline for the Evaluation and Management of Chronic Kidney Disease: Executive Summary. Retrieved from https://kdigo.org/.../KDIGO-2024-CKD-Guideline-Executive...
•Myanmar Calorie and Protein Counting Booklet for Kidney Patients. (2023). Cherry Win Maung, Mahidol University