10/04/2026
Ерөнхий сайд асан Р.Амаржаргал: Ой санамжийн "Үхэл": Бид өчигдөргүй "Хүн сүрэг" болж байна уу?
Улаанбаатарын утасны дугаар тавхан оронтой байхад бид хотын бүх найзуудынхаа дугаарыг толгойдоо "дата" болгон хадгалдаг байлаа. Москвад очоод долоон оронтой болсон ч түүртсэнгүй. Цэцэрлэгт ганц сонссон үлгэр, нэг үзсэн киноны дүр зураг тархинд зураглалаараа үлддэг, залуу насандаа марксизмын зузаан ботиудын ишлэлийг хэддүгээр хуудсанд байсныг нь хэлж гайхуулдаг тийм нэгэн "ой санамжийн алтан үе" бидэнд байв.
Энэ бол зөвхөн миний чадвар биш, тухайн үеийн нийгмийн үзэгдэл байлаа. Цэргийн сургуулийн штабын орлогч мянга гаруй сонсогчийг овог нэр, аймаг сумтай нь дууддаг байхад, СЭЗИС-ийн хичээлийн эрхлэгч хэдэн зуун оюутнаа андахгүй таньдаг байв. Түүх сөхвөл, 20 мянган цэргээ нэрээр нь мэддэг Македонийн Александр, Гэсэр, Жангарыг хэдэн өдрийн турш цуврал кино шиг хайлдаг туульчид гээд хүний тархины чадамж хязгааргүй байсныг гэрчлэх баримт олон.
Гэтэл өнөөдөр юу болов?
Бид ой санамжаа "үүлэн" зооринд (iCloud) түрээслүүлчихээд, өөрсдөө хоосон тархитай үлдэж байна. Утасны дугаар, хүний нэр, түүхэн баримт, ер нь юу ч байсан "Гүүглдээд л олчихно" гэсэн бэлэнчлэх сэтгэлгээ биднийг эзлэв. Дэвид Аллений хэлсэн "Тархи бол хог хадгалах сав биш, сэтгэн бодох хэрэгсэл" гэх үгээр бид өөрсдийгөө зөвтгөж сууна. Гэвч асуудлын гол нь үүнд биш юм.
Ой санамжгүй хүн өнөөдрөө ухаарах уу?
Юмыг харьцуулж байж л үнэнийг таньдаг. Гэтэл харьцуулах "архив" маань дижитал төхөөрөмжид хадгалагдсанаар бид өөрсдөө өчигдөргүй, түүхгүй болж байна. Социализмын үеийн амьдралыг мэдэхгүй бүхэл бүтэн үе, iPhone-оос өмнөх ертөнцийг төсөөлөх ч үгүй залуус гарч ирлээ. Тэдэнд өмнөхөө мэдэх шаардлага байгаа юу? гэж асууж болох ч, ой санамж ширгэхийн хэрээр хүний амьдрал зөвхөн "яг одоо"-гоор хязгаарлагдаж, хэн ч удирдахад хялбар "идэвхгүй хүн сүрэг" рүү алхам алхмаар дөхөж байгаа юм биш биз?
Би техник хэрэгслийг үгүйсгээгүй...
Орчин үеийн технологи хэрэгтэй, цаашид улам ч хэрэгтэй болно. Гэхдээ техник хөгжихийн хэрээр хүний өөрийнх нь мөн чанар, ой санамж, түүнээс урган гарах оюуны олон хүчин зүйл үгүй болж байгаад сэтгэл зовниж байна. Хүн гэдэг амьтан ой санамжаа тасралтгүй хөгжүүлж, өнгөрсөн үеэ өнөөдөртэйгөө харьцуулан тунгааж, зөв шийдвэр гаргах чадвартай, нийгмийн идэвхтэй иргэн байх ёстой.
Ой санамжийн гайхамшигт чадвар болон орчин үеийн дэвшилтэт технологийг яаж зөв хослуулах вэ, яаж хүний тархийг "үүлэн зоорь"-ны дагалдах хэрэгсэл болгочихолгүй авч үлдэх вэ гэдэг тухай л элдэв зүйл бодон мунхаглаж сууна.
