03/06/2026
Rakyat Malaysia ramai yang meninggal di jalan raya berbanding negara lain? Setiap hari ada sahaja berita kemalangan. Negara maju lain mempunyai kadar kemalangan jalan raya yang jauh lebih rendah. Ada banyak benda Malaysia boleh belajar sebenarnya.
Setiap hari, kira-kira 18 rakyat Malaysia meninggal dunia akibat kemalangan jalan raya. Dalam tempoh setahun, angka ini mencecah lebih 6,000 kematian, menjadikan kemalangan jalan raya antara punca utama kematian dalam kalangan rakyat Malaysia yang berusia muda dan produktif. Walaupun Malaysia mempunyai rangkaian lebuh raya moden, kenderaan yang semakin canggih, serta pelbagai kempen keselamatan jalan raya, kadar kematian jalan raya negara masih jauh lebih tinggi berbanding kebanyakan negara maju.
Menurut Pertubuhan Kesihatan Sedunia (WHO), kadar kematian jalan raya Malaysia dianggarkan sekitar 13.9 kematian bagi setiap 100,000 penduduk. Sebagai perbandingan, Sweden mencatat sekitar 2 kematian bagi setiap 100,000 penduduk, manakala United Kingdom dan Jepun masing-masing sekitar 2 hingga 3 kematian bagi setiap 100,000 penduduk. Ini bermakna risiko seseorang untuk maut di jalan raya Malaysia adalah antara lima hingga tujuh kali lebih tinggi berbanding penduduk negara-negara tersebut.
Ramai beranggapan perbezaan ini berpunca daripada sikap pemandu yang lebih berdisiplin di negara maju. Namun, kajian keselamatan jalan raya moden menunjukkan faktor yang lebih penting ialah reka bentuk sistem keselamatan jalan raya itu sendiri. Negara-negara seperti Sweden, Belanda dan Jepun tidak bergantung kepada harapan bahawa semua pengguna jalan raya akan sentiasa mematuhi undang-undang atau tidak melakukan kesilapan. Sebaliknya, mereka menerima hakikat bahawa manusia akan melakukan kesilapan, lalu membina sistem yang dapat mengurangkan risiko kesilapan tersebut bertukar menjadi tragedi.
Pendekatan ini dikenali sebagai “Safe System Approach” atau “Vision Zero”, yang mula diperkenalkan di Sweden pada tahun 1997. Falsafahnya mudah tetapi radikal: tiada kehilangan nyawa di jalan raya yang boleh dianggap boleh diterima. Oleh itu, jalan raya direka supaya lebih “memaafkan” kesilapan manusia. Bahu jalan diperluaskan, halangan berbahaya seperti pokok dan tiang utiliti dialihkan daripada laluan trafik, pembahagi jalan dipasang bagi mengelakkan pelanggaran hadapan, dan had laju ditetapkan berdasarkan tahap risiko kecederaan manusia, bukannya semata-mata kelancaran trafik.
Di Malaysia, cabaran terbesar ialah penggunaan motosikal yang sangat tinggi. Data Kementerian Pengangkutan menunjukkan bahawa lebih dua pertiga daripada semua kematian jalan raya melibatkan penunggang atau pembonceng motosikal. Fenomena ini jarang berlaku di kebanyakan negara maju, di mana pengangkutan awam yang cekap mengurangkan kebergantungan kepada motosikal sebagai pengangkutan harian. Tambahan p**a, banyak bandar di negara maju menyediakan laluan khas yang memisahkan pengguna motosikal dan basikal daripada trafik berat.
Faktor lain yang menyumbang kepada jurang keselamatan ini ialah penguatkuasaan undang-undang yang konsisten. Di negara seperti Singapura, kamera automatik, sistem mata demerit dan hukuman yang tegas dilaksanakan sepanjang tahun tanpa mengira musim. Akibatnya, pengguna jalan raya mengubah tingkah laku mereka secara berterusan, bukan hanya ketika terdapat sekatan jalan raya atau operasi khas.
Aspek perlindungan penumpang juga memainkan peranan penting. Penggunaan kerusi keselamatan kanak-kanak, tali pinggang keledar belakang dan topi keledar berkualiti tinggi telah lama menjadi norma sosial di negara maju. Sebaliknya, masih tidak sukar untuk melihat kanak-kanak dipangku dalam kereta atau penumpang belakang tidak memakai tali pinggang keledar di Malaysia.
Hakikatnya, kemajuan dalam keselamatan jalan raya bukan sekadar soal membina lebih banyak jalan atau membeli kenderaan yang lebih moden. Ia memerlukan perubahan menyeluruh terhadap cara kita mereka bentuk jalan raya, menguatkuasakan undang-undang dan melindungi pengguna jalan raya yang paling terdedah. Negara-negara maju telah membuktikan bahawa kematian jalan raya bukanlah sesuatu yang tidak dapat dielakkan. Dengan dasar yang betul, ribuan nyawa boleh diselamatkan setiap tahun. Persoalannya bukan sama ada Malaysia mampu mencapai tahap tersebut, tetapi sejauh mana kita sanggup melakukan perubahan untuk mencapainya.
