04/09/2026
WETENSCHAP
Viroloog Zeger Debyser: ‘Na twee bladzijden in Fauci’s dagboek is het duidelijk: dit is hubris’
NieuwsBram Bombeek6/8/2026Leestijd 7 minuten
Anthony Fauci: ‘Verschillende mensen nemen hun rol niet op, dus neem ik die maar over.’
Meer dan duizend pagina’s aantekeningen van de Amerikaanse corona-tsaar Anthony Fauci zijn sinds eind juli in de openbaarheid. Viroloog Zeger Debyser (KU Leuven) las het onthullende en omstreden dagboek van zijn Amerikaanse collega.
Je krijgt kritiek op Twitter omdat je het dagboek van Fauci zelfs maar gelezen hebt. Waarom ligt dit zo gevoelig?
Zeger Debyser: ‘Misschien zien we er in Europa sneller een politieke aanval in. De republikeinse senator Rand Paul maakte de aantekeningen openbaar twee dagen voor de hoorzitting waar Fauci uitleg moest komen geven. Veel meer dan bij ons is in de VS het coronabeleid gepolariseerd langs partijpolitieke breuklijnen. Daar doet Fauci zelf trouwens ook aan mee: in het begin wil hij nog in de gratie van Trump geraken, maar na de verkiezingen van 2020 schrijft hij bijna dat hij er zelf voor gezorgd heeft dat Biden won. Ik ben nu wel gemeenteraadslid voor een rechts-conservatieve partij (Debyser is fractieleider van N-VA in Leuven, red.), maar ik kan u verzekeren dat ik dit gelezen heb vanuit mijn wetenschappelijke interesse.’
‘Als academici moeten we het debat sereen kunnen voeren: wat is er gebeurd, wat deden we goed, wat niet? Iedereen maakt fouten, ikzelf ook. Maar een goede wetenschapper erkent die fouten en zet ze recht. Dus ja, ik sta er soms wel versteld van hoe gemakkelijk je voor ‘wappie’ of ‘idioot’ wordt uitgescholden als je kritiek durft geven op Fauci.’
En de aantekeningen zijn relevant om het corona-beleid te evalueren?
‘Absoluut. Het gaat niet over zijn diepste geheimen, maar over de notities die hij zelf als ambtenaar gemaakt heeft en naar zichzelf mailde. Het is duidelijk dat hij ze wilde gebruiken als basis voor een boek, hij zegt dat letterlijk. Fauci belde bijvoorbeeld regelmatig met Bill Gates, maar hij schrijft niet op wat Gates hem allemaal vertelde. Hij noteert vooral wat hij zelf denkt en dat maakt het natuurlijk interessant. Want er is regelmatig een spreidstand tussen wat hij denkt en wat hij zegt. Misschien is dat een aspect dat meespeelt bij sommige experts bij ons, dat ze zich daardoor wat betrapt voelen. Want Fauci is natuurlijk niet de enige bij wie die spreidstand er was.’
Welk beeld van Fauci komt uit die duizend pagina’s naar voren?
‘Na twee bladzijden is dat al duidelijk: hubris (hoogmoed, red.). Het is vooral een sterk psychologisch document: een inkijk in de gedachten van een topexpert die ook maar gewoon een mens is. Hij is bijvoorbeeld dolgelukkig als hij mag meerijden met The Beast, de presidentiële limousine. Hij geniet dat er poppetjes van hem gemaakt worden of dat filmsterren hem bellen. Menselijk is het dus een beetje gênant, maar zijn ego beïnvloedt ook zijn beoordelingsvermogen. Hij belt bijvoorbeeld met wetenschappers aan wie hij fondsen heeft toegekend met de vraag om hem te steunen voor bep**lde prijzen. Collega’s met een afwijkende mening sluit hij buiten en maakt hij belachelijk. Dat zijn ‘stooges’, marionetten. Hij kan eigenlijk niet geloven dat ze het uit zichzelf oneens zouden zijn met hem.’
Daa**ee is hij dus eigenlijk – als wetenschapper – uit zijn rol gevallen?
‘Volledig. Je ziet dat hij persoonlijk naar de gouverneur van New York belt om te zeggen wat die moet doen: dat is niet zijn taak. Hij mag advies geven, maar hij zegt daar effectief wat er moet gebeuren. Politici hebben hun rol ook niet durven opnemen, waardoor Fauci vanuit een bep**lde ijdelheid in dat g*t is gedoken. Hij zegt zelf ook letterlijk: verschillende mensen nemen hun rol niet op, dus neem ik die maar over. Dat is dus niet alleen zijn fout; het is ook omdat die anderen die rol niet durven nemen.’
Het is vooral een sterk psychologisch document: een inkijk in de gedachten van een topexpert die ook maar gewoon een mens is
‘Maar heel wat van zijn richtlijnen waren arbitrair. Kijk naar de mondmaskers: eerst waren ze alleen goed voor de gemoedsrust en daarna moesten zelfs kleuters ze dragen. Daar zit voor mij het echte probleem: de rollen van een politicus, een woordvoerder en expert moeten gescheiden zijn. De expert moet advies geven, de politicus moet alles in rekening brengen – niet alleen wetenschap, maar ook economie en welzijn – en een beslissing nemen. De woordvoerder moet uitleggen wat het beleid is. Bij Fauci begonnen al die rollen door elkaar te lopen: hij communiceerde boodschappen met een wetenschappelijk gezag dat er niet was. Dat is dodelijk voor het vertrouwen in de wetenschap.’
U zei net al dat er een spreidstand is tussen wat hij denkt en wat hij zegt. Een goed voorbeeld is de origine van het virus: komt het uit de natuur of is het uit een Chinees lab ontsnapt. Wat hij daarover zegt, is niet wat hij daarover denkt?
‘Fauci schrijft al op 26 januari 2020 dat hij niet gelooft dat de markt in Wuhan de bron is, maar een versneller. Cruciaal is een online vergadering in februari 2020 met alle top-experts. Daar wijst een meerderheid erop dat het virus een bep**lde verdachte eigenschap heeft, die in de natuur zeer zeldzaam is. Er was de overweldigende overtuiging van “oei, er is hier iets vreemds”, en toch ging men naar buiten met compleet de tegenovergestelde boodschap, namelijk dat het zeker was dat het virus een natuurlijke oorsprong heeft. Ook bij ons blijft de pers dat ‘lab-lek’ tot vandaag een complottheorie noemen, Facebook ging zelfs zover om berichten daarover te censureren.’
‘Ik heb zelf ondervonden hoe gevoelig dat lag. Vorig jaar zette ik in een lezing aan mijn eigen alma mater gewoon beide hypotheses naast elkaar, en werd ik nadien door collega’s bijna letterlijk aangevallen. Het was onethisch en immoreel om zelfs maar over een lab-lek te spreken. Er is dus echt een inspanning gedaan – die ook gewerkt heeft – om het debat te smoren.’
Een extra gevoeligheid in die discussie is het ‘gain of function’-onderzoek dat in het virologie-instituut in Wuhan gebeurd zou zijn met Amerikaanse middelen. Kan je eens uitleggen hoe dat juist zit?
‘Dat gaat terug tot 2012, met de Nederlandse onderzoeker Ron Fouchier, die in het labo een vogelgriepvirus een vijftal mutaties liet ondergaan, waardoor het gemakkelijker op mensen zou overspringen. Dat is ‘gain of function’: een pathogeen doelbewust gevaarlijker maken om het beter te kunnen bestuderen. Dat heeft toen tot een gigantische polemiek geleid, waarna Obama een moratorium oplegde voor dat soort onderzoek. Maar er waren ook wetenschappers die vonden dat het wél moest kunnen, en Fauci was er daar zelf één van. Hij spreekt dat nu tegen, maar het staat op papier.’
‘En dan is er EcoHealth Alliance, een bedrijfje met een groene insteek. Hun verhaal was dat virussen ontsnappen uit de natuur omdat wij die bedreigen en dat we dus zelf stalen moeten inzamelen zodat we ze beter kunnen bestuderen. Zij kregen geld van de Amerikaanse overheid om in Wuhan nieuwe coronavirussen uit grotten te halen, maar ook om manipulaties op die virussen uit te voeren en dat is een cruciaal punt in de hoorzittingen in de Senaat. Fauci maakte dat mogelijk als directeur binnen de National Institute of Health (NIH). Ik zeg niet dat hij weet wat er daar in Wuhan allemaal gebeurde, maar ik vind wel dat hij er zich te makkelijk vanaf maakt met semantische argumenten.’
Een andere discussie die zeer gevoelig ligt is de vaccinatieplicht. In de VS gingen ze verder dan bij ons. Je hebt zelf nog meegewerkt aan een advies daarover.
‘Wij hebben, met het advies van het Bio-ethisch Comité en de hoorzittingen in het parlement, een harde verplichting kunnen vermijden. De heel besmettelijke maar niet zo schadelijke omikronvariant heeft daar ook een bepalende rol in gespeeld. In Amerika ging men veel verder: mensen die niet gevaccineerd waren zijn daar gewoon ontslagen. Een cruciaal moment, dat ook in het dagboek staat, is de zomer van 2021: uit Israëlische data bleek dat de vaccins minder goed beschermden tegen transmissie dan men aanvankelijk dacht. Vanaf dan had het verplichten van de vaccinatie en de Covid Safe Ticket (CST) eigenlijk geen wetenschappelijke basis meer. Maar onder druk van de horecasector hield het stand omdat men schrik had dat de cafés weer zouden sluiten. Ik probeerde daarvoor te waarschuwen, maar alleen Doorbraak wou me daarover interviewen. Onze experts wisten dat ook, maar zwegen. Achteraf pas zei iedereen dat het een slechte beslissing was om aan het CST vast te houden.’
We hebben de jongeren alle vrijheden ontnomen, terwijl ze zelf weinig risico liepen en we blijven hen de schuld toeschuiven
‘Ook resultaten die een brede kindervaccinatie rechtvaardigden zijn er nooit gekomen. Toch blijven sommige experts, onder wie Geert Molenberghs en Pierre Van Damme, volhouden dat kinderen “de motor van de pandemie” waren, terwijl zelfs Fauci intussen in zijn dagboek toegeeft dat dat niet klopte. Zeker naar de jongeren toe hebben we geen goed beleid gevoerd: we hebben hen alle vrijheden ontnomen, terwijl ze zelf weinig risico liepen en we blijven hen de schuld toeschuiven.’
Hebben we in België voldoende lessen getrokken uit onze omgang met de pandemie of is die episode vooral verdrongen uit het collectieve geheugen?
‘Vooral verdrongen. Zelfs aan de KU Leuven is er geen intern debat. Laat het los, het is voorbij. Dat is zowat de teneur. Terwijl we tot 2019 in onze lessen nog de Spaanse griep als voorbeeld gebruikten. Onze respons op COVID-19 zou grondig bestudeerd moeten worden. Daar zouden nu doctoraten over moeten lopen, met alle documenten in de openbaarheid. Als je nu leest wat er in die Fauci-bestanden staat, dan zouden we ook bij ons transparantie moeten vragen over de chatgroep van de ‘Wilde Zalmen’ (de naam van de Whatsapp-groep van de corona-experts, red.) en de mails van alle verantwoordelijken. Gewoon om beter te begrijpen op welke basis wij die beslissingen genomen hebben, en of dat goed was of niet, en hoe we het in de toekomst anders kunnen doen.’
‘Zelfs met Trump en met alle rare dingen die daar gebeuren, zie je toch dat het democratisch systeem in de VS nog altijd werkt. Je kan over de stijl discussiëren – die a**e oude man, die wordt dan zo belaagd – maar ze doen het onderzoek wel en stellen pertinente vragen.’
Het valt op dat er bij ons nauwelijks aandacht is in de pers. Wat schrijft Fauci eigenlijk over hen?
‘Zijn communicatiestrategie naar de pers komt heel duidelijk aan bod. Ik zou dat zelf collusie noemen. Het is heel duidelijk dat hij vanuit zijn ijdelheid heel graag op tv komt. Hij is ontzet als hij een paar weken niet mag komen, of als iemand anders komt, of als er een nieuwe woordvoerder is die dezelfde communicatie doet. Hij correspondeert met de journalisten over wat wel en niet gezegd mag worden, ook over andere mensen die volgens hem foute dingen zeggen. Hij gaat daar vriendschappelijk mee om en spreekt zijn bewondering uit.
Er is geen onafhankelijke, objectieve relatie meer met de pers: de journalisten zijn blij dat ze hem mogen interviewen en ze verdedigen hem op hun beurt tegen criticasters. Ze verliezen daardoor hun rol van vierde macht. De expert die eigenlijk advies moet geven aan de beleidsmakers, geeft advies aan zichzelf, want hij neemt zelf beleidsmaatregelen. De woordvoerder moet dat communiceren, maar dat doet hij ook zelf. En de media moeten dat eigenlijk controleren, maar die beïnvloedt hij ook. Hij neemt eigenlijk al die rollen over. Dan zijn er geen checks and balances meer.’
Het doet wat denken aan die fameuze lezing van Marc Van Ranst over zijn aanpak van de Mexicaanse griep.
‘De Standaard noemde dat toen een masterclass in crisiscommunicatie, maar ik vond dat onwetenschappelijk en zelfs anti-wetenschappelijk. Hij zegt in die lezing dat je mensen bewust schrik moet aanjagen zodat ze de maatregelen zouden opvolgen. De enige kritiek die hij daar tijdens de lezing op kreeg was dat hij over de ‘Mexicaanse’ griep sprak, iets waar een expert van de WHO aanstoot aan nam. Voor de rest liep iedereen in dat paternalistisch verhaal mee. Men vond het zelfs best grappig. Het is geen toeval dat dit patroon bij ons en in de VS opduikt: de expert die goed en vlot communiceert, drijft in een crisis bijna vanzelf naar boven. Dat is niet aangenaam om te bespreken, want die mensen hebben net een groot idee van zichzelf, maar het is absoluut noodzakelijk als we willen dat het de volgende keer anders loopt. Zelfs in crisistijd moet het wetenschappelijk debat altijd mogelijk blijven.’
Bram Bombeek (1987) studeerde geschiedenis en rechten aan de UGent en slager-spekslager bij Syntra Midden-Vlaanderen. Voor Doorbraak beent hij het nieuws uit
https://doorbraak.be/viroloog-zeger-debyser-na-twee-bladzijden-in-fauci-s-dagboek-is-het-duidelijk-dit-is-hubris?fbclid=IwdGRjcAUHuadjbGNrBQe0aHBkb2YBZXh0bgNhZW0CMTEAc3J0YwZhcHBfaWQMMzUwNjg1NTMxNzI4AAEeX5vBzpkNVVYW-ez7-2VYz6YKQopu3xYPo8eu-Ed-LlqkpZtOR9Vj37J5o_w_aem_C70hFqHTTsWxOstQDZwQ1w
