26/09/2026
๐ฟ ๐ช๐ฎ๐ ๐ถ๐ ๐๐ฒ๐๐ฒ๐ป๐๐ฐ๐ต๐ฎ๐ฝ?
โDat is wetenschappelijk ๐ฏ๐ฒ๐๐ฒ๐๐ฒ๐ป.โ
Zoโn zin kan behoorlijk overtuigend klinken. Bewezen. Dus waar. Zo werkt het. Klaar. Het liefst nog een grafiek erbij en dan voelt het helemaal officieel.
Toch blijf ik juist bij dat woord hangen.
๐๐ฒ๐๐ฒ๐๐ฒ๐ป.
Door wie eigenlijk? Wat is er precies onderzocht? Welke vraag werd gesteld? Wat werd gemeten en wat bleef buiten beeld? Wie betaalde het onderzoek? Is dezelfde uitkomst door anderen opnieuw gevonden? Wanneer wordt een onderzoeksuitkomst iets wat wij vervolgens als ๐๐ฎ๐ฎ๐ฟ๐ต๐ฒ๐ถ๐ฑ aannemen?
Ik stel die vragen niet omdat wetenschap voor mij geen waarde heeft. Integendeel. Wetenschap heeft ons ontzettend veel gebracht. Alleen komt zij niet kant-en-klaar uit de lucht vallen.
๐ช๐ฒ๐๐ฒ๐ป๐๐ฐ๐ต๐ฎ๐ฝ ๐๐ผ๐ฟ๐ฑ๐ ๐ฑ๐ผ๐ผ๐ฟ ๐บ๐ฒ๐ป๐๐ฒ๐ป ๐ด๐ฒ๐ฑ๐ฎ๐ฎ๐ป.
Mensen stellen vragen, bedenken onderzoeken, kiezen wat ze meten en proberen te begrijpen wat de uitkomsten betekenen. Daaruit ontstaan modellen en theorieรซn waarmee we de werkelijkheid proberen te begrijpen.
Dat maakt wetenschap niet onbetrouwbaar. Het betekent wel dat onze kennis over de werkelijkheid iets anders is dan ๐ฑ๐ฒ ๐๐ฒ๐ฟ๐ธ๐ฒ๐น๐ถ๐ท๐ธ๐ต๐ฒ๐ถ๐ฑ ๐๐ฒ๐น๐ณ.
๐๐ฒ ๐๐ฒ๐ฟ๐ธ๐ฒ๐น๐ถ๐ท๐ธ๐ต๐ฒ๐ถ๐ฑ ๐ต๐ผ๐ฒ๐ณ๐ ๐๐ถ๐ฐ๐ต ๐ป๐ถ๐ฒ๐ ๐ฎ๐ฎ๐ป ๐ผ๐ป๐๐ฒ ๐๐ต๐ฒ๐ผ๐ฟ๐ถ๐ฒ ๐๐ฒ ๐ต๐ผ๐๐ฑ๐ฒ๐ป.
Een goede theorie kan ontzettend veel verklaren en jarenlang standhouden. Nieuwe waarnemingen kunnen haar bevestigen, maar ze kunnen ons ook dwingen opnieuw te kijken. Wij toetsen tenslotte onze ideeรซn aan wat er werkelijk gebeurt, niet andersom.
Interessant wordt het wanneer er iets gebeurt wat niet netjes in het bekende plaatje past.
Stel dat iemand ineens beter beweegt, een klacht onverwacht verandert of een functie terugkomt. Dan kun je waarnemen dรกt er iets veranderd is. Waardoor het gebeurde en hoe wij dat vervolgens verklaren, zijn andere vragen.
๐ช๐ฎ๐ ๐ฒ๐ฟ ๐ด๐ฒ๐ฏ๐ฒ๐๐ฟ๐, ๐๐ฎ๐ฎ๐ฟ๐ฑ๐ผ๐ผ๐ฟ ๐ต๐ฒ๐ ๐ด๐ฒ๐ฏ๐ฒ๐๐ฟ๐ ๐ฒ๐ป ๐ต๐ผ๐ฒ ๐๐ถ๐ท ๐ต๐ฒ๐ ๐๐ฒ๐ฟ๐ธ๐น๐ฎ๐ฟ๐ฒ๐ป, ๐๐ถ๐ท๐ป ๐ป๐ถ๐ฒ๐ ๐ต๐ฒ๐๐๐ฒ๐น๐ณ๐ฑ๐ฒ.
Een verandering bewijst niet automatisch de theorie die iemand eraan koppelt. Misschien speelde er iets anders mee of blijkt de verklaring later niet te kloppen. Prima, onderzoeken. Het omgekeerde verdient alleen net zoveel aandacht.
๐๐ธ ๐๐ฒ๐ฒ๐ ๐ป๐ถ๐ฒ๐ ๐ต๐ผ๐ฒ ๐ฑ๐ถ๐ ๐ธ๐ฎ๐ป, ๐ถ๐ ๐ป๐ถ๐ฒ๐ ๐ต๐ฒ๐๐๐ฒ๐น๐ณ๐ฑ๐ฒ ๐ฎ๐น๐: ๐ฑ๐ถ๐ ๐ธ๐ฎ๐ป ๐ป๐ถ๐ฒ๐.
Toch hoor je regelmatig: โDaar is geen wetenschappelijk ๐ฏ๐ฒ๐๐ถ๐ท๐ voor.โ
Wat betekent dat precies? Is iets goed onderzocht en werd er geen betrouwbaar effect gevonden? Is er nauwelijks onderzoek gedaan? Kunnen we het nog niet goed meten? Of weten we het simpelweg ๐ป๐ผ๐ด ๐ป๐ถ๐ฒ๐?
Dat zijn nogal verschillende dingen.
Onze meetapparatuur komt tenslotte ook niet rechtstreeks uit de hemel vallen met een handleiding waarop staat: โHiermee meet u vanaf vandaag de volledige werkelijkheid.โ Wij bedenken waarnaar we zoeken en hoe we dat proberen te meten.
๐๐ผ๐ฒ ๐บ๐ฒ๐ฒ๐ ๐ท๐ฒ ๐ถ๐ฒ๐๐ ๐๐ฎ๐ฎ๐ฟ๐๐ฎ๐ป ๐ท๐ฒ ๐ป๐ผ๐ด ๐ป๐ถ๐ฒ๐ ๐ฒ๐ฒ๐ป๐ ๐๐ฒ๐ฒ๐ ๐ฑ๐ฎ๐ ๐ท๐ฒ ๐ฒ๐ฟ๐ป๐ฎ๐ฎ๐ฟ ๐บ๐ผ๐ฒ๐ ๐๐ผ๐ฒ๐ธ๐ฒ๐ป?
Dat betekent niet dat ieder bijzonder verhaal waar is. Een ervaring bewijst niet automatisch de verklaring die iemand eraan geeft. Kritisch blijven kijken lijkt me juist belangrijk, ook naar wetenschap zelf.
Onderzoek kost geld. Soms heel veel geld. Sommige onderwerpen krijgen jarenlang onderzoekers, middelen en aandacht. Andere nauwelijks.
๐ช๐ถ๐ฒ ๐ฏ๐ฒ๐ฝ๐ฎ๐ฎ๐น๐ ๐๐ฎ๐ ๐ฏ๐ฒ๐น๐ฎ๐ป๐ด๐ฟ๐ถ๐ท๐ธ ๐ด๐ฒ๐ป๐ผ๐ฒ๐ด ๐ถ๐ ๐ผ๐บ ๐๐ฒ ๐ผ๐ป๐ฑ๐ฒ๐ฟ๐๐ผ๐ฒ๐ธ๐ฒ๐ป?
Wie betaalt ervoor? Welke belangen spelen mee? Waar valt iets aan te verdienen? Welke vragen krijgen veel aandacht en welke nauwelijks?
Een verdienmodel maakt een onderzoeksuitkomst niet automatisch onwaar. Zo eenvoudig is het niet. Doen alsof geld en macht geen invloed kunnen hebben op welke vragen onderzocht worden en welke kennis uiteindelijk breed wordt opgebouwd en doorgegeven, lijkt me alleen รณรณk te eenvoudig.
๐ช๐ฎ๐ป๐ป๐ฒ๐ฒ๐ฟ ๐ด๐ฒ๐น๐ฑ ๐บ๐ฒ๐ฑ๐ฒ ๐ฏ๐ฒ๐ฝ๐ฎ๐ฎ๐น๐ ๐๐ฎ๐ฎ๐ฟ๐ป๐ฎ๐ฎ๐ฟ ๐๐ฒ ๐ธ๐ถ๐ท๐ธ๐ฒ๐ป, ๐ต๐ฒ๐ฒ๐ณ๐ ๐ต๐ฒ๐ ๐ฑ๐ฎ๐ป ๐ป๐ถ๐ฒ๐ ๐ผ๐ผ๐ธ ๐ถ๐ป๐๐น๐ผ๐ฒ๐ฑ ๐ผ๐ฝ ๐๐ฎ๐ฎ๐ฟ๐ผ๐๐ฒ๐ฟ ๐๐ฒ ๐๐ถ๐๐ฒ๐ถ๐ป๐ฑ๐ฒ๐น๐ถ๐ท๐ธ ๐ต๐ฒ๐ ๐บ๐ฒ๐ฒ๐๐๐ฒ ๐๐ฒ๐๐ฒ๐ป?
Ik wil niet alleen weten รณf iets wetenschappelijk is aangetoond. Ik wil ook weten ๐ต๐ผ๐ฒ ๐ฑ๐ถ๐ฒ ๐ธ๐ฒ๐ป๐ป๐ถ๐ ๐๐ผ๐ ๐๐๐ฎ๐ป๐ฑ ๐ธ๐๐ฎ๐บ. Niet omdat alles verdacht is, maar omdat ik mijn nieuwsgierigheid liever niet inlever zodra iemand ๐ฏ๐ฒ๐๐ฒ๐๐ฒ๐ป zegt.
Dat brengt me bij een ander woord.
๐ช๐ผ๐ป๐ฑ๐ฒ๐ฟ.
โDaar is geen wetenschappelijke verklaring voor.โ Prima. ๐๐ฒ๐๐ฒ๐ธ๐ฒ๐ป๐ ๐ฑ๐ฎ๐ ๐ฑ๐ฎ๐ ๐ฒ๐ฟ ๐ป๐ถ๐ฒ๐๐ ๐ด๐ฒ๐ฏ๐ฒ๐๐ฟ๐ฑ ๐ถ๐? ๐ข๐ณ ๐ผ๐ป๐๐ฏ๐ฟ๐ฒ๐ฒ๐ธ๐ ๐ผ๐ป๐๐ฒ ๐๐ฒ๐ฟ๐ธ๐น๐ฎ๐ฟ๐ถ๐ป๐ด ๐ป๐ผ๐ด?
Iets is natuurlijk niet automatisch een wonder omdat wij het niet kunnen verklaren. Dan zouden we van ons eigen niet-weten alweer een conclusie maken. Toch mag je je verwonderen wanneer er werkelijk iets gebeurt wat je niet begrijpt.
Misschien noemen we zoiets onverklaard wanneer we voorzichtig willen blijven. Misschien noemt iemand precies hetzelfde gebeuren een ๐๐ผ๐ป๐ฑ๐ฒ๐ฟ, omdat het verder gaat dan wat hij voor mogelijk hield.
๐ช๐ถ๐ฒ ๐ต๐ฒ๐ฒ๐ณ๐ ๐ฒ๐ถ๐ด๐ฒ๐ป๐น๐ถ๐ท๐ธ ๐ฏ๐ฒ๐ฝ๐ฎ๐ฎ๐น๐ฑ ๐ฑ๐ฎ๐ ๐ฑ๐ถ๐ฒ ๐๐๐ฒ๐ฒ ๐ป๐ถ๐ฒ๐ ๐ป๐ฎ๐ฎ๐๐ ๐ฒ๐น๐ธ๐ฎ๐ฎ๐ฟ ๐บ๐ผ๐ด๐ฒ๐ป ๐ฏ๐ฒ๐๐๐ฎ๐ฎ๐ป?
Een wonder hoeft voor mij niet te betekenen dat ik weet waardoor iets gebeurde. Ik hoef er geen bovennatuurlijke verklaring aan vast te plakken. Ik kan gewoon zeggen:
๐๐ธ ๐๐ฒ๐ฒ๐ ๐ป๐ถ๐ฒ๐ ๐ต๐ผ๐ฒ ๐ฑ๐ถ๐ ๐ธ๐ผ๐ป ๐ด๐ฒ๐ฏ๐ฒ๐๐ฟ๐ฒ๐ป. ๐๐ธ ๐๐ถ๐ฒ ๐ฑ๐ฎฬ๐ ๐ฒ๐ฟ ๐ถ๐ฒ๐๐ ๐ด๐ฒ๐ฏ๐ฒ๐๐ฟ๐ฑ๐ฒ. ๐๐ธ ๐๐ฒ๐ฟ๐๐ผ๐ป๐ฑ๐ฒ๐ฟ ๐บ๐ฒ ๐ฒ๐ฟ๐ผ๐๐ฒ๐ฟ.
Misschien is een wonder niet het bewijs dat wetenschap ongelijk heeft.
๐ ๐ถ๐๐๐ฐ๐ต๐ถ๐ฒ๐ป ๐ถ๐ ๐ต๐ฒ๐ ๐๐ผ๐บ๐ ๐ด๐ฒ๐๐ผ๐ผ๐ป ๐ฒ๐ฒ๐ป ๐ต๐ฒ๐ฟ๐ถ๐ป๐ป๐ฒ๐ฟ๐ถ๐ป๐ด ๐ฑ๐ฎ๐ ๐ผ๐ป๐๐ฒ ๐๐ฒ๐๐ฒ๐ป๐๐ฐ๐ต๐ฎ๐ฝ ๐ป๐ผ๐ด ๐ป๐ถ๐ฒ๐ ๐ฎ๐น๐น๐ฒ๐ ๐๐ฒ๐ฒ๐.
Zullen er altijd dingen blijven gebeuren waarover we ons kunnen verbazen? Misschien wel. Niet omdat wetenschap tekortschiet, maar omdat wij nog niet alles begrijpen.
๐ช๐ฎ๐ ๐๐ฒ ๐๐ฒ๐๐ฒ๐ป, ๐ถ๐ ๐ป๐ถ๐ฒ๐ ๐ต๐ฒ๐๐๐ฒ๐น๐ณ๐ฑ๐ฒ ๐ฎ๐น๐ ๐ฎ๐น๐น๐ฒ๐ ๐๐ฎ๐ ๐ฒ๐ฟ ๐๐ฒ ๐๐ฒ๐๐ฒ๐ป ๐๐ฎ๐น๐.
Wanneer iemand dus zegt: โDat is wetenschappelijk bewezenโ, hoef je dat niet meteen te wantrouwen. Je mag alleen nog wel vragen:
๐ช๐ถ๐ฒ ๐๐ฒ๐ด๐ ๐ต๐ฒ๐? ๐๐ผ๐ฒ ๐๐ฒ๐๐ฒ๐ป ๐๐ฒ ๐ต๐ฒ๐? ๐ช๐ถ๐ฒ ๐ผ๐ป๐ฑ๐ฒ๐ฟ๐๐ผ๐ฐ๐ต๐ ๐ต๐ฒ๐? ๐ช๐ถ๐ฒ ๐ฏ๐ฒ๐๐ฎ๐ฎ๐น๐ฑ๐ฒ ๐ฒ๐ฟ๐๐ผ๐ผ๐ฟ? ๐ช๐ฎ๐ ๐ต๐ฒ๐ฏ๐ฏ๐ฒ๐ป ๐๐ฒ ๐บ๐ถ๐๐๐ฐ๐ต๐ถ๐ฒ๐ป ๐ป๐ผ๐ด ๐ป๐ถ๐ฒ๐ ๐ด๐ฒ๐๐ถ๐ฒ๐ป?
Misschien ligt juist daar de interessantste vraag:
๐ช๐ฎ๐ ๐๐ฒ๐๐ฒ๐ป ๐๐ฒ ๐ป๐ผ๐ด ๐ป๐ถ๐ฒ๐?
๐๐ฒ ๐ฏ๐ฒ๐ป๐ ๐ฎ๐น ๐ต๐ฒ๐ฒ๐น. ๐๐ฒ๐ฟ๐ถ๐ป๐ป๐ฒ๐ฟ ๐ท๐ฒ ๐ท๐ฒ ๐ต๐ฒ๐ฒ๐น๐ต๐ฒ๐ถ๐ฑ.
Key2miracles
Inge