07/06/2026
VOLGEHOUDEN AANDACHT; een beschrijving van een executieve functie
Hiermee wordt bedoeld: “het vermogen om ondanks afleiding, vermoeidheid of verveling je te kunnen blijven richten op de taak of situatie”. Volgehouden aandacht is 1 van de executieve functies en wordt aangestuurd vanuit de prefrontale cortex, het deel aan de voorkant van de hersenen. Door een minder goede rijping van de hersenen, en dan met name van de prefrontale kwab, kunnen executieve functies minder goed ontwikkeld zijn.
Je kent ze vast wel, die volwassene of dat kind dat z’n rust maar niet lijkt te kunnen vinden. Als een vlinder van het ene naar het andere vliegt, zonder het voorgaande af te maken. Of die “dromer’, die tijdens de les, taak of een gesprek in een andere wereld lijkt te zijn. Het zijn 2 voorbeelden van hoe moeite met volgehouden aandacht zich kan uiten; hyperactief en hypoactief.
Volgehouden aandacht ontwikkelt zich al vroeg. Als baby wordt deze functie al getraind door bijvoorbeeld het ontdekken van de handjes en voetjes. Ze kunnen dan vol aandacht enorm onder de indruk zijn van hun eigen vingers en hoe ze bewegen. Later horen en zien ze iets wat hun aandacht trekt en zullen ze het volgen met hun ogen, of er zelfs naar toe rollen, tijgeren of kruipen om het te pakken. Hier wordt hard gewerkt aan het doelgericht kunnen handelen. En daaraan zit dus o.a. de executieve functie “volgehouden aandacht” verbonden.
Een kind of volwassene met een probleem met deze executieve functie, wordt onterecht nog wel eens gezien en bestempeld als lui, ongeïnteresseerd, vervelend, ongemotiveerd, onoplettend, druk, etc. Ik zeg bewust “onterecht”, omdat het gedrag wat zichtbaar wordt niet bewust gekozen is. Het is werkelijk een onvermogen door onrijpheid van (een deel) van de hersenen en heeft niets met (een verminderde) intelligentie te maken.
Om een gekke vergelijking te maken: om te kunnen stofzuigen zal de stekker in het stopcontact gedaan moeten worden. Er moet een verbinding zijn aangelegd en gemaakt worden. Maar als er een kink in die kabel zit, kan je vragen van de stofzuiger wat je wilt, maar het zal gaan haperen of zelfs niets doen. De bedrading (de zenuwverbinding) is niet stabiel en sterk genoeg om goed te functioneren. 😉
De ontwikkeling van volgehouden aandacht bij kinderen kan globaal als volgt ingedeeld worden:
* peuter en kleuters
- kan een (huishoudelijk) klusje van 5 minuten doen (eventueel onder toezicht)
- blijft tijdens het kringgesprek van zo'n 15 minuten rustig
- blijft luisteren als er voorgelezen wordt uit een boekje
* groep 2 tot en met 4
- kan een (huishoudelijk) klusje van 15 minuten doen
- blijft rustig gedurende een maaltijd van zo'n 15 minuten
- kan ongeveer 20 minuten met een schoolse taak bezig zijn
* groep 6 tot en 7
- kan 30 tot 60 minuten achter elkaar met schoolwerk bezig zijn
- houdt gedurende 60 tot 90 minuten de aandacht vast tijdens een voorstelling, kerkdienst, sporttraining o.i.d
- kan een (huishoudelijke) klus van 1 tot 1 ½ uur afmaken, eventueel met een kleine onderbreking
* groep 8 en brugklassers
- kan 1 tot 1 ½ uur bezig zijn met huiswerk, eventueel met een kleine onderbreking
- kan familieverplichtingen uitzitten zonder dat het onwenselijk gedrag gaat vertonen
- kan een (huishoudelijke) klus van zo’n 2 uur volbrengen, eventueel met een kleine onderbreking
Een “haperende”, of minder goed ontwikkelde, volgehouden aandacht komt bij verschillende diagnoses naar voren. Zo zie je het bijvoorbeeld bij ADD en ADHD, maar ook op latere leeftijd bijvoorbeeld bij dementie en Alzheimer.
Volgehouden aandacht kan je trainen. Hieronder wat tips:
• Maak oogcontact met je kind op het moment dat je een opdracht geeft
• Laat je kind de opdracht hardop herhalen en geef 1 opdracht tegelijk
• Vraag hoe een kind de taak gaat uitvoeren. Door er over na te denken en het uit te spreken worden meerdere delen van de hersenen gebruikt en geactiveerd. Hoe meer delen van de hersenen helpen, hoe beter een opdracht uitgevoerd kan worden
• Zorg dat er sprake is van succeservaringen door opdrachten overzichtelijk en qua tijdsduur haalbaar te maken.
• Maak de taak interessant (!). Door er bijvoorbeeld een spelletje van te maken, kan het voor een kind makkelijker zijn om de aandacht erbij te houden.
• Maak gebruik van apparaten om de tijdsduur van een opdracht aan te geven. Dit kan als visuele ondersteuning werken.
• Zorg voor toezicht. Kinderen kunnen vaak langer werken als er iemand bij hen is die hen aanmoedigt of hen eraan herinnert om door te gaan.
• Beperk afleidende zaken als computer, telefoon, laptop, speelgoed, in de directe omgeving van waar de taak volbracht moet worden.
• Maak gebruik van een beloning. Niet om een kind om te kopen, maar deze kinderen kunnen vaak beter bij de les blijven, of aan het werk blijven als ze weten dat er daarna iets leuks op hen ligt te wachten.
• Schrijf taken duidelijk op en laat het een taak wegstrepen als het volbracht is.
• Geef positieve feedback gedurende de opdracht en na het volbrengen van een opdracht.
NB: Een probleem met volgehouden aandacht kan ook een gevolg zijn van actieve of niet goed ontwikkelde primaire reflexen. Mocht het trainen ervan niet lukken of geen blijvend resultaat geven, dan kan het lonen om eens contact op te nemen met een MNRI reflexintegratiebehandelaar.
Bron: “Slim maar” van Peg Dawson en Richard Guare
Margreet Leeflang-Wobbes
www.kienenkundig.nl
