Human House Healthy

08/09/2026

MATERIAAL VAN DE WEEK: HOUTVEZEL
Natuurlijk isoleren voor een gezond en comfortabel huis

Wie zich verdiept in biobased en bouwbiologisch bouwen, komt houtvezel al snel tegen.

Houtvezel is een isolatiemateriaal dat wordt gemaakt van houtvezels, vaak afkomstig uit reststromen van de houtindustrie.
Het is verkrijgbaar als stevige platen, flexibele isolatiematten en als losse vezels om in te blazen.

Wat mij persoonlijk aanspreekt aan houtvezel is dat het méér doet dan alleen warmte binnenhouden.

Een huis is tenslotte geen thermosfles. Een woning heeft te maken met warmte, kou, vocht, wind, geluid én bewoners die iedere dag vocht produceren door koken, douchen, wassen en simpelweg ademhalen.

🟢 Waar kun je houtvezel gebruiken?

Houtvezel kan onder andere worden toegepast bij:

• isolatie van hellende daken
• houtskeletbouw
• binnen- en buitenwanden
• gevelisolatie
• houten vloeren en plafonds
• voorzetwanden
• renovatie van bestaande woningen

Het materiaal past daardoor heel mooi binnen houtbouw en andere dampopen of biobased constructies.

🟢 Niet alleen belangrijk in de winter

Bij isolatie wordt vaak alleen gesproken over de winter: hoeveel warmte blijft er binnen?

Maar ik vind het minstens zo belangrijk om naar de zomer te kijken.

Houtvezel kan relatief veel warmte opnemen. Daardoor duurt het langer voordat warmte van een heet dak of een warme gevel uiteindelijk aan de binnenzijde van de woning terechtkomt.

Bij bijvoorbeeld slaapkamers direct onder een schuin dak kan dat een belangrijk verschil maken.

🟢 Vocht

Houtvezel heeft nog een interessante eigenschap: het kan vocht opnemen en later weer afgeven.

Dat betekent niet dat je houtvezel zomaar nat mag laten worden.

Wel kan het materiaal in een goed ontworpen constructie helpen bij het bufferen en transporteren van vocht.
Juist daarom wordt houtvezel vaak toegepast in dampopen constructies.

En hier ontstaat vaak een misverstand:

“Als houtvezel vocht kan reguleren, waarom moet er dan nog folie bij?”

Omdat het isolatiemateriaal en de folie twee verschillende taken hebben.

🟢 Houtvezel reguleert vocht — folie beschermt de constructie

In huis produceren we continu waterdamp. Warme, vochtige binnenlucht wil zich door kieren en materialen naar koudere delen van de constructie verplaatsen.

Komt te veel vocht in een koud gedeelte van een dak of wand terecht, dan kan daar condensatie ontstaan.

Dat willen we voorkomen.

Daarom wordt aan de warme binnenzijde van veel constructies een dampremmende laag aangebracht.
Een bekend voorbeeld is Miofol met rode opdruk.

🔴 ROOD = warme zijde

Miofol 125S is bijvoorbeeld een dampremmende folie die aan de warme binnenzijde van dak- en wandconstructies wordt toegepast.
De folie remt dat grote hoeveelheden waterdamp vanuit de woning het isolatiepakket binnendringen.

Maar er is nóg iets heel belangrijks:

De binnenzijde moet ook luchtdicht worden uitgevoerd.

Een dampremmer die vol gaten, open naden en slecht afgewerkte doorvoeren zit, doet zijn werk maar gedeeltelijk.
Daarom worden naden, aansluitingen, stopcontacten en doorvoeren zorgvuldig luchtdicht afgewerkt.

🔵 BLAUW = koude zijde

Aan de buitenzijde werkt het anders.

Daar wil je voorkomen dat regen, wind en vocht van buitenaf je isolatie binnendringen, maar vocht dat toch in de constructie terechtkomt moet bij een dampopen opbouw juist naar buiten kunnen verdwijnen.

Daarom wordt daar een waterkerende maar dampdoorlatende laag toegepast.

Bij gevelconstructies is bijvoorbeeld de blauw gemarkeerde Miofol 125G hiervoor ontwikkeld. De fabrikant gebruikt zelf het handige ezelsbruggetje:

rood aan de warme kant, blauw aan de koude kant.

Hierbij is wel een belangrijke nuance:
Miofol 125G is bedoeld voor gevelconstructies en niet voor toepassing als onderdakfolie op een hellend dak. Voor een dak gebruik je een daarvoor geschikte dampopen, waterkerende dakfolie, bijvoorbeeld een daarvoor bedoelde spinvliesfolie.

🟢 Hoe ziet zo'n constructie er dan ongeveer uit?

Een eenvoudige dampopen wandopbouw kan bijvoorbeeld van binnen naar buiten bestaan uit:

Binnenafwerking
↓
🔴 dampremmende en luchtdichte laag
↓
houtvezelisolatie tussen de houten constructie
↓
eventueel een houtvezel buitenplaat
↓
🔵 dampdoorlatende, wind- en waterkerende laag
↓
luchtspouw / gevelafwerking

Het principe is eigenlijk heel logisch:

Aan de binnenkant probeer je te voorkomen dat te veel vocht de constructie ingaat.
Aan de buitenkant geef je eventueel aanwezig vocht juist de mogelijkheid om weer naar buiten te verdwijnen.

🟢 Waarom niet gewoon alles potdicht maken?

We hebben jarenlang woningen vooral ontworpen vanuit één gedachte: zo goed mogelijk isoleren en afsluiten.

Maar een goede woning draait niet alleen om de Rc-waarde.
Ook de vochthuishouding, luchtdichtheid, ventilatie, materiaalkeuze, warmteopslag en het zomercomfort horen bij het ontwerp.

Een dampopen constructie betekent overigens niet dat de wind door je woning mag waaien.
Dampopen en luchtdicht kunnen prima samengaan.

Je wilt ongecontroleerde luchtlekken voorkomen, terwijl waterdamp op een gecontroleerde manier door de daarvoor gekozen materiaallagen kan worden gereguleerd.

🟢 Maar folie is toch helemaal niet biobased?

Veel traditionele bouwfolies zijn inderdaad kunststof.
Vanuit puur biobased bouwen kun je daarom ook kijken naar alternatieve dampremmende en luchtdichte membranen en systemen.

Maar bouwbiologisch ontwerpen betekent voor mij niet simpelweg:

“kunststof is slecht en natuurlijk is goed.”

Het gaat om de hele constructie.

Welke materialen combineren we?
Waar kan vocht naartoe?
Kan de constructie uitdrogen?
Wat gebeurt er in de winter?
En wat gebeurt er na een hete zomerperiode?

Soms kan een kleine hoeveelheid technisch materiaal ervoor zorgen dat een grote hoeveelheid natuurlijk isolatiemateriaal tientallen jaren droog en goed blijft functioneren.

En dát vind ik een veel interessantere manier van kijken.

🟢 Niet iedere woning krijgt dezelfde folie

Je kunt niet zomaar zeggen:

houtvezel + rood aan de binnenkant + blauw aan de buitenkant = altijd goed.

Bij bijvoorbeeld een plat dak, renovatieconstructie of een dak dat aan de buitenzijde weinig kan uitdrogen, kan juist een vochtvariabele of intelligente dampremmer nodig zijn.
Zo'n folie verandert zijn dampremmende eigenschappen afhankelijk van de omstandigheden en kan daardoor in bepaalde situaties ook uitdroging richting de binnenzijde mogelijk maken.
Miofol Active is daar een voorbeeld van.

Daarom moet je altijd naar de volledige wand- of dakopbouw kijken.

🟢 Mijn kijk op houtvezel

Houtvezel vind ik persoonlijk één van de mooiste materialen binnen biobased bouwen.

Niet alleen vanwege de isolatiewaarde, maar juist vanwege de combinatie van:

● natuurlijke grondstof
● prettig zomercomfort
● vochtbufferend vermogen
● goede akoestische eigenschappen
● toepasbaarheid in dampopen constructies

Maar het mooiste isolatiemateriaal werkt pas écht goed wanneer ook de rest van de constructie klopt.

Goed bouwen is geen verzameling losse materialen.
Het is zorgen dat alle materialen met elkaar samenwerken.

Dit is het begin van onze nieuwe reeks: “Materiaal van de week”.

De komende weken neem ik jullie mee in nog meer bijzondere materialen:

● kalk
● leem
● cellulose
● hennep

Wat doen deze materialen? Waar kun je ze toepassen? En waarom kunnen ze interessant zijn voor een gezond, comfortabel en toekomstbestendig huis?
Artikel:
Martin Sevink
Human House Healthy
Gezond leven én wonen, op een natuurlijke manier!

https://humanhousehealthy.nl/gezond-wonen/bouwbiologisch-woonadvies/

05/09/2026

Geeft een thuisbatterij straling?
Steeds meer mensen overwegen een thuisbatterij.
Ook in onze praktijk krijgen we regelmatig de vraag: “Maar geeft zo’n thuisbatterij eigenlijk straling?”

Het korte antwoord: ja, een thuisbatterijsysteem kan elektromagnetische velden veroorzaken. Maar het is vooral belangrijk om te kijken waar die vandaan komen.

🟢 Niet alleen de batterij zelf

De accucellen zijn meestal niet het belangrijkste aandachtspunt. Rondom een moderne thuisbatterij zit behoorlijk wat elektronica.

Denk aan:

- de omvormer en vermogenselektronica;
- de elektrische bekabeling waar tijdens laden en ontladen flinke stromen doorheen kunnen lopen;
- wifi, Bluetooth of een mobiele verbinding waarmee de batterij communiceert;
- soms aanvullende slimme meters, gateways en regelapparatuur.

Zo wordt bij onder andere zonne-omvormers daadwerkelijk magnetische velden gemeten. Daarbij geldt iets belangrijks: hoe groter de afstand tot de bron, hoe lager het gemeten magnetische veld doorgaans wordt.

Ook moderne batterijsystemen kunnen draadloos communiceren. De Tesla Powerwall bijvoorbeeld ondersteunt wifi, mobiele communicatie en ethernet; Bluetooth wordt onder andere gebruikt bij het koppelen en instellen.

🟢 Waar hang je hem op?

Vanuit bouwbiologisch oogpunt zouden wij daarom niet alleen kijken naar capaciteit, prijs en terugverdientijd.

Ook de plaats in de woning verdient aandacht.

Een technische installatie direct tegen de wand van een slaapkamer of vlak bij het hoofdeinde van een bed zou niet onze eerste keuze zijn. Een garage, technische ruimte, bijgebouw of andere plaats op voldoende afstand van langdurige verblijfplaatsen kan bouwbiologisch gunstiger zijn.

De bouwbiologische richtlijn SBM-2024 kijkt bovendien veel kritischer naar elektrische, magnetische en hoogfrequente velden in slaapruimten dan de wettelijke grenswaarden.

🟢 En bij stroomuitval?

Hier bestaat veel verwarring over

Een thuisbatterij vol energie betekent niet automatisch dat je bij een stroomstoring gewoon elektriciteit hebt.

Veel installaties hebben daarvoor een aparte back-up- of noodstroomvoorziening nodig, met bijvoorbeeld een omschakelinrichting en aangepaste bekabeling. Vereniging Eigen Huis geeft dan ook aan dat noodstroom niet standaard mogelijk is zonder aanvullende voorzieningen.

Een mooi voorbeeld is Tesla. Een Powerwall 3 die zonder noodstroomvoorziening is geïnstalleerd, levert tijdens een stroomuitval géén elektriciteit aan de woning. Daarvoor moet onder andere een Backup Gateway worden toegevoegd.

Dat is dus een belangrijke vraag vóór aanschaf:

“Kan deze thuisbatterij mijn woning ook daadwerkelijk van stroom voorzien wanneer het openbare elektriciteitsnet uitvalt – en is alles wat daarvoor nodig is in de offerte inbegrepen?”

🟢 Eerst nadenken, dan pas ophangen

Een thuisbatterij kan een nuttige toevoeging zijn aan een woning. Maar kijk verder dan alleen het aantal kilowattuur.

Vraag vóór plaatsing naar:
noodstroom, type omvormer, draadloze communicatie, kabelroutes én de plaats waar de installatie komt te hangen.

Vanuit bouwbiologisch oogpunt geldt een heel eenvoudig principe:

Techniek waar het kan – afstand waar het kan – en meten wanneer je wilt weten wat er werkelijk in jouw woning aanwezig is.

Human House Healthy 💚
Gezond leven én wonen

Meer info:
https://humanhousehealthy.nl/gezond-wonen/

03/09/2026

Mooi om te zien dat steeds meer grote bedrijven kiezen voor minder verspilling, meer hergebruik en meer biologisch. Bewuster omgaan met wat we kopen en gebruiken is een belangrijke stap naar een gezondere en duurzamere leefomgeving.

Honderd grote Nederlandse bedrijven, van Bavaria en Bol.com tot Jumbo en de Efteling, beloven de komende jaren meer tweedehands te verkopen, meer biologische producten in te kopen en minder grondstoffen te verspillen. Ook vijf politieke partijen zetten hun handtekening.

02/09/2026

Een energiezuinig huis is niet automatisch een gezond huis. Ook temperatuur, ventilatie en materiaalgebruik tellen mee

Wie op een warme zomerdag een moderne, goed geïsoleerde woning binnenstapt, verwacht verkoeling. Toch gebeurt steeds vaker het tegenovergestelde. Terwijl de buitentemperatuur boven de dertig grade…

30/08/2026

Hoogspanningsstation Doetinchem fors groter – wat betekent dat voor onze gezondheid?

Het hoogspanningsstation bij Doetinchem-Langerak gaat flink veranderen.
Op het bestaande station komt een derde transformator en voor de langere termijn wordt gewerkt aan een veel groter hoogspanningsstation van ongeveer 26 hectare.

Dat roept vragen op.

Niet alleen over landschap, geluid en woningwaarde, maar ook over magnetische velden en gezondheid.

Voor de plannen rond het grotere hoogspanningsstation werden maar liefst 82 zienswijzen ingediend. In de officiële stukken van de provincie worden zorgen over onder andere geluid, ruimtelijke impact, waardevermindering én magnetische straling expliciet genoemd.

🟢 Zijn die zorgen terecht?

Hoogspanning veroorzaakt magnetische velden

Hoogspanningslijnen, transformatoren, ondergrondse elektriciteitskabels en hoogspanningsstations veroorzaken extreem laagfrequente magnetische velden.

Die kun je niet zien, ruiken of horen.
Maar ze zijn wel meetbaar.

De sterkte hangt onder andere af van de hoeveelheid stroom die wordt getransporteerd, de technische uitvoering en de afstand tot de bron.
En juist bij langdurige blootstelling aan relatief sterke magnetische velden bestaat al tientallen jaren wetenschappelijke discussie over mogelijke gezondheidseffecten.

🟢 Kinderleukemie: een verband dat niet zomaar kan worden weggewuifd

Onderzoek naar hoogspanningslijnen en gezondheid loopt al tientallen jaren.
Het RIVM beschrijft dat uit verschillende internationale onderzoeken aanwijzingen naar voren komen voor een verband tussen langdurige blootstelling aan magnetische velden en leukemie bij kinderen.

Bij kinderen die langdurig gemiddeld werden blootgesteld aan magneetvelden van ongeveer 0,3 tot 0,4 microtesla of hoger, werd in verschillende onderzoeken vaker leukemie gevonden.

De Gezondheidsraad concludeerde dat er aanwijzingen zijn voor een oorzakelijk verband, maar vindt het wetenschappelijke bewijs onvoldoende om te spreken van een waarschijnlijk of bewezen oorzakelijk verband.

Volgens de analyse waarnaar het RIVM verwijst, kan het relatieve risico bij langdurige blootstelling boven circa 0,3–0,4 microtesla oplopen tot ongeveer 2,5 à 2,7 keer dat van kinderen die aan achtergrondniveaus worden blootgesteld.

Dat klinkt fors.

Daar hoort wel een belangrijke kanttekening bij: kinderleukemie is gelukkig een zeldzame ziekte. Een verhoging van het relatieve risico betekent daarom niet automatisch dat grote aantallen kinderen ziek worden.

🟢 ‘Mogelijk kankerverwekkend’

Ook internationaal is deze discussie niet onbekend.

Het International Agency for Research on Cancer (IARC), het kankeronderzoeksagentschap van de Wereldgezondheidsorganisatie, heeft extreem laagfrequente magnetische velden ingedeeld in groep 2B: mogelijk kankerverwekkend voor mensen.

Die classificatie is met name gebaseerd op het gevonden verband met kinderleukemie.

Het RIVM verwijst eveneens naar deze classificatie.
Groep 2B betekent nadrukkelijk niet dat bewezen is dat hoogspanningsvelden kanker veroorzaken.

Maar het betekent óók niet dat een risico is uitgesloten.
Het betekent dat er voldoende aanwijzingen zijn om het onderwerp serieus te blijven onderzoeken.

🟢 Ook bij volwassenen zijn er aanwijzingen

De Gezondheidsraad keek later ook naar kanker bij volwassenen.

Voor de meeste onderzochte vormen van kanker werden geen aanwijzingen gevonden voor een verhoogd risico.

Voor leukemie bij volwassenen zag de Gezondheidsraad echter wél aanwijzingen dat deze ziekte mogelijk vaker voorkomt bij mensen die dicht bij bovengrondse hoogspanningslijnen wonen.

Ook hier geldt: een oorzakelijk verband is niet bewezen.
De Gezondheidsraad noemt deze bevinding wel een extra argument voor het bestaande voorzorgbeleid.

🟢 En juist dat voorzorgbeleid is interessant.

Waarom bestaat er voorzorgbeleid als er geen enkele reden tot zorg zou zijn?

Nederland voert al jarenlang voorzorgbeleid rond hoogspanningslijnen.

De waarde van gemiddeld 0,4 microtesla speelt daarin een belangrijke rol.

De GGD adviseert zelfs om, voor zover redelijkerwijs mogelijk, te voorkomen dat mensen langdurig verblijven op plaatsen waar het jaargemiddelde magnetische veld sterker is dan 0,4 microtesla.
Dat advies beperkt zich niet alleen tot bovengrondse hoogspanningslijnen, maar kijkt ook naar ondergrondse kabels, transformatorstations en transformatorhuisjes.

Dat is opvallend.

Want we horen bij elektromagnetische velden vaak de eenvoudige boodschap:

“Het blijft onder de wettelijke limiet, dus er is niets aan de hand.”

Maar de werkelijkheid is genuanceerder.

Als iedere mogelijke langetermijninvloed volledig uitgesloten zou zijn, zou er immers weinig reden zijn voor specifiek voorzorgbeleid rond langdurige blootstelling.

🟢 Nederland kende zelfs een uitkoopregeling

Er is nog iets opvallends.

Nederland heeft van 2017 tot 2021 een officiële Uitkoopregeling woningen onder een hoogspanningsverbinding gehad.

Gemeenten konden daarmee woningen laten uitkopen of verplaatsen wanneer deze loodrecht onder een hoogspanningsverbinding stonden.
Woningeigenaren bepaalden zelf of ze hiervan gebruik wilden maken.

Volgens de Rijksdienst voor Ondernemend Nederland zijn via deze regeling uiteindelijk 231 woningen uitgekocht. Voor bijna 90 miljoen euro aan aanvragen werd beschikt.

Ook hier moeten we zorgvuldig blijven:

De uitkoopregeling is geen erkenning dat hoogspanningslijnen bewezen gezondheidsschade veroorzaken.

Maar tegelijkertijd kun je moeilijk beweren dat er helemaal geen maatschappelijk of gezondheidskundig vraagstuk bestaat.

De overheid voert voorzorgbeleid, de GGD adviseert langdurige blootstelling boven 0,4 microtesla zoveel mogelijk te voorkomen en er heeft jarenlang een landelijke uitkoopregeling bestaan.

🟢 En andere gezondheidsklachten?

Naast onderzoek naar kanker zijn er mensen die aangeven lichamelijke klachten te ervaren in een omgeving met elektromagnetische velden.

Het RIVM noemt bij elektrogevoeligheid onder andere gemelde klachten zoals:

- hoofdpijn
- vermoeidheid
- concentratieproblemen
- spier- en gewrichtsklachten
- huidproblemen
- hartkloppingen of hartritmestoornissen

Ook slaapproblemen en onrust worden genoemd.

🟢 Voorzorg of eerst wachten op absoluut bewijs?

Daar ligt uiteindelijk misschien wel de belangrijkste vraag.

Moeten we wachten tot ieder mogelijk gezondheidseffect tot achter de komma bewezen is?

Of is het verstandig om bij langdurige blootstelling — zeker in slaapkamers en kinderkamers — waar redelijkerwijs mogelijk een voorzorgsprincipe te hanteren?

Een magnetisch veld is gelukkig goed meetbaar. Daardoor hoeft de discussie niet alleen over aannames of afstand tot een hoogspanningslijn te gaan: de feitelijke veldsterkte op een woon- of slaapplaats kan gewoon worden vastgesteld.

Binnen de bouwbiologie wordt daarbij niet alleen gekeken naar wettelijke blootstellingslimieten, maar ook naar veel strengere voorzorgswaarden voor de langdurige woon- en slaapomgeving, zoals beschreven in de SBM-2024.
Want “niet bewezen gevaarlijk” is niet automatisch hetzelfde als “bewezen onschadelijk”.

En juist wanneer het gaat om een omgeving waarin we jarenlang wonen en iedere nacht slapen, mag die nuance wat ons betreft best onderdeel zijn van de discussie.

Woon je dichtbij een hoogspanningslijn, transformatorstation of andere zware elektrische infrastructuur en wil je weten welke velden daadwerkelijk in je woning aanwezig zijn?
Een professionele stralingsmeting kan daar objectief inzicht in geven.

Artikel:
Martin Sevink
Human House Healthy
Gezond leven én wonen 💚

Meer informatie over magnetische velden elektromagnetische straling en metingen:
https://humanhousehealthy.nl/gezond-wonen/stralingsmeting-woning-en-werkplek/



Bronnen: Provincie Gelderland – hoogspanningsstation Doetinchem-Langerak en Reactienota 2026; RIVM – Hoogspanningslijnen en gezondheid & GGD-richtlijn elektromagnetische velden; Gezondheidsraad – Hoogspanningslijnen en gezondheid; IARC/WHO – Extremely Low Frequency Magnetic Fields, Group 2B; Rijksdienst voor Ondernemend Nederland (RVO) – Uitkoopregeling woningen onder een hoogspanningsverbinding.

29/08/2026

Nieuwe onderzoeken naar elektromagnetische straling roepen serieuze vragen op over huidige normen

Wifi, smartphones, zendmasten en 5G zijn inmiddels overal om ons heen.
We horen vaak dat elektromagnetische straling veilig zou zijn zolang de blootstelling onder de officiële normen blijft.
Maar recente onderzoeken uit 2024, 2025 en 2026 maken die geruststellende boodschap steeds moeilijker vol te houden.

De vraag is niet meer alleen óf elektromagnetische velden biologische effecten kunnen hebben.
De discussie verschuift steeds meer naar een andere vraag:

Beschermen onze huidige normen ons eigenlijk voldoende tegen langdurige blootstelling?

🟢 Opvallende tumorbevindingen in dieronderzoek

Een van de meest opvallende recente onderzoeken verscheen in Environment International.
In deze grote systematische review werden 52 dierstudies naar radiofrequente elektromagnetische velden en kanker beoordeeld.

De onderzoekers rapporteerden hoge zekerheid van bewijs voor een toename van kwaadaardige schwannomen van het hart en gliaceltumoren in de hersenen bij mannelijke ratten.

Dat is geen bewijs dat wifi of mobiele telefonie bij mensen automatisch kanker veroorzaakt. Maar het is wel een serieus signaal.

Juist dieronderzoek wordt gebruikt om mogelijke gezondheidsrisico's te herkennen voordat die na tientallen jaren ook bij mensen duidelijk zichtbaar worden.

De discussie gaat dus vooral over hoe sterk het bewijs is, niet over de vraag of er überhaupt iets gevonden is.

🟢 IARC zet elektromagnetische straling opnieuw hoog op de agenda

Radiofrequente elektromagnetische velden zijn door het kankeragentschap van de Wereldgezondheidsorganisatie, IARC, sinds 2011 geclassificeerd als:

mogelijk kankerverwekkend voor mensen – groep 2B.

Opvallend genoeg heeft IARC besloten dat RF-EMV opnieuw met hoge prioriteit moet worden beoordeeld in de periode 2025–2029.

Daarvoor is een eenvoudige reden: er is nieuwe wetenschappelijke informatie beschikbaar, met name uit dieronderzoek.

Dat betekent niet dat IARC al heeft besloten de classificatie te verzwaren.
Maar het betekent wel dat het wetenschappelijke dossier rond kanker bepaald niet gesloten is.

🟢 Wetenschappers stellen huidige blootstellingsnormen ter discussie

Misschien nog kritischer is een publicatie uit maart 2026 van voormalig toxicoloog Ronald Melnick en epidemioloog Joel Moskowitz.

Zij bekeken dierexperimentele gegevens vanuit een klassieke risicobenadering en berekenden welke blootstelling passend zou zijn wanneer ook mogelijke kanker- en voortplantingsrisico's worden meegenomen.

Hun berekende gezondheidsbeschermende waarden kwamen aanzienlijk lager uit dan de huidige internationale blootstellingslimieten.

Voor kanker kwamen zij, afhankelijk van de berekening, uit op ongeveer 0,8 tot 5 mW/kg SAR, terwijl de algemene ICNIRP-limiet voor gemiddelde blootstelling van het hele lichaam 80 mW/kg bedraagt.

De auteurs stellen daarom dat huidige normen mogelijk onvoldoende rekening houden met biologische langetermijneffecten.

Het is wel opvallend dat ervaren wetenschappers inmiddels openlijk de vraag stellen of de bestaande limieten wel voldoende bescherming bieden.

🟢 Ook vruchtbaarheid geeft reden tot verder onderzoek

Een grote WHO-gerelateerde systematische review uit 2024 onderzocht 117 dierstudies en 10 laboratoriumonderzoeken met menselijk sperma.

Bij proefdieren werden verschillende negatieve effecten gevonden.

Voor een afname van de kans op zwangerschap werd de zekerheid van het bewijs als matig beoordeeld.
Ook werden aanwijzingen gevonden voor vermindering van het aantal spermacellen.

Een nieuwe review uit 2026 van 88 dierstudies rapporteerde daarnaast in verschillende onderzoeken veranderingen in:

- spermakwaliteit;
- oxidatieve stress;
- DNA-schade;
- hormonen;
- apoptose;
- testisweefsel.

Opnieuw zien we hetzelfde patroon:

de wetenschap kan niet aantonen dat normale RF-blootstelling bewezen onschadelijk is voor de voortplanting.

🟢 5G: uitgerold terwijl langetermijnkennis beperkt blijft

Voor 5G is nog een ander probleem relevant.

De technologie wordt inmiddels grootschalig gebruikt, maar vooral naar sommige hogere frequenties en nieuwe blootstellingsvormen is nog relatief weinig langetermijnonderzoek gedaan.

Een systematische review uit juli 2026 vond in het merendeel van de experimentele onderzoeken geen duidelijke schade aan het zenuwstelsel bij blootstelling onder de normen.

Dat klinkt geruststellend.

Maar dezelfde onderzoekers constateren dat onderzoek naar hogere frequenties en millimetergolven nog beperkt is en dat onafhankelijke herhaling van onderzoeken vaak ontbreekt.

Daarom is de veelgehoorde uitspraak:
“5G is bewezen veilig”
wetenschappelijk te stellig.

Juister is:

tot nu toe is voor veel effecten geen overtuigende schade aangetoond, maar voor langdurige en levenslange blootstelling bestaan nog belangrijke kennishiaten.

Dat is een groot verschil.

🟢 ‘Onder de norm’ betekent niet automatisch ‘zonder effect’

En precies daar zit het grootste probleem.

Bij discussies over zendmasten, wifi en 5G wordt vaak alleen gekeken naar één vraag:

Blijft de blootstelling onder de wettelijke norm?

Maar een norm is geen biologische grens waarbij onder die waarde niets meer in het lichaam kan gebeuren.

Normen zijn gebaseerd op beschikbare kennis, aannames en veiligheidsmarges.
Wanneer nieuwe wetenschappelijke informatie beschikbaar komt, kunnen normen worden aangepast.

Bovendien richt de huidige internationale normering zich sterk op het voorkomen van bewezen effecten, waaronder overmatige opwarming van lichaamsweefsel.

Ondertussen wordt in wetenschappelijk onderzoek ook gekeken naar mogelijke andere mechanismen, zoals oxidatieve stress, veranderingen in celprocessen en effecten op voortplanting.

Juist daarom is voorzichtigheid gerechtvaardigd.

🟢 We worden bovendien niet aan één bron blootgesteld

Een moderne woning bevat vaak tientallen draadloze en elektrische bronnen.
Denk aan:

wifi, smartphones, tablets, bluetooth, slimme meters, draadloze apparatuur, zendmasten en de elektrische installatie zelf.

Wetenschappelijk onderzoek onderzoekt meestal één bron of frequentie afzonderlijk.
Maar mensen leven dag en nacht in een optelsom van verschillende elektromagnetische velden.

Wat tientallen jaren voortdurende blootstelling aan die combinatie betekent, weten we nog onvoldoende.

Dat geldt zeker voor kinderen, die tegenwoordig vrijwel vanaf hun geboorte in een draadloze omgeving opgroeien.
Ook ouderen en mensen met een verzwakt immuunsysteem zijn kwetsbaar.

Voorzorg is daarom geen overbodige luxe

Maar er is inmiddels óók onvoldoende wetenschappelijke basis om eenvoudig te zeggen:

“Zolang we onder de norm blijven, is er niets aan de hand.”

Recente dierstudies laten tumorrisico's zien. Onderzoek naar voortplanting levert negatieve signalen op. Wetenschappers stellen de huidige normen ter discussie. Voor bepaalde vormen van 5G bestaan nog grote kennishiaten. En IARC vindt nieuwe beoordeling van RF-EMV belangrijk genoeg om deze opnieuw hoge prioriteit te geven.

🟢 Waarom zouden we dan niet voorzichtig omgaan met blootstelling die eenvoudig te verminderen is?

Dat is precies de gedachte achter bouwbiologie.

Niet wachten totdat na tientallen jaren onomstotelijk bewezen is dat iets schadelijk is, maar de woon- en slaapomgeving zo ontwerpen dat onnodige blootstelling zoveel mogelijk wordt voorkomen.

Want “onder de norm” en “bewezen veilig” zijn twee heel verschillende dingen.

Artikel:
Martin Sevink
Human House Healthy 💚
Gezond leven én wonen

https://humanhousehealthy.nl/gezond-wonen/stralingsmeting-woning-en-werkplek/

bronvermelding

- Mevissen et al., Environment International, 2025/2026 – systematische review naar RF-EMV en kanker bij proefdieren.
- Belenki et al., Environment International, 2026 – kritische heranalyse van de dierstudies naar hart- en hersentumoren.
- Melnick & Moskowitz, Environmental Health, 2026 – analyse waarin huidige RF-blootstellingslimieten kritisch worden vergeleken met dierexperimentele kanker- en voortplantingsgegevens.
- Cordelli et al., Environment International, 2024 – systematische WHO-gerelateerde review naar RF-EMV en mannelijke vruchtbaarheid.
- Naderi et al., Reproductive Toxicology, 2026 – review van 88 dierstudies naar spermatogenese en reproductieve effecten.
- Fang & Chen, Neurotoxicity Research, 2026 – systematische review naar hoogfrequente EMV, zenuwstelsel en 5G.
- IARC Advisory Group Report 2025–2029 – RF-EMV blijft groep 2B en heeft hoge prioriteit gekregen voor herbeoordeling.

26/08/2026

Nederland wil biobased bouwen, maar 99% van de nieuwbouw haalt de 30%-grens nog niet

🟢 Nederland heeft grote plannen met bouwen met hout, hennep, vlas, stro en andere natuurlijke materialen. Maar nieuwe cijfers van juli 2026 ote kloof zien tussen ambitie en werkelijkheid. In 2025 haalde slechts 1% van de nieuwbouwwoningen de grens van minimaal 30% biobased materiaal. Willen we de doelstelling voor 2030 halen, dan moet er de komende jaren dus iets fundamenteel veranderen.

🟢 Nederland wil in rap tempo meer woningen bouwen én tegelijkertijd de milieubelasting van de bouw verminderen. Biobased bouwen wordt daarbij al jaren genoemd als een belangrijk onderdeel van de oplossing.

Toch blijkt uit de Monitor Nationale Aanpak Biobased Bouwen, bijgewerkt op 15 juli 2026, dat de praktijk nog ver achterloopt op de plannen. In 2024 werd volgens de monitor nog 0% van de nieuwbouwwoningen voor minimaal 30% van de massa biobased gebouwd, wanneer ook de fundering wordt meegerekend. In 2025 steeg dat aandeel naar slechts 1%.

Anders gezegd: ongeveer 99 van de 100 nieuwbouwwoningen halen die 30%-grens op dit moment nog niet.

Van 1% naar 30% in enkele jaren

En juist daar wordt het interessant.

🟢 De rijksoverheid heeft namelijk als ambitie dat in 2030 30% van de nieuwbouwwoningen uit minimaal 30% biobased materialen bestaat.

Het aandeel woningen dat deze grens haalt moet daarmee in enkele jaren van 1% naar 30%. Dat betekent dat de toepassing grofweg dertig keer zo groot moet worden.

Dat is geen kleine verduurzamingsstap meer. Dat vraagt om een echte verandering van de manier waarop Nederland bouwt.

🟢 We weten al lang welke materialen er zijn

Aan natuurlijke bouwmaterialen ontbreekt het niet. Hout, vlas, hennep, stro, grasvezels en miscanthus kunnen bijvoorbeeld worden gebruikt voor constructies, isolatie, plaatmateriaal en andere bouwproducten.

Het bijzondere aan veel van deze grondstoffen is dat ze opnieuw kunnen groeien. Daarmee kunnen ze het gebruik van eindige en energie-intensieve grondstoffen verminderen. De rijksoverheid noemt biobased bouwen daarom nadrukkelijk als manier om de CO₂-uitstoot te verlagen, minder niet-hernieuwbare grondstoffen te gebruiken en de bouw meer circulair te maken.

🟢 Het oorspronkelijke plan was dan ook behoorlijk ambitieus. In 2023 werd voor de Nationale Aanpak Biobased Bouwen €200 miljoen beschikbaar gesteld of gereserveerd: €25 miljoen voor de eerste fase en €175 miljoen voor verdere opschaling tussen 2025 en 2030. Daarnaast moet de Nederlandse teelt van vezelgewassen voor bouwmaterialen volgens de plannen groeien van ongeveer 2.000 naar 50.000 hectare en moet er minimaal 400.000 ton verwerkingscapaciteit per jaar ontstaan.

De plannen zijn er dus. De materialen zijn er. En er is geld gereserveerd om de markt op gang te brengen.

Maar de nieuwbouw blijft achter.

🟢 Renovatie laat zien dat het wél kan

Opvallend genoeg gaat de ontwikkeling bij bestaande woningen een stuk sneller.

Bij particuliere woningverduurzaming groeide het aandeel biobased isolatiemateriaal volgens de nieuwste cijfers van bijna 8% in 2024 naar ruim 11% in 2025. Mensen kiezen dus steeds vaker voor isolatiematerialen van bijvoorbeeld houtvezel, hennep, vlas of gras.

Dat maakt het lage percentage bij nieuwbouw des te opvallender.

🟢 Ook binnen de nieuwbouw zijn er trouwens duidelijke verschillen. Bij appartementen bestond in 2025 ruim 5% van de woningen voor minimaal 30% uit biobased materiaal wanneer de fundering buiten de berekening wordt gehouden. Volgens de overheid komt dat mede doordat industriële woningbouw steeds vaker gebruikmaakt van houten bouwconcepten.

Er gebeurt dus wel degelijk iets. Alleen nog lang niet op de schaal die nodig is.

🟢 Waar stokt het?

Volgens de overheid zit een belangrijk probleem in de keten.

Boeren gaan pas op grote schaal hennep, vlas of andere vezelgewassen telen wanneer daar voldoende afzet en een goede prijs tegenover staan. Producenten investeren pas in grotere fabrieken als zij weten dat bouwbedrijven hun materiaal daadwerkelijk gaan afnemen. En bouwbedrijven stappen gemakkelijker over wanneer voldoende gecertificeerd materiaal beschikbaar is tegen een concurrerende prijs.

Zo ontstaat een klassiek kip-en-eiprobleem.

De boer wacht op de industrie. De industrie wacht op de bouw. En de bouw wacht op voldoende aanbod, zekerheid en opdrachtgevers die er daadwerkelijk om vragen.

Ondertussen wordt het grootste deel van Nederland nog steeds op de vertrouwde manier gebouwd.

🟢 Ambitie is nog geen verplichting

Daar zit misschien wel de belangrijkste zwakke plek.

De bekende 30-30-30-doelstelling is een ambitie voor 2030. Het betekent niet dat iedere nieuwe woning vanaf nu verplicht voor 30% biobased moet worden gebouwd.

Sinds 1 juli 2026 zijn de regels voor de milieuprestatie van gebouwen wel aangepast. Zo gelden voor meer soorten gebouwen milieuprestatie-eisen en is de eis voor kantoren aangescherpt. Maar zo'n MPG-eis schrijft niet simpelweg voor dat een bepaald percentage van een gebouw uit natuurlijke materialen moet bestaan.

En precies daar wringt het.

Zolang biobased bouwen vooral een ambitie blijft en traditionele bouwmethoden gewoon binnen de wettelijke eisen passen, zal de overstap voor veel partijen geen vanzelfsprekendheid zijn.

🟢 Biobased bouwen moet meer worden dan een klimaatcijfer

Vanuit bouwbiologisch oogpunt zou de discussie bovendien breder mogen zijn dan alleen CO₂.

Een woning is geen spreadsheet met milieupunten. Het is een omgeving waarin mensen soms tientallen jaren wonen, slapen en leven. Daarom zou bij materiaalkeuze ook gekeken moeten worden naar zaken als vochtgedrag, dampopen bouwen, emissies van materialen, herkomst, herbruikbaarheid en uiteindelijk het binnenklimaat.

En daarbij geldt ook: biobased is niet automatisch hetzelfde als gezond of bouwbiologisch verantwoord. Ook natuurlijke bouwproducten moeten kritisch worden beoordeeld op samenstelling, toevoegingen en de manier waarop ze in een gebouw worden toegepast.

Maar juist wanneer biobased bouwen goed wordt uitgevoerd, biedt het kansen om duurzaamheid, circulariteit én een prettige leefomgeving dichter bij elkaar te brengen.

🟢 De komende vier jaar worden beslissend

Nederland hoeft niet meer te bewijzen dát bouwen met natuurlijke materialen mogelijk is. Tal van projecten laten dat inmiddels zien.

De echte vraag is of we het ook op grote schaal durven toe te passen.

Want van 1% in 2025 naar 30% in 2030 is een enorme sprong. De komende jaren zal moeten blijken of de Nationale Aanpak Biobased Bouwen daadwerkelijk zorgt voor die versnelling.

Anders dreigt een bekend Nederlands verschijnsel:

grote duurzame ambities op papier, terwijl op de bouwplaats vooral wordt doorgebouwd zoals we dat altijd al deden.

En met 2030 steeds dichterbij wordt de vraag steeds moeilijker te ontwijken:

Als biobased bouwen werkelijk zo belangrijk is voor de toekomst van Nederland, waarom bouwen we dan vandaag nog voor 99% onder die 30%-grens?

Artikel:
Martin Sevink
Human House Healthy 💚
Gezond leven én wonen!

https://humanhousehealthy.nl/gezond-wonen/biobased-bouwen-achterhoek/