22/04/2026
मधुमेह (Diabetes) भएका बिरामीले रगतमा चिनी (blood sugar) नियन्त्रण गर्न खानपानमा विशेष ध्यान दिनुपर्छ।
खान हुने खानेकुराहरू (What to Eat)
यी खानेकुराले रगतमा चिनी बढ्न दिँदैनन्, फाइबर र पोषक तत्व बढी हुन्छन्:
• सागसब्जी (Non-starchy vegetables): बन्दा, काउली, पालुङ्गो, भन्टा, काँक्रो, गोलभेँडा, मुला, गाँजर, ब्रोकली आदि। प्लेटको आधा भाग यिनैले भर्नुहोस्।
• कम मीठा फलहरू: स्याउ, सुन्तला, जामुन, बेरी, पपीता, गुावा (आधा कप मात्र)। जुस नखानुहोस्, फल नै खानुहोस्।
• साबुत अनाज (Whole grains): ब्राउन राइस, फापरको रोटी, कोदोको ढिँडो, जौ, ओट्स, मकैको च्याँख्ला (सीमित मात्रामा)।
• प्रोटिनयुक्त खानेकुरा: माछा, कुखुरा (छाला बिना), अण्डा, दाल, मसुर, चना, सोयाबिन, टोफु, बदाम/अखरोट (सीमित)।
• दही/दूध: कम फ्याट भएको दही वा दूध (बिना चिनी)।
• स्वस्थ तेल: जैतुन तेल, तोरीको तेल (सीमित मात्रा)।
नेपाली खानेकुरा सुझाव: फापरको रोटी, कोदोको ढिँडो, सागसब्जीको तरकारी, दाल, माछा/कुखुरा, रायो/पालुङ्गो आदि। ताजा सलाद र कम नुनको अचार पनि राम्रो हुन्छ।
खान नहुने वा कम खाने खानेकुराहरू (What to Avoid or Limit)
यीले रगतमा चिनी छिटो बढाउँछन् र स्वास्थ्यलाई हानि गर्छन्:
• चिनी र गुलियो: चिनी, मिठाई, चकलेट, केक, बिस्कुट, आइसक्रिम, जाम, हनी।
• मीठा पेय: कोक, फान्टा, जुस (बट्टाको), चिनी हालेको चिया/कफी, एनर्जी ड्रिंक।
• सेतो/परिष्कृत अनाज: सेतो भात, सेतो मैदाको रोटी, चाउचाउ, पास्ता।
• तारेका र प्रशोधित खानेकुरा: फ्रेन्च फ्राई, चिप्स, समोसा, पकौडा, फास्टफुड (बर्गर, पिज्जा)।
• बोसोयुक्त: रातो मासु (भेडा/बंगुर), घिउ/बटर बढी, फुल फ्याट दूध/दही।
• अन्य: आलु/कसावा (सीमित), अत्यधिक मीठा फल (केरा, आँप, लिची, तरबुजा), ड्राई फ्रुट (सीमित), प्रोसेस्ड मीट (ससेज आदि)।
Tips :-
• प्लेट विधि प्रयोग गर्नुहोस्: आधा भाग सब्जी, एक चौथाई प्रोटिन, एक चौथाई साबुत अनाज।
• खाना नियमित समयमा खानुहोस्, भोक लागेका बेला मात्र होइन।
• पानी धेरै पिउनुहोस्, चिनी नहालेको चिया/कफी ठीक छ।
• तौल नियन्त्रण गर्नुहोस्, दैनिक व्यायाम (हिँडाइ) गर्नुहोस्।
• खानाको लेबल पढ्नुहोस् — added sugar र total carbohydrate हेर्नुहोस्।
मधुमेह नियन्त्रण गर्न सन्तुलित खाना, औषधि, व्यायाम र नियमित जाँच आवश्यक छ।
