27/07/2026
एन्डोमेट्रियोसिस: हरेक महिलाले जान्नुपर्ने महत्वपूर्ण जानकारी
एन्डोमेट्रियोसिस भनेको पाठेघरको भित्री तह (Endometrium) जस्तै पाठेघरको भित्री तह पाठेघरबाहिर बढ्ने अवस्था हो। यो प्रायः अण्डाशय, फेलोपियन ट्युब, मूत्रथैली, आन्द्रा वा श्रोणि (Pelvis) भित्र पाइन्छ। यसले दीर्घकालीन दुखाइ, सन्तान प्राप्तिमा समस्या तथा जीवनको गुणस्तरमा असर पार्न सक्छ।
मुख्य लक्षणहरू
* महिनावारीको समयमा अत्यधिक पेट दुख्ने
* महिनावारी बाहेक पनि श्रोणि (Pelvic) दुख्ने
* यौन सम्पर्क गर्दा वा पछि दुख्ने
* महिनावारीको समयमा पिसाब वा दिसा गर्दा दुख्ने
* धेरै वा अनियमित रक्तस्राव हुने
* गर्भ रहन कठिन हुने
* पेट फुल्ने, कब्जियत, पखाला वा वाकवाकी लाग्ने
* अत्यधिक थकान हुने
कसलाई हुन सक्छ?
* प्रजनन उमेरका महिला तथा किशोरीहरूलाई
* किशोरावस्थादेखि नै सुरु हुन सक्छ
* हरेक १० महिलामध्ये १ जनामा एन्डोमेट्रियोसिस हुन सक्छ।
कहिले स्त्रीरोग विशेषज्ञलाई भेट्ने?
यदि तपाईंलाई:
* दैनिक जीवन, पढाइ वा काम गर्न नसक्ने गरी महिनावारी दुख्छ भने
* ६ महिनाभन्दा बढी समयदेखि श्रोणि दुखाइ छ भने
* गर्भ रहन समस्या भइरहेको छ भने
* औषधि खाँदा पनि दुखाइ कम नभएको छ भने
कसरी पत्ता लगाइन्छ?
* रोगको विस्तृत इतिहास र शारीरिक परीक्षण
* ट्रान्सभ्याजाइनल अल्ट्रासाउन्ड
* आवश्यक परे MRI
* आवश्यक परे ल्याप्रोस्कोपी (दूरबिन शल्यक्रिया) द्वारा पुष्टि तथा उपचार
उपचार के-के छन्?
उपचार उमेर, लक्षण र सन्तान चाहनामा निर्भर हुन्छ।
* दुखाइ कम गर्ने औषधि
* हर्मोन उपचार
* जीवनशैलीमा सुधार
* उन्नत ल्याप्रोस्कोपिक शल्यक्रिया
* आवश्यक परे बाँझोपन (Infertility) को उपचार
के यो पूर्ण रूपमा निको हुन्छ?
एन्डोमेट्रियोसिसको स्थायी उपचार छैन। तर समयमै पहिचान र उचित उपचार गरेमा अधिकांश महिलाले दुखाइबाट राहत पाउन, प्रजनन क्षमता जोगाउन तथा सामान्य जीवन बिताउन सक्छन्।
भ्रम र यथार्थ
❌ महिनावारीमा धेरै दुख्नु सामान्य हो।
✅ त्यस्तो होइन। अत्यधिक दुखाइ कुनै रोगको संकेत हुन सक्छ।
❌ गर्भ बसेपछि एन्डोमेट्रियोसिस निको हुन्छ।
✅ गर्भावस्थामा केही समय लक्षण कम हुन सक्छ, तर यो स्थायी उपचार होइन।
❌ पाठेघर निकाल्दा एन्डोमेट्रियोसिस सधैं निको हुन्छ।
✅ पाठेघर निकालेपछि पनि केही महिलामा रोग रहिरहन सक्छ।
महत्त्वपूर्ण सन्देश
“महिनावारीको असह्य दुखाइलाई सामान्य नठान्नुहोस्। समयमै जाँच र उपचारले वर्षौंको पीडा कम गर्न र प्रजनन क्षमता जोगाउन मद्दत गर्छ।”
एन्डोमेट्रियोसिस क्लिनिक
नेपाल मेडिसिटी अस्पताल
🕓 समय: हरेक दिन बेलुका ४:००–६:०० बजे
प्रा. डा. गणेश Dangal
विभागाध्यक्ष, प्रसूति तथा स्त्रीरोग विभाग
एन्डोमेट्रियोसिस विशेषज्ञ तथा उन्नत ल्याप्रोस्कोपिक सर्जन
urinary incontinence on coughing on lifting on abdominal pressure
