09/06/2026
कुटकी (Kutki) आयुर्वेदको एक महत्वपूर्ण औषधीय वनस्पति हो। यसको वनस्पतिक नाम Picrorhiza kurroa हो। यो विशेषगरी कलेजो (लिभर), पाचन प्रणाली तथा ज्वरोसम्बन्धी समस्याहरूमा उपयोग गरिन्छ।
कुटकीका आयुर्वेदिक गुण
• रस: तिक्त (तिक्तो)
• गुण: लघु, रूक्ष
• वीर्य: शीत
• विपाक: कटु
• दोष प्रभाव: पित्त र कफ शमन
कुटकीका फाइदाहरू:-
• कलेजोलाई स्वस्थ राख्न मद्दत गर्छ।
• फ्याटी लिभरमा सहयोगी मानिन्छ।
• पित्त विकार कम गर्न उपयोगी।
• भोक बढाउन र पाचन सुधार गर्न मद्दत गर्छ।
• कब्जियतमा हल्का रेचकको रूपमा काम गर्छ।
• ज्वरोमा प्रयोग गरिन्छ।
• शरीरमा जम्मा भएका विषाक्त पदार्थ हटाउन सहयोग पुर्याउँछ।
• छालासम्बन्धी केही समस्यामा लाभदायक मानिन्छ।
• रोग प्रतिरोधात्मक क्षमता सन्तुलित राख्न मद्दत गर्छ।
• कामला (जन्डिस) मा परम्परागत रूपमा प्रयोग गरिन्छ।
प्रयोग विधि:-
• कुटकी चूर्ण
• कुटकी क्वाथ
• विभिन्न आयुर्वेदिक योगहरूमा मिश्रणको रूपमा
सावधानी:-
गर्भवती महिला, अत्यधिक दुर्बल व्यक्ति वा दीर्घरोग भएका व्यक्तिले आयुर्वेद चिकित्सकको सल्लाहबिना प्रयोग गर्नु हुँदैन। अत्यधिक मात्रा सेवन गर्दा पखाला वा पेटसम्बन्धी असहजता हुन सक्छ।
"कुटकी तिक्त भए पनि कलेजो र पाचन स्वास्थ्यका लागि आयुर्वेदमा अत्यन्त सम्मानित औषधि मानिन्छ।"गर्भवती महिला, अत्यधिक दुर्बल व्यक्ति वा दीर्घरोग भएका व्यक्तिले आयुर्वेद चिकित्सकको सल्लाहबिना प्रयोग गर्नु हुँदैन।
अत्यधिक मात्रा सेवन गर्दा पखाला वा पेटसम्बन्धी असहजता हुन सक्छ।
"कुटकी तिक्त भए पनि कलेजो र पाचन स्वास्थ्यका लागि आयुर्वेदमा अत्यन्त सम्मानित औषधि मानिन्छ।"
