07/01/2026
TLENOTERAPIA HIPERBARYCZNA W LECZENIU CHORÓB ZAPALNYCH JELIT – OMÓWIENIE PRZEGLĄDU
Nieswoiste zapalenia jelit to grupa przewlekłych nawracających chorób przewodu pokarmowego, w tym wrzodziejące zapalenie jelita grubego i choroba Leśniowskiego-Crohna. W ciągu ostatnich kilku dziesięcioleci w leczeniu nieswoistego zapalenia jelit poczyniono ogromne postępy, ale wciąż pozostaje wiele do osiągnięcia. Tlenoterapia hiperbaryczna (HBOT) jest metodą terapii polegającą na wdychaniu 100% tlenu w ciśnieniu wyższym od atmosferycznego. W licznych badaniach dowiedziono, że HBOT jest skuteczną metodą leczenia w udarach, chorobie dekompresyjnej i gojeniu się ran. Kilku autorów donosiło o roli HBOT jako uzupełnienie konwencjonalnego leczenia pacjentów z opornym na leczenie nieswoistym zapaleniem jelit. Badania kliniczne i eksperymentalne wykazały, że HBOT może wywierać efekt terapeutyczny poprzez hamowanie stanu zapalnego i wzmacnianie układu antyoksydacyjnego, promowanie różnicowania komórek macierzystych okrężnicy i rekrutację komórek zaangażowanych w regenerację. Celem niniejszego przeglądu jest podsumowanie wcześniejszych badań klinicznych i eksperymentalnych oraz głębsze zrozumienie wpływu HBOT na leczenie nieswoistego zapalenia jelit.
HBOT może szybko zwiększyć stężenie tlenu we krwi docierając do tkanki niedotlenienia, aby uwolnić tlen i leczyć stany niedokrwienne i niedotlenienia, takie jak w zatruciu czadem, przy niedotlenieniu mózgu, w chorobie dekompresyjnej i tak dalej. W ostatnich latach HBOT ujawnił również swoją rolę w gojeniu się ran, przeciwdziałaniu infekcjom i promowaniu uszkodzeń mózgu poprzez działanie przeciwutleniające i zdolność do promowania neowaskularyzacji (tworzenia nowych naczyń krwionośnych). Jednocześnie, HBOT może również obniżać produkcję czynników prozapalnych i chemokin, które odgrywają istotną rolę w mikrośrodowisku jelitowym w procesie aktywacji zapalnej.
HBOT W CHOROBIE LEŚNIOWSKIEGO-CROHNA(CD)
Dziesięciu pacjentów z ciężką postacią CD krocza było leczonych HBOT w badaniu klinicznym przeprowadzonym przez Colombela i wsp. Z wyjątkiem 2 pacjentów, którzy na początku zostali zdyskwalifikowani z innych powodów, pozostałych 8 otrzymało łącznie 40 sesji HBOT przez 4 tygodnie, a 6 z nich uzyskało poprawę w zakresie zmian. Autorzy stwierdzili również, że połączenie HBOT z miejscowymi zabiegami chirurgicznymi może być atrakcyjnym sposobem leczenia takiej choroby ze względu na doskonałą szybkość gojenia. Agrawal i wsp. zastosowali nowatorską terapię skojarzoną obejmującą infliksymab, anty-MAP i HBOT w leczeniu dziewięciu pacjentów, u których nie udało się wyleczyć przetok okołoodbytniczych podczas konwencjonalnego leczenia, w tym anty-TNF, i co imponujące, 100% pacjentów uzyskało pełną odpowiedź. Badanie kliniczne skoncentrowane na przetrwałej zatoce kroczowej, częstym powikłaniu po proktektomii z powodu nieswoistego zapalenia jelit, również wykazało zalety HBOT. Czterech pacjentów ze skrajnie uporczywą zatoką kroczową otrzymało HBOT przed lub po przetrwałym wycięciu zatoki kroczowej brzusznej w połączeniu z rekonstrukcją krocza z operacją naprawy płata mięśniowo-skórnego w pionie lub w poprzek mięśnia prostego brzucha, po czym całkowite wyleczenie nastąpiło u wszystkich pacjentów w ciągu 3 miesięcy.
HBOT jest również skuteczny w przypadku innych powikłań CD, z wyjątkiem owrzodzenia okołoodbytniczego.
HBOT W NIESWOISTYCH ZAPALENIACH JELIT
W porównaniu z badaniami klinicznymi, badania eksperymentalne HBOT w nieswoistym zapaleniu jelit są znacznie mniejsze. Stres oksydacyjny jest oznaką śmierci komórek. Wykazano, że HBOT obniża poziom stresu oksydacyjnego w leczeniu innych chorób. Enzym dysmutaza ponadtlenkowa i peroksydaza glutationowa to dwa enzymy, które kontrolują komórkowe mechanizmy obronne i mogą regulować poziom pośrednich produktów redukcji metabolizmu tlenu. Gulec i wsp. wykorzystali model zapalenia okrężnicy wywołanego kwasem octowym na szczurach, aby ocenić wpływ HBOT na produkty układu przeciwutleniającego, w tym dysmutazę ponadtlenkową, peroksydazę glutationową i aldehyd malonowy, jeden z produktów redukcji metabolizmu tlenu. Autorzy stwierdzili, że HBOT odgrywa korzystną rolę we wzmacnianiu systemu antyoksydacyjnego w eksperymentalnym zapaleniu okrężnicy, szczególnie w samej tkance jelita. W niektórych badaniach na modelu eksperymentalnego zapalenia jelita grubego porównywano przeciwzapalne działanie HBOT z kwasem 5-aminosalicylowym i deksametazonem, dwoma powszechnie stosowanymi lekami w leczeniu nieswoistego zapalenia jelit. Co ciekawe, z jednej strony, chociaż wpływ HBOT na zmniejszenie aktywności mieloperoksydazy jest mniejszy niż kwasu 5-aminosalicylowego, HBOT może znacznie wzmocnić takie działanie kwasu 5-aminosalicylowego; Z drugiej strony, chociaż efekt zmniejszenia aktywności mieloperoksydazy HBOT jest większy niż deksametazonu, nie ma istotnej statystycznej różnicy między połączeniem tych dwóch terapii a stosowaniem terapii pojedynczej. Dlatego potrzeba więcej badań eksperymentalnych, a nawet klinicznych, aby określić, które leczenie jest najbardziej skuteczne i korzystne dla pacjentów.
PODSUMOWANIE
Jako choroba przewlekła bez możliwości całkowitego wyleczenia, długotrwałemu przebiegowi zapalenia jelit towarzyszy zwiększone cierpienie pacjenta. Dlatego szczególnie ważne jest znalezienie bezpieczniejszego i skuteczniejszego leczenia. Jak sugeruje literatura, HBOT jest stosunkowo bezpieczą i potencjalnie skuteczną terapią, a jednocześnie jest dobrym uzupełnieniem leczenia konwencjonalnego. Artykuł również potwierdza tę koncepcję poprzez podsumowanie wcześniejszych badań klinicznych i eksperymentalnych. Jednak nadal istnieje wiele aspektów wartych dalszych badań. Po pierwsze, chociaż mamy wystarczającą liczbę opisów przypadków, potrzeba więcej randomizowanych, zaślepionych, kontrolowanych badań klinicznych. Po drugie, potrzebne jest jak najszybsze opracowanie znormalizowanego planu leczenia HBOT z najlepszym wynikiem.
Źródła:
1. Wu X, Liang TY, Wang Z, Chen G. The role of hyperbaric oxygen therapy in inflammatory bowel disease: a narrative review. Med Gas Res 2021;11:66-71