Lek. Anna Kukla Poradnia Medycyny Podróży

02/06/2026

Anatoksyna czy antytoksyna?

To są dwa bardzo podobnie brzmiące słowa, ale oznaczają prawie przeciwne rzeczy. Najłatwiej myśleć o tym tak:
antytoksyna = gotowa ochrona „na już”
anatoksyna = szczepionka: trening dla układu odpornościowego

1. Antytoksyna tężcowa — gotowe przeciwciała
Antytoksyna zawiera przeciwciała, które od razu neutralizują toksynę tężcową.
Kiedy się ją podaje?
Najczęściej:
po ryzykownym zranieniu,
gdy ktoś nie był szczepiony,
albo nie wiadomo, czy był szczepiony.
To jest forma ratunkowa.
Dawniej stosowano surowicę pochodzącą od koni (końska antytoksyna). Dziś częściej używa się ludzkiej immunoglobuliny przeciwtężcowej.

2. Anatoksyna tężcowa — szczepionka
Anatoksyna (toksoid) to toksyna tężcowa, która została chemicznie unieszkodliwiona.
Nie może wywołać choroby, ale układ odpornościowy ją rozpoznaje i uczy się obrony.
Czyli:
- organizm sam produkuje przeciwciała,
- tworzy pamięć immunologiczną,
- ochrona jest długotrwała.
To właśnie znajduje się w szczepionkach przeciw tężcowi.

31/05/2026

Zagadka 14
Z powodu jakiej choroby cierpiał i zmarł brat Mikołaja Kopernika - Andrzej Kopernik?

30/05/2026

Rozwiązanie zagadki 13
Stanisław Wyspiański zmarł 28 listopada 1907 roku w Krakowie. Bezpośrednią przyczyną śmierci była kiła (syfilis).

29/05/2026

Historia szczepień na tężec

Szczepionka przeciw tężcowi to jedna z tych rzeczy w medycynie, które kompletnie zmieniły codzienność — dziś skaleczenie zardzewiałym gwoździem kojarzy się głównie z wizytą po dawkę przypominającą, a jeszcze sto kilkadziesiąt lat temu tężec był często wyrokiem.
Czym właściwie jest tężec?
Tężec wywołuje bakteria Clostridium tetani, która produkuje bardzo silną toksynę atakującą układ nerwowy. Problemem nie jest sama bakteria, tylko właśnie toksyna. Choroba powoduje bolesne skurcze mięśni, szczękościsk i często kończyła się śmiercią.
Początki: odkrycie bakterii
W latach 80. XIX wieku japoński lekarz i bakteriolog Kitasato Shibasaburō wyizolował bakterię odpowiedzialną za tężec i pokazał, że to jej toksyna powoduje objawy choroby. To był ogromny przełom, bo otworzył drogę do stworzenia odporności przeciw toksynie.
Surowica przeciwtężcowa
Pod koniec XIX wieku Emil von Behring oraz Kitasato opracowali metodę wykorzystania przeciwciał przeciw toksynie tężcowej. Powstała tzw. surowica przeciwtężcowa — jeszcze nie szczepionka, ale sposób leczenia i częściowej ochrony.
Było to bardzo ważne zwłaszcza podczas wojen, gdy zakażenia ran tężcem były częste.
Prawdziwa szczepionka: toksoid tężcowy
Kluczowy krok nastąpił w latach 20. XX wieku. Francuski weterynarz i biolog Gaston Ramon odkrył, że toksynę można chemicznie „unieczynnić” formaldehydem. Taka unieszkodliwiona toksyna — toksoid — nie wywoływała choroby, ale nadal uczyła układ odpornościowy rozpoznawania zagrożenia.
To właśnie jest podstawa współczesnej szczepionki przeciw tężcowi.
II wojna światowa i masowe szczepienia
Podczas II wojny światowej szczepienia przeciw tężcowi zaczęto szeroko stosować u żołnierzy. Efekt był spektakularny: liczba przypadków i zgonów gwałtownie spadła. To był jeden z pierwszych bardzo wyraźnych dowodów skuteczności nowoczesnych szczepień ochronnych.
Dzisiejsze szczepionki
Obecnie szczepionka przeciw tężcowi zwykle występuje w preparatach skojarzonych, np.:
DTP / DTaP, Tdap — przeciw błonicy, tężcowi i krztuścowi
lub przeciw błonicy i tężcowi Td, ale także jako monowalentna szczepionka, która nie zawiera żywych bakterii, lecz zawiera oczyszczony toksoid tężcowy, czyli „wyłączoną” toksynę.

Dlaczego potrzebne są dawki przypominające?
Odporność po szczepieniach przeciw tężcowi z czasem słabnie, dlatego zaleca się dawkę przypominającą mniej więcej co 10 lat.

Tężec jest wyjątkowy, bo przechorowanie nie daje trwałej odporności. Nawet osoba, która przeżyła tężec, nadal może zachorować ponownie — dlatego szczepienie jest potrzebne także po przebytej chorobie.

Źródło grafiki: https://szczepienia.pzh.gov.pl/wp-content/uploads/2024/02/14.-Te%CC%A8z%CC%87ec-1920x2715.jpg

28/05/2026

26/05/2026

Czy istnieje szczepienie przeciw rzężącze?

Nie, ale istnieją dość mocne przesłanki naukowe, że Bexsero (szczepionka przeciw meningokokom grupy B) daje częściową ochronę przeciw rzeżączce. Nie jest to jednak szczepionka oficjalnie „na rzeżączkę” i ochrona jest umiarkowana, a nie pełna.

Dlaczego to w ogóle możliwe?

Bakterie wywołujące:
meningokokowe zapalenie opon — Neisseria meningitidis
rzeżączkę — Neisseria gonorrhoeae
są bardzo blisko spokrewnione genetycznie. Niektóre antygeny są podobne, więc odporność wywołana przez Bexsero może częściowo „rozpoznawać” także gonokoki.

Co ważne:
ochrona jest częściowa,
nadal można zachorować,
szczepionka nie chroni przed innymi STI.

Sięgnij po więcej informacji: https://www.sciencedirect.com/science/article/abs/pii/S0264410X25004773?via%3Dihub

24/05/2026

Zagadka 13
Z powodu jakiej choroby zmarł Stanisław Wyspiański?

24/05/2026

Czy na HPV szczepić chłopców i mężczyzn?

Przeciw HPV szczepimy chłopców oraz mężczyzn, ponieważ oni także odnoszą korzyści ze szczepienia. HPV jest powodem nie tylko raka szyjki macicy u kobiet, ale również wielu innych nowotworów występującymi u obu płci oraz dotyczących tylko mężczyzn. Zakażenie HPV może odpowiadać u mężczyzn za stany przednowotworowe, raka odbytu, prącia oraz nowotwory głowy i szyi (raka płaskonabłonkowego jamy ustnej, gardła, krtani, migdałków, zatok przynosowych). Niewykluczone, iż HPV odpowiada także za niektóre przypadki raka płuc. Szczepienie preparatami zawierającymi nieonkogenne genotypy wirusa, (6 i 11, wchodzącymi w skład preparatu 9-walentnego), zmniejsza ryzyko rozwoju kłykcin kończystych. Poza wymienionymi korzyściami szczepienie chłopców i mężczyzn przeciwko HPV zapobiega przenoszeniu zakażenia drogą kontaktów seksualnych na kobiety.



Źródło grafiki: https://szczepienia.pzh.gov.pl/wp-content/uploads/2022/06/hpv2.jpg

23/05/2026

Którą szczepionkę przeciw HPV wybrać?

Wbrew pozorom nie jest ważny rodzaj preparatu, ale to by podjąć decyzję, żeby zaszczepić się przeciw hpv!

Za 70–80% wszystkich przypadków nowotworów o etiologii HPV odpowiadają dwa genotypy: 16 i 18, które uwzględniono we wszystkich dostępnych preparatach. Dodatkowo, szczepionki 2-walentne mogą w pewnym stopniu chronić także przed innymi genotypami wirusa na zasadzie odporności krzyżowej.

Czy jest sens by się szczepić skoro mogę być zarażonym wirusem?

Osoby, które są już zakażone jednym typem wirusa, dzięki szczepieniu przeciw HPV mogą ochronić się przed zakażeniem kolejnymi typami. Dodatkowo, badania sugerują, że szczepienie osób z aktywnym zakażeniem może wspomagać usuwanie wirusa i chronić przed nawrotami zmian.



Źródło grafiki:

22/05/2026

W kontekście chorób przenoszonych drogą płciową przed wyjazdem warto sprawdzić status szczepień przeciw:
- WZW B,
- WZW A
oraz HPV.

Obecnie mamy do wyboru 2 szczepionki przeciw HPV:
Cervarix 2-walentną
i Gardasil-9, czyli chroniącą przed dziewięcioma typami wirusa.

Koszt szczepienia jednej dawki Cervarix
dla dzieci do ukończenia 18 rż.: 0zł (refundacja na podstawie recepty- szczepionkę odbieramy w aptece)
dla dorosłych 150 zł (refundacja na podstawie recepty- szczepionkę odbieramy w aptece)

Koszt szczepienia jednej dawki Gardasil 9
dla dzieci od 9 -14 rż 0zł (program bezpłatnych szczepień przeciw HPV w przychodniach POZ)
dla pozostałych 400-600 zł

Podkreślić trzeba, iż dzieci do lat 15 szczepimy 2 dawkami, wszyscy starsi potrzebują 3 dawek szczepionki.

Więcej informacji:
https://hpv.pl/
Źródło grafiki: https://szczepienia.pzh.gov.pl/wp-content/uploads/2024/09/hpv-komu-bezplatne-szczepienia-1170x1163.jpg